Bu tartışma, kimin savunma hakkına sahip olduğu, güvenliği kimin tanımladığı ve işgal altındaki bir halktan hangi koşullarda taviz beklendiği gibi temel soruları gündeme getiriyor.

Bu nedenle mesele, yalnızca silahların varlığı ya da yokluğu değil doğrudan siyasi, ulusal ve ahlaki bir çerçeveyle ilgili.

Bu yaklaşımın en kritik sorunu ise, çatışmanın kaynağını tersinden okuması.

Çünkü Filistin'de şiddetin temel kaynağı olarak direniş değil, işgalin kendisi gösteriliyor.

Oysa işgal, toprak kontrolü, abluka ve sürekli saldırılarla zaten yapısal bir şiddet üretmeye devam ediyor.

Neden sürekli silahsızlandırma gündeme geliyor?

Direnişin silahsızlandırılması talebi, yalnızca güvenlik kaygılarından kaynaklanmıyor.

Bu talep, farklı aktörlerin çıkarlarının kesiştiği bir noktada yeniden ve yeniden gündeme geliyor.

Siyonist rejim açısından hedef, direniş kapasitesinden yoksun bir toplum oluşturmak.

Bazı uluslararası aktörler için ise mesele, çatışmayı çözmek değil yönetmek yani kalıcı bir adalet yerine geçici bir 'sükûnet' sağlamak.

Bölgesel dengelerde ise direnişin silahı, daha geniş güç mücadelelerinin bir parçası olarak görülüyor.

Bu çerçevede silah meselesi, sadece Gazze'ye değil, Filistin siyasetinin geleceğine dair bir güç mücadelesine dönüşüyor.

Sahada ne anlama geliyor?

Silahsızlandırmanın en doğrudan sonucu, güç dengesinin tamamen işgal lehine kayması olarak değerlendiriliyor.

Direnişin varlığı işgali sona erdirmese de saldırıların maliyetini artıran ve belirli sınırlar çizen bir unsur olarak görülüyor.

Toplumsal düzeyde ise silah, yalnızca askeri bir araç değil savunma hakkının ve ulusal onurun sembolü olarak algılanıyor.

Bu nedenle silahsızlandırma çağrıları, sadece güvenlik değil meşruiyet tartışmasını da beraberinde getiriyor.

Öte yandan bazı çevreler, silahsızlanmanın yeniden imar ve insani yardımın önünü açacağını savunuyor.

Ancak Filistin deneyimi, insani yardımların çoğu zaman siyasi baskı aracı olarak kullanıldığını gösteriyor.

Bu da silahsızlandırma karşılığında sunulan vaatlerin güvenilirliğini tartışmalı hale getiriyor.

Devlet ve silah tartışması

'Silah yalnızca devlette olmalı' argümanı, normal şartlarda işleyen devletler için geçerli bir ilke olarak öne çıkıyor.

Ancak Filistin bağlamında bu yaklaşım doğrudan uygulanabilir görülmüyor.

Çünkü ortada tam egemenliğe sahip bir devlet yapısı bulunmuyor.

Sınırlar, hava sahası ve güvenlik büyük ölçüde işgalin kontrolünde kalmaya devam ediyor.

Bu durum, 'devlet dışı silah' tartışmasını daha karmaşık hale getiriyor.

Bu noktada asıl ayrım, silahın ulusal bir çerçevede düzenlenmesi ile dış baskılarla tamamen ortadan kaldırılması arasında ortaya çıkıyor.

Gazze ve Batı Şeria: Farklı sahalar, aynı sonuç

Gazze'de silah, abluka ve sürekli saldırılarla şekillenen bir gerçekliğin parçası olarak görülüyor.

Bu nedenle silahsızlandırma, çoğu değerlendirmede yalnızca güvenlik değil, bölgenin siyasi yapısını yeniden şekillendirme girişimi olarak ele alınıyor.

Batı Şeria'da ise işgalciler zaten sistematik şekilde silahlı direnişi hedef alıyor.

Ancak bu baskı, direniş eğilimini ortadan kaldırmak yerine farklı biçimlerde yeniden ortaya çıkarıyor.

Bu durum, silahın sorunun nedeni değil sonucu olduğu tezini güçlendiriyor.

Savaş sonrası denklem: Şartları kim belirliyor?

Her büyük saldırı sonrası aynı soru gündeme geliyor:

Gazze'yi kim yönetecek, güvenliği kim sağlayacak ve yeniden inşanın şartı ne olacak?

Bu soruların çoğu zaman tek taraflı şekilde, Filistin tarafının taviz vermesi üzerine kurulduğu dikkat çekiyor.

Oysa kalıcı bir çözümün, yalnızca güvenlik değil ablukanın kaldırılması, saldırıların durması ve siyasi hakların tanınması gibi temel başlıkları içermesi gerektiği vurgulanıyor.

Aksi durumda ortaya çıkacak tablo, kırılgan ve geçici bir ateşkesin ötesine geçemiyor.

Asıl soru: İşgal altındaki halktan ne bekleniyor?

Silahsızlandırma tartışmasının en kritik boyutu, Filistin halkının nasıl tanımlandığıyla ilgili.

Eğer mesele yalnızca güvenlik çerçevesine indirgenirse, halk bir özne olmaktan çıkıp 'yönetilmesi gereken bir topluluk' haline geliyor.

Bu nedenle tartışma, silahın varlığı ya da yokluğundan öte; bir halkın kendi kaderini tayin hakkıyla doğrudan bağlantılı görülüyor.

Sonuç olarak analizler, kalıcı bir çözümün ancak adalet temelli bir yaklaşım ile mümkün olabileceğini vurguluyor.

Aksi halde silahsızlandırma, çatışmayı sona erdirmek yerine, sadece güç dengesini tek taraflı olarak yeniden şekillendiren bir araç olarak kalıyor. (İLKHA)

İslam, sermayenin de emeğin de varlığını tanımaktadır. Bu konuda Kur'an ve Sünnet'te saptanan temel ilke şudur: Emekçi işini bağlılık ve hakkaniyetle yapmalı, işveren de işçiye hakkını tastamam vermelidir. Günümüz kapitalist sistemdeki emek-sermaye çatışması ya da sosyalizmdeki gibi sermaye hasımlığını, üretimin tümden devlet tekelinde oluşunu benimsemez; bu tür kamplaşmaların önüne geçer.

Strateji Düşünce ve Analiz Merkezi (SDAM) tarafından yayımlanan analizde, 'Birbirini besleyen ideolojilerin kıskacında 1 Mayıs ve İslami bakış' ele alındı.

Sidar Ergül'ün kaleminden çıkan analizde, 1 Mayıs emekçinin kendisini ifade ettiği, varlığını kitlesel olarak gösterdiği sembol bir gün olduğu ancak işçi konfederasyonlarının bugünü, aynı platformlarda ve ideolojik saiklerle sahiplenmediğine dikkat çekildi.

Birbirini besleyen ideolojilerin kıskacındaki 1 Mayıs'a, İslami bakışın ele alındığı analizin tamamı şöyle:

1-Mayıs'ın doğuşu

XIX. yüzyılda yaşanan Sanayi devrimi, işçi/emekçi/rençber ordularının oluşmasına yol açtı. Kadınlar, erkekler ve hatta çocuklar, fabrikalarda günde 14-15 saat az bir ücrete ve hiçbir güvence olmaksızın çalıştırılırdı. Hükümetler, iş güvenliğini, sağlık koşullarını, örgütlenmeyi ve grev gibi hakları göz ardı ediyordu. Bu duruma karşı ilk ciddi tepki/kıvılcım Avustralyalı işçilerden geldi. İlk kez 1856'da Avustralya'nın Melbourne kentinde inşaat işçileri, günde 8 saatlik çalışma için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamentoya kadar bir yürüyüş düzenledi. Böylece 8 saatlik çalışma hakkını elde etmek için ilk kitlesel greve imza atıldı. İşçiler ellerindeki gücün farkına varırken patronlar/ işverenler ise bu uyanışı kırmak için yollar arıyordu.

Başta İngiltere'de olmak üzere Avrupa'da yaşanan Sanayi devrimi, beraberinde Kapitalizm ile Sosyalizm/Marksizm'in kapışmasını dünyanın gündemine taşıdı. Sanayileşme ile oluşan tekelleşme/holdingleşmede Kapitalizm patronlar cenahının; Sosyalizm ise işçilerin/ezilenlerin kuşandığı ideoloji olarak kamplaşmış oldu. Bu süreç içerisinde 28 Eylül 1864'te Londra'da kurulan ve marksistler ile anarşistler arasında yaşanan şiddetli ayrılıklar sonucunda 1872'de kendisini fesheden Uluslararası İşçiler/Emekçiler Birliği olarak anılan I. Enternasyonal'de; işçilerin ortak eylemi ve örgütlülüğü, sınıflı toplumun ortadan kaldırılması, sendikal hareket ve grev ile üretim araçlarında özel mülkiyetin kaldırılması yönünde kararlar alındı. 1884'te ABD'nin Chicago kentinde 8 Saat Hareketi'nin 40 bin tekstil işçisi ile başlattığı günlük çalışma süresinin 12 saatten 8 saate indirilmesi eyleminin kanla bastırılıp 4 işçinin öldürüldüğü 1400 işçinin de işten çıkarıldığı süreç 1 Mayıs'ı doğurdu.

İşçilerin bu mücadelesi, 1886'da kitlesel grevlerle yaygınlaşarak küresel bir nitelik kazandı. 1 Mayıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu öncülüğünde işçiler, iş bıraktı. Amerika Birleşik Devletleri'nde 1 Mayıs 1886'da yaklaşık 350 bin işçi greve girdi. Fakat hükümet ve işverenler bu grevi sert şekilde bastırdı. Grevden sonra işten çıkarmalar artarken, eylemde yaşanan bombalı saldırının zanlıları olarak mahkemeye verilen, grevi örgütleyen işçilerden 8'i söz konusu iddia ile bir bağlantısı kurulamamasına rağmen idam cezasına çarptırıldı. Bunlardan 4'ü idam edildi.

Özür dilemesi halinde idamdan kurtulacağı sözü verilen Albert Persons adındaki işçi, mahkemede söylediği şu cümle ile tarihe geçti: 'Bütün dünya biliyor suçsuz olduğumu. Eğer asılırsam cani olduğumdan değil, emekçi olduğumdan asılacağım.'

1889'daki Paris Komününde/Kongresinde kurulan II. Enternasyonal, Amerikan işçilerinin mücadelesini desteklemek amacıyla dünya çapında gösteriler düzenleme kararı alırken, diğer taraftan yılın bir gününün dayanışma amacıyla işçilerin ortak bayramı ilan edilmesini kararlaştırdı. Bu çerçevede 1889 Paris'teki kongrede ABD'li sendikacıların önerisiyle 1890'dan başlamak üzere '1 Mayıs Uluslararası Birlik ve Dayanışma Günü' olarak kabul edildi. O tarihten itibaren 1 Mayıs, dünya genelinde 'Emek Bayramı/İşçi Bayramı/1 Mayıs Bayramı' gibi adlarla anılmakta ve gerçekleşmektedir. Böylelikle 1 Mayıs, işçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günü olarak sembolleş(tiril)miş oldu.

Türkiye'de 1 Mayıs

Osmanlı İmparatorluğu zamanında 1 Mayıs, ilk kez 1906'da İzmir-Basmahane'de bir grup tarafından kutlandı. Ardından 1909'da Üsküp'te, 1911'de Selanik'teki tütün, pamuk ve liman işçileri tarafından kutlandı. İstanbul'daki ilk kutlama ise 1912 yılında yapıldı.

Dünyada pek çok ülkede resmi tatil olarak kabul edilen 1 Mayıs, Türkiye'de politik koşulların da etkisiyle Batılı devletlere karşı SSCB'yle yakınlık göstergesi olacağından ilk kez 1923'te Ankara'da resmi olarak kutlandı. Ancak Cumhuriyet ilan edildikten sonra 1924'ten itibaren 1 Mayıs yasaklandı. Takrir-i Sükûn Yasası (1924) ile işletilen bu süreçte memleket, Toker'in ifadesiyle 'mezar sessizliğinde bir ülkeye' dönüştürüldü. 1935'e gelindiğinde Başvekil İnönü tarafından Bahar ve Çiçek Bayramı olarak ilan edildi. Daha sonra Adnan Menderes Başbakanlığındaki Demokrat Parti iktidarında kutlanması serbest bırakıldı.

27 Mayıs 1960 darbesinden 1976 yılına kadar toplu kutlama yasaklandı. 1960 Darbesi sonrası ilk kitlesel kutlama, Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) öncülüğünde 1977'de yapıldı.

Taksim Meydanı'nda düzenlenen geniş katılımlı 1 Mayıs, üzücü olaylara sahne oldu. Mitingde, DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler'in konuşmasının bitiminde açılan ateşle yaşanan kaos ortamında kurşunlanma, yaralanma ve ezilmeler sonucunda ilkin 34 olan ölü sayısı sonradan 37'ye çıkarken yüzlerce kişi de yaralandı. Bu olay gerekçe gösterilerek 12 Eylül askeri darbesinin ardından 1 Mayıs bayram olmaktan çıkarıldı ve kutlamalar yasaklandı.

Böylece 1 Mayıs 1977 olayları fail-i meçhul '1 Mayıs Katliamı' olarak kayıtlara geçti. Polis raporlarına göre, 1 Mayıs mitingine 99 sendika ve 55 dernek ve kuruluş katıldı. Savcılar soruşturma sonucunda, katılımcıların yorgunluğunun ve sabırsızlığının en üst noktada olduğu anda silahların patlamaya başladığını belirterek, on dakika kadar süren silah atışlarının asıl amacının kitlede panik yaratmak olduğu görüşünü ileri sürdüler.

Olayların o günkü basına yansımaları ise şöyle olmuştu:

Cumhuriyet Gazetesi (2.5.1977): 1 Mayıs kanlı geçti: 33 ölü. Tören sonunda bazı kışkırtıcı gruplar silahlı çatışma çıkardı. Kışkırtıcıların saldırısı miting sona ererken başladı. Taksim alanının iki yerinde patlayan silahlarla başlatılan çatışma birçok kişinin yaralanmasına yol açtı. Bir beyaz Renault ile plakasız bir Anadol'dan halkın üzerine otomatik silahlarla ateş edildiği görüldü.

Hürriyet Gazetesi (2.5.1977): Mayıs Katliamı: 34 Ölü. 1 Mayıs gösterisi sırasında Taksim'e gelen aşırı solcular, tabanca ve silahlarla kalabalığa ateş etti. Ezilenler oldu. Otomobiller yakıldı. 34 ölüden başka 200'ü aşkın yaralı var. Demirel, DİSK Başkanını suçladı... Ölü ve yaralılar arasında güvenlik kuvveti mensupları da bulunuyor. Birinci Orduya bağlı askeri birlikler teyakkuz durumunu geçirildi. Gece yarısı Bakanlar Kurulu toplandı.

Son Havadis Gazetesi (2.5.1977): Kızıllar kudurdu. Taksim savaş alanı gibiydi. 32 ölü. Maocular Lenincilere saldırınca silahlar çekildi, bombalar patladı. Hastanelere devamlı yaralı taşındı.

Milliyet Gazetesi (2.5.1977): Kanlı miting, 34 ölü, yüzlerce yaralı. Taksim'de DİSK'in mitinginde Maocu bir grup ateş açtı. Binlerce kişi panik içinde kaçmak isterken yüzlerce kişi ayaklar altında çiğnendi. Kaçmak isteyenler, Taksim'deki kapalı dükkanların vitrinlerini kırdılar. Arabalar tahrip edildi. Bir oto yakıldı. Ölenler arasında kadın, çocuk ve bir de polis var. Olaylarla ilgili olarak 350 kişi gözaltına alındı.

Politika Gazetesi (2.5.1977): TKP'nin kontrolündeki gazetede, 'baskıya girerken' başlığıyla verilen kısa haberde, 'kışkırtıcı ajanlar mitinge saldırdı' deniyordu: 'İstanbul'daki 1 Mayıs töreninin sonuna yaklaşıldığı sırada Tarlabaşı Caddesi yönünden gelen ve Maoculardan ve çok sayıda kışkırtıcı ajandan oluşan bir grup, silahlı saldırıya geçmiş ve Taksim Meydanı'nda toplanan yüzbinlerce kişinin üzerine kurşun ve dinamit yağdırmaya başlamıştır. 1 Mayıs güvenlik görevlilerinin bütün çabalarına rağmen önleyemediği silahlı saldırı, Taksim Alanında paniğe yol açmıştır. Ajanslar panik sırasında çok sayıda kişinin yaralandığını, bu arada Maocularla kışkırtıcı ajanlardan oluşan grupla polis arasında da silahlı çatışma çıktığını bildirmişlerdir.

DİSK Ajansı (977/65, 2.5.1977): Kemal Türkler'in 2 Mayıs 1977 günü yaptığı açıklamada da sosyalist-komünist sol içindeki düşmanlık ön plandaydı. Konuşmanın basıldığı DİSK Ajansı'nın sunuş yazısında, '1 Mayıs İşçi Sınıfının Birlik-Mücadele-Dayanışma Gününe Maocu faşist komandoların saldırısı üzerine yaptığı açıklama' ifadesi yer alıyordu.

MİT tarafından söz konusu kaos ortamı, askeri darbe hazırlığı olarak Başbakan Süleyman Demirel'e rapor edilince Kara Kuvvetleri Komutanı Namık Kemal Ersun re'sen/acilen/kimseye danışılmadan emekliye sevk edildi. 1979'da Sıkıyönetim Komutanlığı İstanbul'da miting yapılmasına izin vermedi ve sokağa çıkma yasağı ilan etti. 1981'de ise Milli Güvenlik Konseyi (MGK) 1 Mayıs'ı resmi tatil günü olmaktan çıkardı. DİSK, 12 Eylül askeri darbesi sonucu darbeci yönetim tarafından kapatıldı ve 1992'de tekrar açılmasına müsaade edildi.

12 Eylül 1980 darbesi yönetimince resmi tatil olmaktan çıkarılan 1 Mayıs, yıllar sonra Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın iktidarında TBMM'de kabul edilen 5892 sayılı yasanın, 27 Nisan 2009'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ile 'Emek ve Dayanışma Günü' adıyla resmi tatil olarak ilan edildi.

Emeğe ve emekçiye/işçiye İslami bakış

İslam bütüncüldür. İnsana, dünya ve ahiret saadetini sunar. İnsanı sadece fizyolojik ya da ruhsal açıdan görmez, tümel kabul eder ve buna göre bir nizam ortaya koyar.

İslam, ne Yahudilikteki gibi insanın tamamen dünyevileşmesini kabul eder, ne de klasik Hıristiyanlıktaki gibi ruhbanlık kisvesine bürünmesini vaz'eder.

İslam, insan hayatında muvazene/denge kurar. Hak, hukuk ve adalet, İslam'ın temel ilkelerindendir. Toplumsal yaşamda sosyal adaleti, hukukun varlığını ve üstünlüğünü, hayati görür ve hiç kimseyi ayrıcalıklı görmez. Bu inançsal/akidevi bir durumdur ve dünyada da ahirette de farklılık, ayrıcalık göstermez.

Bir hukuk terimi olarak işçi; başkasına ait bir işi veya hizmeti bir ücret karşılığında yapmayı üstlenen kimse anlamına gelir. Bu, işçinin emeğini kiralaması demektir. Bu yüzden işçi/amil (çalışan, iş yapan) ecir ve iş akdi konusu, İslam hukuku kaynaklarında kira akdi/icare/ücretlilik içinde incelenmiştir. Bu bağlamda Kur'an-ı Kerim'de Hazreti Musa'nın hayatı ve peygamberliği anlatılırken bir süreliğine Hazreti Şuayb'a icar/ücret karşılığında çobanlık yaptığının da belirtildiğini vurgulamak gerekir.

Dünya yaşamında insanlar arasında iş bölümü ve muhtaciyet zorunluluğu bulunmaktadır. İnsanlar tüm işlerini her zaman kendileri göremez. Başkalarının yardımına ya da onların ücrete tabi gereksinimine ihtiyaç duyulur. Yardım, karşılıksız/ücrete tabi değilken tüm yaşamın ve gereksinimlerin bu şekilde idamesi de imkansızdır ve doğru da değildir. Buna binaen sözleşme ve ücret, emeğin kiralanmasında/hakkın korunmasında ve üretimde sürekliliği ve motivasyonu sağlar.

İcare/iş akdi/sözleşmesi; belirli bir işin belirli bir bedel/kazanç karşılığında akid/ sözleşme ile gerçekleşmesidir. Burada rıza esas alınır.

Bir ücret/ecir /kazanç karşılığında başkasını çalıştıran kimseye 'işveren' denir. İşveren gerçek kişi olabileceği gibi devlet, vakıf, şirket gibi tüzel kişi de olabilir.

İslam, sermayenin de emeğin de varlığını tanımaktadır. Bu konuda Kur'an ve Sünnet'te saptanan temel ilke şudur: Emekçi işini bağlılık ve hakkaniyetle yapmalı, işveren de işçiye hakkını tastamam vermelidir. Günümüz kapitalist sistemdeki emek-sermaye çatışması ya da sosyalizmdeki gibi sermaye hasımlığını, üretimin tümden devlet tekelinde oluşunu benimsemez; bu tür kamplaşmaların önüne geçer.

Kur'an-ı Kerim, Necm suresi 39-40. ayetlerinde insanın dünya ve ahiret saadeti ve kazancı için çağrıda bulunarak, 'İnsan için elinin emeğinden daha hayırlısı yoktur/ İnsan emek ve gayretinin neticesinden başka şey elde edemez. Bu gayretinin semeresi de ileride ortaya çıkacaktır. Emeğinin karşılığı kendisine tam tamına ödenecektir. Elbette son durak, Rabbinin huzuru olacaktır.' der.

Kur'an-ı Kerim, A'raf suresi 85. ayette '…Rabbinizden size açık hak bir delil, kitap ve şeriat/hüküm gelmiştir. Ölçeği tam doldurun, ölçmede-tartıda adaletten ayrılmayın. İnsanların mallarını eksik teslim etmeyin, değerini düşürmeyin, bedellerini eksik ödemeyin, mallarını kötülemeyin, haksız rekabet yapmayın, aldatarak-hile yaparak, fırsat kollayarak, gasp ederek insanların haklarını zayi etmeyin, zayiine sebep olmayın. Her şey düzene konduktan, ıslah edildikten sonra yeryüzünde fesat çıkarmayın...' fermanında bulunur.

İslam'da insani sorumluluk sadece dünya hayatıyla sınırlı değildir. Dünya hayatında insanlar hukuku çiğneyebilir, beşeri sistemler bitaraf olmayabilir. Lakin İslam, ölümü ve ahiret hayatını sürekli gündemde tutarak insanların az bir dünyalık menfaat uğruna başka insanların haklarına tecavüzde bulunmamalarını ikaz ederken bunun gerçekleşmesi durumunda işlenen suça göre dünyevi bir düzenlemeyle beraber ahiret yurdunda ağır bedeller ödeyeceğini ihtar eder. Zira herkes, yaptıklarından mes'uldür ve hesabını verecektir.

'Altın ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda sarf etmeyenler var ya işte onlara acı bir azabı müjdele' (Tevbe sûresi, 34-35.); 'Mal toplayıp onu tekrar tekrar sayan, insanları arkadan çekiştirip kaş göz hareketleriyle alay edenlerin vay haline!' (Hûmeze sûresi, 1-2.) Ayetlerde belirtildiği gibi, İslam mal biriktirmeyi engellemeye çalışmış, insanların kendi mallarını paylaşmasını, üretime dönüştürmesini istemiştir. Mal biriktirip bununla övünenleri, insanlar üzerinde sadece tahakküm aracı kılmalarını reddederek böyle yapılması durumunda Allah tarafından cezalandırılacağını belirtmiştir.

Mülk, Allah'ındır. Adalet ise mülkün temelidir. Dünya hayatının serencamında imtihan gereğince bu mülk üzerinde tasarruf hakkı, sorumluluk kapsamında insana bırakılmıştır. Bununla insan, insanın imtihanına dönüşür. Bu durum ise hak-hukuk ve insan haklarını ortaya çıkarır ve hayati kılar. Buna bağlı olarak gerekli hukuki düzenlemeleri gerekli kılar.

'(Ey resûl, Ey Muhammed!) biz, seni bütün insanlara (dünyada hürriyet ve adalet şartlarını; ahiret hazırlığında ise cennet ve ebedi saadet yollarını gösterici) ve müjdeleyici, inzar (ve irşad) edici (küfür ve kötülüklerden ve onların acı neticelerinden ikaz ve ıslah edici) peygamber olarak gönderdik. Ancak insanların çoğu (bu gerçekleri) anlamazlar.' (Sebe sûresi, 28.) Ayette de belirtildiği gibi bütün insanlığa gelen İslam, insanlar arasında ayrım yapmayarak insanlığın adil olmasını, beşeriyet nazarıyla uhuvvet içinde olmasını vurgulamıştır.

İslam Peygamberi Hazreti Muhammed (Sallallahu Aleyhi Vesellem)'in şu sözleri işçinin/emekçinin hakkının gözetilmesi ve korunması noktasında dikkat çekicidir: 'Ben kıyamette üç kişinin hasmıyım: Bana söz verip sonra sözünden dönen kimse; hür bir şahsı satıp, parasını yiyen ve bir işçiyi kiralayan, onu çalıştıran ve fakat ona ücretini ödemeyen kimse.' Hazreti Peygamber bir başka sözünde ise konuya şöyle dikkat çekmiştir: 'İşçinin ücretini teri kurumadan veriniz' ve 'İşçi çalıştıran kimse, işçisine ne kadar ücret vereceğini bildirsin.' Bu ve benzeri birçok nass/delil, uyarı ve işaret nazar-ı dikkate alınarak içinde bulunulan koşullarla birlikte uygun-gerekli hukuki düzenlemelerin gerekliliği ortaya konmaktadır.

Peygamberimiz (Sallallahu Aleyhi Vesellem); 'Sizin en hayırlınız ahiretini dünyası için, dünyasını da ahireti için terk etmeyen, her ikisinden de nasibini alandır. İki günü birbirine eşit olan aldanmıştır / ziyandadır' buyurmuştur. Geçimin temin edilmesi her toplumda, herkesin yaşamsal gerçekliğidir. Çalışma ve kazanma, dünya hayatının idamesi için vazgeçilmezlik ve evrensellik arz eder.

İslam, bireyin münzevi bir hayat sürmesini benimsemediği gibi başkasının hizmetiyle işinin görülmesini de ilkesel olarak tasvip etmez. Kur'an-ı Kerim, Nebe sûresi 9-11. ayetlerde, 'Uykunuzu sizin için bir dinlenme (ve ölümü hatırlatıcı) vasıtası kıldık. Geceyi bir örtü, huzur ve istirahat zamanı yaptık. Gündüzü de geçiminiz için çalışıp kazanma zamanı yaptık.' buyurulur.

İslam, Müslümanın toplum içinde örnek şahsiyet olarak var olmasını, güvenilir, dürüst olmasını ve adaleti gözetmesini, insanlara 'hayırlı' olmasını ister. Çalışma hayatındaki genel kriteri: Mübah, helal ve hakkı olanı yapmasıdır.

Kişi, asla insan/kul hakkı yemeye tevessül etmemelidir. Buna mukabil zulmetmemeli ve zulme rıza göstermemelidir. Bu Müslümanın iş ahlakı olmalıdır. Tabi bu dini, 'afyon' görüp düşmanlık besleyen Marksizm'in, kuralsızlığı-kaosu benimseyen anarşizmin, ırkçılığı-ötekileştirmeyi kimlikleştiren faşizmin sahadaki çapulculuğu şeklinde algılanmamalıdır.

Şam Avukatlar Sendikasının Hukuk Komisyonu üyelerinden 2010 yılında vefat eden Şamlı hukukçu ve müellif Muhammed Fehr Şakfe'nin 1967 yılında basılmış Ahkamu'l-Amel ve Hukûku'l-Ummal fi'l-İslam adlı eseri, İslam'da iş hukukunu ve işçi haklarını ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır. Eser, İslam'da İş Ahkamı ve İşçi Hakları adıyla İhsan Toksarı tarafından Türkçeye kazandırılmıştır (İstanbul, Nida Yayınları, 1968). 'İşçinin görevleri' ve 'İşçinin hakları' başlıklarını taşıyan bölümlerde, çalışma akdinin işçiye yüklediği ödevler ve bahşettiği haklar İslam hukuku açısından incelenmiştir. Buna göre işçinin temel görevleri; işi bizzat kendisinin yapması, belirlenen müddet içinde fiilen çalışması, işinin hakkını vererek onu en iyi şekilde icra etmesi, iş gereği kendisine emanet edilen malları koruması ve telef ettiklerini tazmin etmesidir. İşçinin hakları başlığı altında ise çalışma hakkı, ücret (ve şartlara göre ücretin yanı sıra yemek, ikramiye, ek ücret, aile yardımı, ücretin artmasını talep, sakatlık ve işten çıkarılma tazminatı) hakkı, çalışma şartlarının iyileştirilmesi ve tazminat hakkı konularına yer verilmiştir. Özellikle bu bölümlerde yazar, ilgili hadisler, İslam hukuku menşeli Mecelle'den maddeler ve fıkıh eserlerinden örneklerle konuları zengin malzeme eşliğinde açık ve anlaşılır bir şekilde ortaya koymakta, gerektiğinde modern kanunlara ve çağdaş fakihlerin görüşlerine de yer vermektedir.

Sonuç – Değerlendirme

John Locke ve Adam Smith gibilerin fikri öncülüğünde şekillenen ve öncelikle İngiltere'de neşvûnema bulan liberal kapital anlayış ve ampirik epistenin neticesinde vücut bulan sanayileşme sürecinin akabinde emekçi/işçi-işveren/patron ikileminde sosyo-ekonomik farklılaşmanın derinleşmesi yaşandı.

Taraflar arasında derinleşen bu farklılaşma, emekçiler cephesinde haklar mücadelesinin örgütlü/organizeli hal almasına götürürken patron/işveren tarafında ise mevcut kapital pozisyonlarını koruma ve kazanımlarını daha da artırabilme şeklinde cereyan etti. Bu tabloda Avrupa'da sosyo-ekonomik konumlanmalar ideolojik doğurmalara yol açtı ve ekseni, düşüncel referansları sosyalizm olan Sol hareketi, işçiler cephesinin sığınağı haline geldi-getirildi.

Uzun mücadeleler ve bedel ödemeler neticesinde çalışma koşulları ve süresi, grev ve sendika hakkı, ücret ve tazminat gibi birçok konuda işçiler topluluğu yasal haklar elde etti. Ancak bir taraftan geçim/barınma/beslenme zorunluluğu, sağlık ve eğitim gibi temel hususlar üzerinden dünya genelinde egemen olan kapital düzenin hegemonyasında dünya halklarının ekserisinin küresel liberal-kapitalist düzenin çarkları içinde öğütüldüğü-öğütülmekte olduğu yadsınamaz. Bununla beraber küreselleşen dijital dünyada sosyal medya, kitle iletişim araçlarını, moda canavarını elinde tutan güçler, insanları adeta formatlamış bir şekilde belirledikleri yönde sürükleyebilmektedir.

Diğer taraftan Batı orjinli olarak ortaya çıkan ve dünyanın farklı yerlerinde çeşitli renklerle kendisini gösteren sosyalizm merkezli sol akımların akamete uğramaları, kendi içlerinde aşırı bölünmeleri, erozyona uğramaları ve kapital bir yaşam içinde görülmeleri, anarşizm ile olan özdeşlikleri, radikalize oluşu hedefleri için temel argüman olarak benimsemeleri ve şiddeti temel referans almaları, zamanla halklar nazarında geçersiz akçeye dönüşmesine yol açtı.

19. yüzyılda sürecin başında yaşanan heyecan, elde edilememiş haklar ve sömürülmenin şiddeti karşısında haklı olarak işçiler, ortak paydada buluşarak mücadele sahnesinde yerlerini aldı. Bu mücadele sürecinde toplumlar, düşünsel ve siyasal dönüşümler geçirip hukuki normları değiştirme yoluna gitti. Bu kazanımlardan biri olarak 1 Mayıs, toplumsal ve siyasal tarihte yerini aldı.

1 Mayıs, emekçinin kendisini ifade ettiği, varlığını kitlesel olarak gösterdiği sembol bir gün olmuştur. Ancak işçi konfederasyonlarının bugünü, aynı platformlarda ve ideolojik saiklerle sahiplendiğini söylemek mümkün değildir.

1 Mayıs, resmi hüviyet kazanmış işçi ve memurların ellerinde bulunan yasal kazanımı kullandıkları gün olmuştur. Devlet ve özel sektörlerin nazarında yasal korunma hakkına sahip olmayan ve her tür suiistimale açık milyonlarca çalışana yönelik bir anlamlılığı olduğu da söylenemez. Özellikle dar gelirli insanlar için kabus gibi çöken enflasyon durumları karşısında devlet işçisi ve memurları, sendikal güç ve yasal hak ile mümkün olduğunca korunurken işsizler, asgari düzeyliler, özel sektörlerde farklı muamelelere tabi olanlar vb. kitleler nazarında ne 1 Mayıs ne de sendikal varlıklar, hiçbir anlam taşımazlar ve fazlasıyla mağdur olurlar. Bunlara karşın işçiyi/emekçiyi ve sömürülmeye karşın Sol'u sloganlaştıranların kendileri için bu sahadaki en büyük kazanımı ise ezilenlerin 'horlanmışlık', 'ezilmişlik' buhranını kanalize ederek marjinal radikalize oluşumları beslemek olmuştur. Öte yandan Sol ideoloji ile iktidar olunan ülkelerde de bu sorunların ve haksızlıkların giderilmediği, bunların devamlılığını sürdürdüğüne de tarih şahitlik etmektedir.

Türkiye'de 1 Mayıs 1977'de yaşanan olaylarla ilgili emniyet raporlarına ve günün basınına yansıyan bilgilerine göre 'derin' ellerin tertipte bulunduğu, binlerce kişinin toplandığı bir etkinlikte kaos çıkarmak istedikleri, Sol yapılanmaların kendi aralarında ayrıştıkları ve birbirine hasmane davrandıkları, basına göre kimi Sol oluşumların olaylarda silah kullandıkları, toplumsal bir mühendislik icrasında bulundukları anlaşılmaktadır. Hadisenin 12 Eylül darbesi öncesine denk getirilmesi, o günün Türkiye'sinde yaşanan Sağ-Sol kamplaşmaları da göz önüne alındığında yüzbinlerce kişinin katıldığı bir etkinlikte yeterli tedbirin alınmaması istihbarat ve emniyet zaafı olarak görülmelidir. Oluşturulmak istenen toplumsal kaosun yaşanması için devlet organları içinde yer alan bazı kesimlerin de bu işe göz yumduğu da iddialar arasında yer aldığı belirtilmelidir.

Gelinen noktada tarihsel süreçte kapitalizm ve sosyalizm arasında cereyan eden tüm kavgaların, savaşların neticesinde insanlığa şifa bir dünya doğmamıştır. Bilakis bu iki ideoloji arasında yaşanan mücadelelerle çalışanlar açısından ekonomik ağırlıklı bazı kazanımlar elde edilmişse de insanlığın total geleceğine, içine düşürülen dejenerasyona bakıldığında yaşanan tahribatın çapının hesaplanmasının çok zor olduğu anlaşılmaktadır.

Var, varlığı vareden yegane Var'dır. Varlığın varlığı, Var'ın mülk sahibi olduğuna ispattır ve O'nun varlığı kendindendir. Yaratılanın varlığı, Var olan Yaratan'ın varlığındandır. Allah tarafından yaratılan insan, varlıklar arasında istisnai konuma yerleştirilirken, onun sahip olduğu fizyolojik, biyolojik ve psikolojik/ruhsal; tüm donanımlara göre bir cihan var etmiştir. İnsanın dünya ve ahiret yaşamında istenilen bir sürecin işlemesi ve neticenin elde edilmesini sağlaması için yol haritasını, yaşam reçetesini İslam ve Peygamberi Hazreti Muhammed (Sallallahu Aleyhi Vesellem) ile sonuçlandırarak dünya hayatının nihayetine dek göndermiştir.

İslam, insanı bir bütün olarak ele alır. Ne kapitalizm gibi meta olarak görülüp sömürülmesine müsaade eder, ne de sosyalizmdeki gibi yaratılış fıtratına aykırı şekilde komünleşmesine göz kırpar.

Sermaye ve üretim düşmanı olmadığı gibi çalışanın/emekçinin yanındadır, haklarının garanti altına alınmasını emreder.

Adalet, İslam'ın temel şiarıdır. Tüm inananların uymasını istediği ilahi emirdir. Dünya nizamının temini için insanlar arasında, işçi-işveren arasında hukuka tabi bir norm yapısının olmasını ilkesel olarak ortaya koyar. Günün koşulları dikkate alınarak gerekli düzenlemeler ise işin ehli olanların normatif olarak tanzim etmesine kalır.

Hayatın idamesinde alın terinin karşılığının alınmasında insanlar arasında dayanışma ve paylaşımın olmasına yönelik güzel ahlak odaklı insan hedefleyen İslam; insanın madde-mana yönünü cem'ettiği gibi ahiret yurduna Var edenin huzuruna insan hakkı yenmiş olarak hiç kimsenin çıkmasını istemez, bu noktada kesin uyarıda bulunur. Böylece İslam, hem maddi boyutla dünya yaşamında toplumsal örfü de göz önünde bulundurarak hukuki düzenlemelerin yapılmasını vaz'eder hem de inanç/iman ve ahiret gerçeği ile şahsiyet oluşmasını ister. Nihayet ise insanın akıl, irade ve inanç eksenindeki hürriyeti, ona sorumluluk verirken eylemlerinin karşılığına muhatap bırakır. (İLKHA)

Uydu görüntüleri ve saha verileri, siyonist rejimin 'sarı hat' olarak adlandırılan yeni bir güvenlik kuşağı oluşturarak bölgeyi fiilen yeniden tasarladığını ortaya koyuyor.

Bu hat, uluslararası alanda tanınan 'mavi hat'ın ötesine geçerek Lübnan topraklarının 1 ila 12 kilometre kuzeyine kadar uzanıyor.

Yaklaşık 568 kilometrekarelik bir alanı kapsayan bu kuşak, onlarca yerleşim birimini doğrudan etkiliyor.

Bu durum, klasik sınır güvenliği anlayışından farklı olarak, sahada kalıcı bir coğrafi ayrışma hedeflendiğine işaret ediyor.

Coğrafyanın yeniden inşası

Ortaya çıkan tablo, yalnızca askeri saldırılarla açıklanamayacak bir 'alan mühendisliği' sürecine işaret ediyor.

Sistematik yıkım, yolların açılması, yerleşimlerin boşaltılması ve altyapının hedef alınması, bölgenin demografik ve fiziksel yapısının bilinçli şekilde dönüştürüldüğünü gösteriyor.

Bu çerçevede köylerin sadece hedef alınmadığı, aynı zamanda yaşanamaz hale getirildiği görülüyor.

Evler, ibadethaneler, okullar ve kamu binaları dahil olmak üzere sivil altyapının geniş ölçekte tahrip edilmesi, geri dönüş ihtimalini zayıflatan bir faktör olarak öne çıkıyor.

'Tampon bölge'den öte: Kalıcı ayrışma

Uzmanlara göre bu hat, klasik anlamda bir tampon bölge oluşturmanın ötesine geçiyor.

Amaç, sınır hattında geniş bir 'boşluk' oluşturarak hem askeri hareket alanını genişletmek hem de karşı tarafın lojistik ve sivil bağlarını koparmak.

Özellikle köprülerin ve ulaşım hatlarının hedef alınması, bu stratejinin tamamlayıcı unsuru olarak öne çıkıyor.

Litani Nehri üzerindeki köprülerin vurulmasıyla birlikte, bölgenin iç hatlarla bağlantısı zayıflatılırken, kuzey-güney eksenindeki hareketlilik ciddi şekilde kısıtlanıyor.

Askeri stratejide değişim

'Sarı hat' uygulaması, sahadaki çatışma dinamiklerinin de değiştiğini gösteriyor.

Geleneksel cephe hattı anlayışının yerini, derinlikli kontrol ve alan hakimiyeti yaklaşımı alıyor.

Bu strateji, sadece mevcut tehditleri bertaraf etmeyi değil, gelecekte oluşabilecek riskleri de önleyici şekilde kontrol altına almayı hedefliyor.

Bu bağlamda yapılan açıklamalarda, hattın ötesinin de hedef alınabileceğinin vurgulanması, operasyonların sınırla sınırlı kalmayabileceğine işaret ediyor.

Siyasi ve insani sonuçlar

Ortaya çıkan tablo, askeri olduğu kadar siyasi ve insani sonuçlar da doğuruyor.

Onlarca yerleşim yerinin boşaltılması ve geniş alanların erişime kapatılması, ciddi bir yerinden edilme krizini beraberinde getiriyor.

Aynı zamanda bu durum, ateşkes düzenlemelerinin sahadaki karşılığını tartışmalı hale getiriyor.

Fiili kontrol alanlarının genişletilmesi, mevcut anlaşmaların sınırlarını zorlayan bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Sonuç: Yeni bir saha gerçekliği

Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde, Güney Lübnan'da ortaya çıkan durumun geçici bir askeri 'operasyon' değil, uzun vadeli bir saha düzenlemesi olduğu görülüyor.

'Sarı hat', sadece bir güvenlik çizgisi değil, bölgenin coğrafyasını, demografisini ve çatışma dinamiklerini yeniden tanımlayan bir kırılma noktası niteliği taşıyor. (İLKHA)

Ailenin, toplumun en küçük yapı taşı olduğunu vurgulayan Özdemir Akpınar, çocukların İslami bir eğitim modeliyle yetiştirilmesinin hem bireysel gelişim hem de toplumsal güven açısından belirleyici olduğunu dile getirdi. Ayrıca, bu temelin atılmadığı durumlarda alınan güvenlik önlemlerinin tek başına yeterli olmayacağını söyledi.

Ailelerin çocuklarıyla İslami bir ahlak çerçevesinde ilgilenmeleri gerektiğini belirten Betül Özdemir Akpınar 'Günümüzde çocukların korunmasız bir dünyada yetiştiğine dair toplumda ciddi bir kaygı ve panik havası olduğunu düşünüyorum. Bu durumu aşmanın temel noktasının ailede başladığı kanaatindeyim. Aileler, çocuklarıyla ne kadar İslami ahlak çerçevesinde ilgilenirse, çocukların ahlakı ve yaşam tarzı da topluma o ölçüde yansır. Böylece tabandan tavana doğru bir gelişim ve güzelleşme sağlanabilir.' dedi.

Çocukların İslami bir ahlak çerçevesinde yetiştirilmediği sürece alınan güvenlik önlemlerinin bir anlam ifade etmediğini belirten Özdemir Akpınar 'Çünkü toplumun en küçük yapı taşı ailedir. Ailede temeli atılmayan, aile tarafından desteklenmeyen hiçbir yapı ya da kurum uzun vadede ayakta kalamaz. Bu nedenle aileler, çocuklarını İslami ölçülere uygun şekilde yetiştirdiklerinde, aslında sağlıklı bir toplumun inşasından söz edebiliriz. Aksi halde, ne kadar güvenlik önlemi alınırsa alınsın, bireyin iç dünyası ve vicdanı gelişmediği sürece toplumda gerçek bir ilerleme ve güven ortamı sağlanamaz.' şeklinde konuştu.

İslami bir eğitim modeline sahip kitaplarla çocuk eğitiminin desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Özdemir Akpınar 'Peki aileler bunu nasıl yapabilir? Bu noktada çocuk kitapları önemli bir araçtır. Özellikle İslami temeller üzerine kurgulanmış çocuk kitaplarıyla çocukların gelişimi desteklenebilir. Günümüzde modern psikoloji daha çok çocuğun haz ve keyif odaklı dünyasına yöneldiği için, bunun doğal bir sonucu olarak daha bireyci ve kendini önceleyen çocuklarla karşılaşabiliyoruz.' ifadelerini kullandı.

Sözlerine son olarak psikolojik açıdan İslami kitapların toplum açısından ön planda olması gerektiğini belirten Özdemir Akpınar 'Bu nedenle hem çocuk edebiyatında hem de yetişkin edebiyatında İslami psikolojiyi merkeze alan, ahiret bilincini önceleyen eserlerin daha fazla ön plana çıkması gerektiğini düşünüyorum. Anne ve babaların da bu noktada bilinçli davranarak çocuklarını bu tür eserlerle desteklemesi büyük önem taşımaktadır.' dedi. (İLKHA)

Küçük, gizlenebilir ve düşük maliyetli olan bu sistemler, siyonist rejim askerlerini doğrudan hedef alabilen etkili bir silaha dönüştü.

Bu yeni teknoloji, son günlerde yaşanan saldırılarda etkisini açık şekilde gösterdi.

Elektronik harbe karşı geliştirilen hamle

Hizbullah'ın bu sistemi mart ayı başında başlayan son çatışma sürecinde ilk kez kullandığı belirtilirken, askeri uzmanlar bunun tesadüfi değil, doğrudan elektronik harp sistemlerine karşı geliştirilen bir karşı hamle olduğunu vurguluyor.

Uzmanlara göre, siyonist rejimin elektronik karıştırma ve sinyal kesme kapasitesi, klasik kablosuz İHA'ları büyük ölçüde etkisiz hale getirince, Hizbullah fiber optik kontrollü sistemlere yöneldi.

Bu sayede İHA ile operatör arasında doğrudan fiziksel bağlantı kuruluyor ve sinyal kesme ya da GPS karıştırma girişimleri tamamen devre dışı kalıyor.

'Görünmez' ve durdurulması zor bir silah

Bu İHA'ların öne çıkan özellikleri arasında düşük irtifada yüksek hızla uçabilmeleri, radar ve ısı izi bırakmamaları ve karmaşık arazilerde dahi yüksek çözünürlüklü görüntü aktarabilmeleri yer alıyor.

Ayrıca bazı modellerin 10 ila 30 kilometre menzile sahip olduğu ve 10-20 kilogram arası patlayıcı taşıyabildiği ifade ediliyor.

Askeri analizlere göre bu sistemler, siyonist rejimin 'Trophy' gibi aktif koruma sistemlerini de aşabiliyor ve zırhlı araçlara karşı ciddi tehdit oluşturuyor.

Düşük maliyetli olmalarına rağmen sahada yüksek etki üretmeleri, bu İHA'ları 'asimetrik savaşın' öne çıkan unsurlarından biri haline getiriyor.

Siyonist rejimde hazırlıksızlık ve çözüm arayışı

Siyonist rejim cephesinde ise bu yeni tehdit karşısında ciddi bir hazırlıksızlık dikkat çekiyor.

İşgalci askeri yetkililer, bu tür İHA'ların son dönemde ortaya çıkan yeni bir tehdit olduğunu kabul ederken, sistemlerin tespit edilmesinin ve etkisiz hale getirilmesinin son derece zor olduğunu belirtiyor.

Eski hava savunma yetkilileri, bu İHA'ların küçük boyutları, yüksek hızları ve alçak irtifada uçmaları nedeniyle radar sistemlerinden kaçabildiğini ve tespit edilse bile takibinin zor olduğunu ifade ediyor.

Geciken önlemler ve sahadaki doğaçlama çözümler

Batı basınına yansıyan değerlendirmelerde de siyonist rejimin bu alanda yeterli hazırlık yapmadığı ve İHA tehditlerini uzun süre ikinci planda bıraktığı yönünde eleştiriler yer aldı.

Özellikle Ukrayna'daki savaşta benzer teknolojilerin kullanıldığına dikkat çekilmesine rağmen gerekli önlemlerin zamanında alınmadığı vurgulandı.

Sahadaki birliklerin ise bu tehdide karşı doğaçlama yöntemlere başvurduğu, askeri araç ve mevzilerin ağlarla kaplanarak İHA'ların fiziksel olarak engellenmeye çalışıldığı aktarıldı.

Ancak bu yöntemlerin kalıcı çözüm sunmadığı ve sahadaki kayıpları önleyemediği belirtiliyor.

Artan baskı ve derinleşen kriz

Uzmanlar, fiber optik kontrollü İHA'ların etkinliğini sürdürmesinin, siyonist rejim ordusu içinde moral bozukluğuna yol açtığını ve sahadaki operasyonel zorlukları artırdığını ifade ediyor.

Yoğun hava saldırılarına rağmen bu sistemlerin etkisiz hale getirilememesi, askeri açıdan önemli bir zafiyet olarak değerlendiriliyor.

Analizlere göre bu yeni teknoloji, savaş alanında düşük maliyetli ancak yüksek etkili çözümlerin ne kadar belirleyici olabileceğini ortaya koyarken, siyonist rejim için çözülmesi zor bir güvenlik açığını da gözler önüne seriyor. (İLKHA)

Yapay zeka ile hızlanan bilgi üretimi

Bu dönüşümde en kritik eşik ise üretken yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşması oldu. Artık bilgi yalnızca yayılmıyor, aynı zamanda otomatik olarak üretiliyor, çoğaltılıyor ve duygusal tepkiler üzerinden optimize ediliyor.

Yapay zekanın hızla yayılmasıyla birlikte dijital dünyada bilgi üretimi ve dağıtımı köklü bir dönüşüm geçiriyor. Artık propaganda yalnızca devletlerin ya da klasik medya aygıtlarının kontrolünde yürüyen bir süreç olmaktan çıkmış durumda, algoritmalar, üretken yapay zeka sistemleri ve sosyal medya platformları bu sürecin merkezine yerleşmiş bulunuyor.

Gerçek ile yönlendirilmiş içerik arasındaki sınırın silinmesi

Bu yeni ortamda siyasal mesajlar, eğlence içerikleri ve gündelik paylaşımlar birbirine karışıyor, böylece kullanıcı, neyin gerçek bilgi neyin yönlendirilmiş içerik olduğunu ayırt etmekte giderek daha fazla zorlanıyor.

Hız, ölçek ve kriz dönemlerinde bilgi kirliliği

Uzmanlara göre bu dönüşümün en kritik yönlerinden biri, yapay zeka ile üretilen içeriklerin hem hız hem de ölçek bakımından insan üretimini aşması. Kısa videolar, görseller ve otomatik metinler saniyeler içinde üretilebiliyor ve sosyal medya platformlarında geniş kitlelere ulaştırılabiliyor.

Bu durum, özellikle kriz ve savaş dönemlerinde bilgi akışını kontrol eden geleneksel mekanizmaları zayıflatırken, aynı zamanda duygusal etkisi yüksek ve doğruluğu tartışmalı içeriklerin daha kolay yayılmasına zemin hazırlıyor.

Sentetik propaganda ve algı üretimi

Bu bağlamda bazı araştırmacılar, 'sentetik propaganda' olarak tanımlanan yeni bir olguya dikkat çekiyor.

Bu tür içerikler genellikle düşük kaliteye sahip, tekrar eden kalıplarla üretilen, duygusal dili yoğun ve sadeleştirilmiş anlatılara dayanıyor. Amaç, kullanıcıyı bilgilendirmekten çok etkilemek ve belirli bir algıyı sürekli yeniden üretmek. Özellikle jeopolitik gerilimlerde bu içeriklerin artması, kamuoyunun olayları sağlıklı biçimde değerlendirmesini daha da zorlaştırıyor.

Algoritmaların görünürlük savaşı

Buna paralel olarak yapay zeka sadece içerik üretiminde değil, aynı zamanda bu içeriklerin dağıtımında da etkili hale geliyor. Platform algoritmaları, kullanıcıların ilgisini çeken içerikleri öne çıkarırken doğruluk kriterinden ziyade etkileşim oranlarını esas alıyor.

Bu da bilgi ekosisteminde bir 'görünürlük yarışı' oluşturuyor ve en çok dikkat çeken içerik, doğru olsun ya da olmasın, daha fazla yayılıyor. Böylece propaganda, teknik olarak daha sofistike ama aynı zamanda daha görünmez bir yapıya bürünüyor.

Bilgi aşırı yüklenmesi ve dikkat krizi

Uzmanlar bu sürecin bir diğer sonucunun 'bilgi aşırı yüklenmesi' olduğunu vurguluyor. Kullanıcılar, saniyeler içinde savaş görüntülerinden eğlence videolarına, yapay zeka üretimi görsellerden politik tartışmalara geçiş yapıyor.

Bu kesintisiz akış, zamanla dikkat süresini azaltırken, olayları derinlemesine değerlendirme kapasitesini de zayıflatıyor. Sonuçta birey, bilgiye maruz kalıyor ancak onu anlamlandırma ve filtreleme konusunda giderek daha pasif bir konuma sürükleniyor.

Güven erozyonu ve gerçekliğin belirsizleşmesi

Daha da önemlisi, bu ortamda güven duygusu ciddi biçimde aşınıyor. Yapay zeka ile üretilmiş içeriklerin gerçek içeriklerden ayırt edilmesi zorlaştıkça, kullanıcılar her bilgiye şüpheyle yaklaşmaya başlıyor.

Bu durum yalnızca yanlış bilgilerin yayılmasını değil, doğru bilginin de sorgulanmasını beraberinde getiriyor. Böylece 'her şey manipüle edilebilir' algısı güçleniyor ve ortak gerçeklik zemini giderek daralıyor.

Sonuç: Dijital ekosistemde yeni güç alanı

Tüm bu gelişmeler, dijital platformların artık sadece iletişim araçları olmadığını, aynı zamanda algı ve düşünce üretiminde aktif rol oynayan yapılar haline geldiğini gösteriyor. Bu nedenle mesele yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda etik ve siyasal bir boyut taşıyor.

Yapay zeka çağında bilgi ile propaganda arasındaki sınır inceldikçe, bireyin kendi düşüncesini oluşturma süreci de daha kırılgan hale geliyor ve bu durum, modern toplumların karşı karşıya olduğu en önemli dönüşümlerden biri olarak öne çıkıyor. (İLKHA)

İddianameye göre Van Dyke, Venezuela'da Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu hedef alan askeri operasyonun planlama ve icra sürecinde yer aldı ve bu süreçte elde ettiği gizli bilgileri kazanca dönüştürdü.

Savcılığa göre Van Dyke, operasyonun zamanlamasına ilişkin hassas bilgileri kullanarak Polymarket üzerinden bahisler yaptı. Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasında Venezuela ve Maduro'ya ilişkin gelişmeler üzerine toplam 13 farklı işlem gerçekleştiren askerin, bu süreçte yaklaşık 33 bin dolar bahis oynadığı ve operasyonun başarıyla sonuçlanmasının ardından yaklaşık 409 bin dolar kazanç elde ettiği belirtildi.

İçeriden bilgiyle işlem

ABD güçlerinin 3 Ocak'ta Caracas'ta düzenlediği operasyonla Maduro'nun yakalanmasının ardından, platformdaki ilgili tahminlerin 'evet' olarak sonuçlanması, Van Dyke'ın tüm bahislerini kazanmasına yol açtı.

Soruşturma kapsamında, şüphelinin elde ettiği kazancı önce yabancı bir kripto varlık hesabına aktardığı, ardından çevrim içi bir yatırım hesabına yönlendirdiği ifade edildi. Van Dyke'ın ayrıca kimliğini gizlemek amacıyla hesap bilgilerini değiştirdiği ve platformdan hesabının silinmesini talep ettiği de iddianamede yer aldı.

ABD'li yetkililer, kamu görevlilerinin ellerindeki gizli bilgileri kişisel çıkar için kullanmasının ciddi bir suç olduğunu vurgularken, bu olayın tahmin platformlarında 'içeriden bilgiyle işlem' konusunda açılan ilk büyük dava olduğuna dikkat çekti.

Van Dyke hakkında emtia dolandırıcılığı, elektronik dolandırıcılık ve yasa dışı para transferi gibi suçlamalar yöneltilirken, toplamda onlarca yıla varan hapis cezasıyla karşı karşıya olduğu bildirildi.

Skandalın merkezinde: Gizli bilgiyle kazanç

Özel kuvvetlerde görevli bir askerin, gizli askeri operasyonlara dair bilgileri kullanarak Polymarket üzerinden yüz binlerce dolar kazanç elde ettiği iddiası, küresel ölçekte hızla büyüyen tahmin platformlarını tartışmaların merkezine yerleştirdi.

Uzmanlar, bu gelişmenin bir dönüm noktası olabileceğini belirtiyor. Çünkü ilk kez bir kamu görevlisinin, devletin en hassas bilgilerini kullanarak tahmin platformlarında kazanç elde ettiği iddiası yargıya taşındı.

Bu da uzun süredir 'gri alan' olarak tanımlanan bu platformların artık daha sıkı denetimle karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor.

Tahmin platformları: Finans mı, bahis mi?

Tahmin platformları, kullanıcıların siyasi gelişmelerden ekonomik verilere, savaşlardan hava durumuna kadar birçok olayın sonucuna 'yatırım' yapmasına imkan tanıyor.

Ancak bu sistemlerin büyük kısmı, klasik finans piyasalarına uygulanan sıkı düzenlemelerin dışında kalıyor.

Kripto paralar üzerinden işlem yapılması ve kimlik doğrulama zorunluluğunun olmaması, bu alanı gri bir bölgeye dönüştürüyor.

Uzmanlar, bu yapının büyük bir risk barındırdığını vurguluyor. Çünkü aynı sistem, bilgiye erken erişimi olan kişiler için ciddi bir kazanç kapısı haline gelebiliyor.

Trump: 'Dünya bir kumarhaneye döndü'

ABD Başkanı Donald Trump, yaşanan gelişmelerin ardından yaptığı açıklamada, bu platformlara yönelik eleştirileri sertleştirdi.

Trump 'Dünya artık bir kumarhane gibi işliyor.' diyerek, kamu görevlilerinin bu tür sistemleri kullanmasının ciddi etik ve güvenlik riskleri taşıdığına dikkat çekti.

Açıklamalar, Washington'da yeni düzenlemelerin kapıda olabileceği yönünde yorumlandı.

Çıkar çatışması tartışmaları büyüyor

Skandal yalnızca bireysel bir suçlama ile sınırlı kalmadı. Tahmin platformları ile siyasi çevreler arasındaki olası ilişkiler de tartışma konusu haline geldi.

Özellikle Trump'ın oğlu Donald Trump Jr.'ın hem Polymarket hem de rakibi Kalshi ile bağlantılı olması, çıkar çatışması iddialarını gündeme taşıdı.

Bu durum, sektörün sadece ekonomik değil, siyasi etkiler açısından da denetim ihtiyacını artırıyor.

Küresel dalga: Yasaklar ve soruşturmalar

Sorun yalnızca ABD ile sınırlı değil.

Brezilya, tahmin platformlarını doğrudan yasaklayarak bu alandaki en sert adımlardan birini attı.

Yetkililer, bu sistemlerin 'örtülü kumar' olduğunu ve özellikle düşük gelirli kesimler üzerinde yıkıcı etkilere neden olduğunu belirtti.

Avrupa'da ise Fransa, hava durumu verilerinin manipüle edilerek bahis kazancı sağlandığı iddiaları üzerine soruşturma başlattı.

Paris'teki Charles de Gaulle Havalimanı verilerinde tespit edilen anormal sıcaklık değişimleri, sistemin yalnızca finansal değil, kritik altyapı güvenliği açısından da risk oluşturabileceğini gösterdi.

'İçeriden bilgi' artık her yerde

Uzmanlara göre en büyük tehlike, bu platformların içeriden bilgiyle işlem yapmayı kolaylaştırması.

Geleneksel borsalarda sıkı denetim altında olan bu tür işlemler, tahmin platformlarında daha zor takip ediliyor.

Özellikle tek bir hesap üzerinden yapılan yüksek hacimli işlemler, bazı kullanıcıların olayları önceden bildiği şüphesini güçlendiriyor.

Bununla birlikte blokzincir teknolojisi işlemleri izlenebilir kılsa da anonim hesaplar ve çoklu cüzdan kullanımı denetimi zorlaştırıyor.

Düzenleme ihtiyacı ve geleceğe dair soru işaretleri

Yaşanan gelişmeler, tahmin platformlarının geleceğine dair kritik soruları gündeme getiriyor:

Bu sistemler finansal bir araç mı, yoksa modern bir bahis biçimi mi?

Devletler bu alanı nasıl denetleyecek?

Ve en önemlisi, kamuya açık olmayan bilgilerin kazanca dönüştürülmesi nasıl engellenecek?

Uzmanlar, mevcut tabloyu 'dijital çağın yeni kumarhanesi' olarak tanımlıyor.

Son yaşanan skandallar ise bu benzetmenin abartı olmadığını, aksine küresel ölçekte büyüyen bir sorunun habercisi olduğunu ortaya koyuyor. (İLKHA)

Sudan ordusunun kontrolü yeniden sağladığı bölgede bulunan tesiste, milyonlarca dolar değerinde ekipman, saatte 100 bin hap üretim kapasitesi ve yüz milyonlarca hap üretmeye yetecek hammadde ele geçirildi.

Bu tablo, sıradan bir kaçakçılık faaliyetinden çok daha fazlasına işaret ediyor. Ortaya çıkarılan yapı, tam anlamıyla endüstriyel ölçekte çalışan bir üretim hattı. Bu da Sudan'ın yalnızca bir transit ülke değil, üretim merkezi haline gelme ihtimalini güçlendiriyor.

Kaptagon nedir ve neden bu kadar tehlikeli?

Kaptagon, aslında 1960'larda Almanya'da geliştirilen ve bir dönem tıbbi amaçlarla kullanılan fenetilin adlı bir bileşiğe dayanıyor. Ancak zamanla bağımlılık yapıcı etkileri, halüsinasyonlar ve agresif davranışlara yol açması nedeniyle yasaklandı.

Bu madde, merkezi sinir sistemini uyararak kullanıcıya geçici bir enerji, özgüven ve dayanıklılık hissi veriyor. Ancak bu etki, kısa sürede bağımlılığa dönüşüyor. Beyin, zamanla aynı etkiyi elde edebilmek için daha yüksek dozlara ihtiyaç duyuyor.

Uzmanlara göre kaptagonun en tehlikeli yönlerinden biri, uzun süreli etki göstermesi ve ucuz olması. Bu nedenle 'yoksulların kokaini' olarak da adlandırılıyor.

Sudan'da değişen rol: Geçiş güzergahından üretim merkezine

Sudan uzun yıllar boyunca kaptagon ticaretinde yalnızca bir geçiş noktasıydı. Özellikle Suriye'deki üretim merkezlerinden Körfez ülkelerine uzanan hat üzerinde yer alıyordu.

Ancak 2015'ten itibaren ülkede ilk üretim tesislerinin ortaya çıkmasıyla birlikte bu durum değişmeye başladı. Yine de üretim uzun süre sınırlı kaldı ve düşük kapasitede gerçekleşti.

Asıl kırılma noktası ise 2023'te patlak veren iç savaş oldu.

Suriye'deki çöküş, ağları başka ülkelere taşıdı

Ahmed eş-Şara öncülüğündeki muhalif güçlerin 2024'te Şam'da kontrolü ele geçirmesi ve Beşar Esed yönetiminin çökmesi, kaptagon ticaretinde küresel bir kırılmaya neden oldu.

Birleşmiş Milletler verilerine göre, yıllarca bölgedeki kaptagonun büyük bölümü Suriye kaynaklıydı. Ancak yeni yönetimin bu ticarete karşı sert operasyonlar başlatması, üretici ve kaçakçı ağlarını yeni merkezler aramaya itti.

Bu noktada Sudan gibi güvenlik zafiyeti yaşayan ülkeler öne çıktı.

İç savaş ve devlet otoritesinin çöküşü

Sudan'da 2023'te başlayan savaş, Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki ordu ile Muhammed Hamdan Dagalo komutasındaki Hızlı Destek Kuvvetleri arasında yaşanıyor.

Bu süreçte devlet otoritesi büyük ölçüde çöktü. Gümrük sistemleri dağıldı, sınır kontrolü zayıfladı ve geniş bölgeler merkezi yönetimin denetimi dışına çıktı.

Bu ortam, yasa dışı ekonomiler için son derece elverişli bir zemin oluşturdu. Kaptagon üretimi de bu boşlukta hızla büyüdü.

Üretim kapasitesindeki çarpıcı artış

2023'te ortaya çıkarılan tesislerde saatlik üretim birkaç bin hap seviyesindeyken, 2025'e gelindiğinde bu kapasitenin 100 bin hap seviyesine ulaştığı tespit edildi.

Bu artış, yalnızca yerel girişimlerle açıklanamayacak kadar büyük.

Uzmanlar, Suriye'deki eski ağların bilgi, ekipman ve insan kaynağını Sudan'a taşıdığına dikkat çekiyor.

Stratejik konum: Kızıldeniz hattı

Sudan'ın uzun ve denetimi zor sahil şeridi, kaçakçılar için büyük avantaj sağlıyor. Ülke, Kızıldeniz üzerinden Körfez pazarlarına doğrudan erişim imkanı sunuyor.

Özellikle Suudi Arabistan, kaptagonun en büyük hedef pazarlarından biri olarak öne çıkıyor.

Son yıllarda yüz milyonlarca hapın ele geçirilmesi, bu hattın aktif biçimde kullanıldığını gösteriyor.

Ucuzluk ve kolay üretim: Yayılmanın anahtarı

Kaptagonun yayılmasını hızlandıran bir diğer unsur ise üretim kolaylığı.

Bu madde, pahalı ve karmaşık tarımsal süreçler gerektiren uyuşturucuların aksine, basit kimyasal bileşenlerle üretilebiliyor. Hatta küçük ve gizli atölyelerde bile üretimi mümkün.

Bu durum, güvenlik güçlerinin mücadele kapasitesini zayıflatıyor. Çünkü artık tek bir büyük üretim merkezini değil, çok sayıda küçük üreticiyi hedef almak gerekiyor.

Savaş ve uyuşturucu ilişkisi

Araştırmalar, savaş ortamlarının uyuşturucu ekonomilerini büyüttüğünü açık biçimde ortaya koyuyor.

Devletin zayıflaması, güvenlik boşlukları ve ekonomik çöküş hem üretimi hem de tüketimi artırıyor.

Aynı zamanda bazı silahlı gruplar için uyuşturucu satışı önemli bir finansman kaynağına dönüşüyor.

Kaptagon ise bu denklemde özel bir yere sahip. Çünkü savaş ortamında 'kimyasal cesaret' olarak adlandırılan etkisi nedeniyle militanlar arasında da kullanılabiliyor.

Toplumsal etkiler: Sessiz yayılma

Sudan'da güncel ve kapsamlı veriler sınırlı olsa da özellikle gençler arasında uyuşturucu kullanımının arttığına dair güçlü işaretler bulunuyor.

Savaşın neden olduğu travma, yoksulluk ve işsizlik, insanları bu tür maddelere yöneltebiliyor.

Ayrıca sağlık sisteminin çökmesi ve bağımlılık tedavi merkezlerinin kapanması, sorunu daha da derinleştiriyor.

Küresel bir tehdit haline gelen ağ

Uzmanlara göre kaptagon ticareti artık milyarlarca dolarlık bir ekonomi haline gelmiş durumda.

Bu ağ, yalnızca üretim ve kaçakçılıkla sınırlı değil, aynı zamanda finans, lojistik ve siyasal bağlantılarla güçleniyor.

Bu nedenle Sudan'daki gelişmeler yalnızca yerel bir sorun değil. Aksine, küresel uyuşturucu haritasının yeniden şekillendiğine işaret ediyor.

Sonuç: Yeni merkez mi, geçici durak mı?

Tüm veriler, Sudan'ın kaptagon üretiminde hızla yükselen bir merkez haline geldiğini gösteriyor.

Ancak bu durumun kalıcı olup olmayacağı, savaşın seyri, devletin yeniden inşası ve uluslararası müdahalelerin başarısına bağlı olacak.

Şimdilik görünen tablo ise net: Kaptagon ortadan kaybolmadı, sadece merkez değiştirdi. (İLKHA)

Dün Lübnan'da da uygulanmaya başlandığı yönünde haberler gündeme gelirken, bu hattın sadece askeri bir tedbir olmadığı, çok daha derin bir stratejinin parçası olduğu değerlendiriliyor.

Gazze'de ateşkes sürecinin ardından ortaya çıkan 'sarı hat', fiilen bir sınır gibi işlev görerek geniş alanların sivillere kapatılmasına neden olmuştu.

Bu hat sayesinde siyonist rejim, hem toprak üzerinde kalıcı bir kontrol kurdu hem de yüz binlerce Filistinlinin evlerine dönüşünü engelledi.

Bugün aynı modelin Lübnan'da devreye sokulması, benzer bir senaryonun yeniden sahnelenebileceği endişesini artırıyor.

Askeri uzmanlara göre 'sarı hat', klasik bir güvenlik hattından çok daha fazlasını ifade ediyor.

Bu uygulama, sahadaki gerçekliği değiştirmeyi ve zamanla bu durumu kalıcı hale getirmeyi hedefliyor. Başka bir ifadeyle, önce 'geçici güvenlik bölgesi' adı altında oluşturulan alanlar, ardından fiili sınırlara dönüşüyor.

Lübnan'da gündeme gelen hat, özellikle sınır hattındaki onlarca yerleşimi doğrudan etkiliyor. Bu bölgelerin 'ateş hattı' ilan edilmesi, sivillerin geri dönüşünü zorlaştırırken, geniş bir coğrafyanın boşaltılması riskini beraberinde getiriyor. Bu durum, sadece askeri değil aynı zamanda demografik bir dönüşüm anlamına geliyor.

Gazze'de yaşananlar bu sürecin en somut örneği oldu. Siyonist rejim, 'sarı hat' ile Gazze Şeridi'nin büyük bir bölümünü kontrol altına alırken, bu hattı aynı zamanda saldırılar için gerekçe olarak kullandı. Hat çevresi 'tehlikeli bölge' ilan edilerek sivillerin hedef alınmasının önü açıldı.

Lübnan'da ise durum daha da karmaşık. Çünkü burada söz konusu olan hat, herhangi bir anlaşmanın parçası değil, siyonist rejimin tek taraflı dayatması olarak öne çıkıyor. Bu da uygulamanın sahada yeni gerilimlere yol açabileceği anlamına geliyor.

Uzmanlar, bu tür uygulamaların uzun vadede 'geçici güvenlik önlemi' olmaktan çıkıp, kalıcı sınırların temelini oluşturduğuna dikkat çekiyor.

Nitekim siyonist yetkililerin daha önce 'sarı hat' için 'yeni sınır' ifadesini kullanması, bu kaygıları güçlendiriyor.

Sonuç olarak, Gazze'den Lübnan'a uzanan 'sarı hat' politikası, yalnızca bir askeri düzenleme değil, siyonist rejimin sahada yeni bir gerçeklik inşa etme çabasının parçası olarak görülüyor.

Bu da bölgede sadece bugünü değil, geleceği de şekillendirecek kritik bir gelişme olarak öne çıkıyor. (İLKHA)

Hayatı zindanlarda ve Kudüs davası uğruna mücadele sahalarında geçen Şehid Rantisi, ömrünün son anına kadar ümmetin izzeti olan Kudüs'ü siyonist çetelerden kurtarma mücadelesi verdi.

'Ölüme burun mu kıvıracağımızı sanıyorlar?'

'Ölüme burun mu kıvıracağımızı sanıyorlar? Kanserle de olsa, kalp krizinden de olsa ya da bir Apache helikopterinin füzesiyle de olsa ölüm ölümdür...' sözleriyle hafızalara kazınan Rantisi, nihayetinde siyonist rejimin Apache helikopteriyle düzenlediği saldırı sonucu şehit oldu.

1947 yılında Yafa'ya yakın Yubna köyünde doğan Rantisi, 1948 işgali sonrası ailesiyle birlikte Gazze Şeridi'ndeki Han Yunus'a hicret etti. Ailesi tüm mal varlığını geride bırakmak zorunda kaldı ve zorlu bir hayat sürdü.

Eğitim hayatına erken yaşta başlayan Rantisi, maddi zorluklara rağmen çalışarak eğitimini sürdürdü. Gazze'deki eğitimini tamamladıktan sonra Mısır'a giderek İskenderiye Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde öğrenim gördü ve uzmanlığını tamamladıktan sonra Gazze'ye döndü.

Gazze'de tanınmış bir çocuk doktoru olan Rantisi, aynı zamanda İslami hareket içerisinde aktif rol aldı. 1979'da İhvan-ı Müslimin saflarına katıldı ve zamanla önemli bir şahsiyet haline geldi.

HAMAS'ın kurucuları arasında yer aldı

Siyonist rejimin dayattığı vergileri ödemeyi reddeden Rantisi, bu nedenle defalarca alıkonuldu. Ancak o, işgalcilerle uzlaşmak yerine zindanı tercih etti.

1987'de kurulan HAMAS'ın kurucuları arasında yer aldı. Defalarca esir alındı, sürgüne gönderildi ve ağır baskılara maruz kaldı. Buna rağmen mücadelesinden asla vazgeçmedi.

Mercuz Zuhur sürgünü, onun liderlik vasfını ortaya koyduğu en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Burada sergilediği dirayetli duruş, onu ümmet nezdinde daha da tanınır hale getirdi.

Rantisi, sadece bir lider değil, aynı zamanda güçlü bir hatip, davetçi ve düşünce insanıydı. Zindanlarda şiirler yazdı, gençlere yol gösterdi ve halkla güçlü bağlar kurdu.

Şeyh Ahmed Yasin'in şehadetinin ardından HAMAS liderliğini üstlenen Rantisi, kısa sürede siyonist rejimin hedefi haline geldi ve 17 Nisan 2004'te düzenlenen saldırıyla şehit edildi.

Liderliği sırasında yaptığı konuşmada, 'Sizi, Hayfa ve Tel Aviv'de sarsacağız!' sözleriyle direnişin ufkunu ortaya koydu. Bu sözler, yıllar sonra Aksa Tufanı ile somut bir gerçekliğe dönüştü.

Direniş bugün de sürüyor

Aradan geçen 22 yıla rağmen Rantisi'nin bıraktığı miras yalnızca bir hatıra olarak kalmadı, aksine bugün Filistin direnişinin temel ruhunu oluşturmaya devam ediyor.

7 Ekim 2023'te başlayan Aksa Tufanı, işgal altındaki topraklarda dengeleri değiştiren bir kırılma noktası olurken, direnişin yıllar öncesinden çizdiği stratejik vizyonun da bir yansıması oldu.

Gazze'den yükselen direniş, sadece askeri bir karşılık değil, aynı zamanda Filistin davasının dünya gündemine taşınmasında önemli bir rol oynadı.

Bugün dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan Filistin için ayağa kalkarken, bu mücadelenin arkasında Rantisi gibi öncü isimlerin bıraktığı bilinç ve kararlılık bulunuyor.

Siyonist rejimin tüm baskı, kuşatma ve saldırılarına rağmen direnişin geri adım atmaması, aksine daha da kök salması, bu davanın yalnızca bir toprak meselesi değil, aynı zamanda bir onur ve varoluş mücadelesi olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Rantisi'nin 'Hayfa ve Tel Aviv'i sarsacağız' sözleri, bugün sadece bir slogan değil, direnişin kararlılığını, sürekliliğini ve inancını simgeleyen güçlü bir gerçeklik olarak varlığını sürdürüyor. (İLKHA)

Eğer Süveyş, bir Arap ülkesinin bir su yolunun 'mülkiyetini' değiştirebileceğini gösterdiyse, Hürmüz bir ülkenin dünyanın en hayati noktasındaki 'geçiş kurallarını' yeniden yazabileceğini gösteriyor.

İranlı Öğrenci Haber Ajansı'nın (ISNA) analizine göre ABD ve işgalci rejimin İran'a yönelik saldırılarının başlamasından beş hafta sonra, Hürmüz Boğazı savaşın stratejik ağırlık merkezi haline geldi. Batılı medyanın propagandasının aksine, Tahran zayıflamak bir yana, bu su yolunu küresel bir baskı aracına dönüştürerek inisiyatifi ele geçirmiş durumda.

Dünyayı sarsan istatistikler

Denizcilik analiz şirketi Kepler'in verileri, Hürmüz'deki gemi geçişlerinin yüzde 95 oranında azaldığını gösteriyor. 1 Mart'tan bu yana boğazdan sadece 221 gemi geçiş yaptı; o da çoğunlukla İran'ın onayı ve koordinasyonuyla.

Kilit nokta şu ki, bu gemilerin yüzde 60'ı ya İran'a ait ya da İran'a gitmekte. Bu, İran ekonomisinin hem ambargoları hem de savaşı tecrübe ederken hala aktif olduğu, buna karşın Batı ve bölgesel müttefiklerinin şiddetli yakıt kıtlığı ve benzeri görülmemiş enflasyonla boğuştuğu anlamına geliyor. ABD, kitle imha silahlarının geliştirilmesini önleme iddiasıyla İran'a bir kitle imha silahı değil, bir 'kitle aksatma silahı' verdi. İran'ın boğaz üzerindeki hakimiyetiyle küresel enerji piyasalarını yönlendirme yeteneği, nükleer bir silahtan bile çok daha güçlü.

Hiçbir savaş filosu Hürmüz'deki kilidi neden kıramaz?

Başlangıçta boğazı hızla açma sözü veren Batılı yetkililer şimdi gerçeği kabul etmiş durumda. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron açıkça 'Boğazı askeri yollarla açmak gerçekçi değil' dedi. Hatta İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, tek çözümün diplomatik baskı ve yaptırımlar olduğunu, askeri harekat olmadığını kabul etti.

Düşük Maliyetli İHA'lar, Yüksek Maliyetli Caydırıcılık: Askeri uzmanlar, tanker trafiğini durdurmak için sadece 'bir veya iki İHA'nın' yeterli olduğunu vurguluyor. İran'ın karadan veya adalardan herhangi bir gemiyi kolayca hedef alabilecek binlerce İHA'sı var.

Coğrafya İran'ın yanında: 33 km genişliğindeki boğaz ve 3 km'lik seyrüsefer hatları, gemileri kolay hedefler haline getiriyor.

Hürmüz Adası: Basra Körfezi'nin en büyük adası olan Hürmüz, tuz mağaraları ve karmaşık topografyasıyla sürat tekneleri ve gemisavar füzelerin güvenle konuşlandırıldığı bir üs haline geldi.

Eski CIA Direktörü Bill Burns endişeyle şu itirafta bulunuyor: 'ABD İran'ın güney kıyılarını ele geçirse bile, Tahran kendi topraklarının 100 km derinliğinden boğazı kilitleyebilir. Bunun için tek bir füze fırlatmak veya geçide bir mayın bırakmak yeterli.'

Gelecek, savaştan sonra bile İran'ın

Tahran'ın uzun vadeli bir yol haritası var. Bill Burns analizinde şunları ifşa ediyor: 'İran, boğazdaki trafiği aksatarak elde ettiği kaldıracı sürdürmenin peşinde. Tahran bu kaldıracı, herhangi bir barış anlaşmasında uzun vadeli caydırıcılık ve güvenlik garantileri elde etmek için kullanacak.'

Batılı uzmanlara göre olası senaryo

Savaş sonrası dönem: İran, Hürmüz'deki geçiş kontrolünü seçici olarak sürdürecek.

Yeniden yapılanma için gelir: İran, ticari gemilerden geçiş ücreti alarak altyapısını yeniden inşa maliyetini karşılayabilir.

Süveyş Krizi dünyaya imparatorlukların yıkılabileceğini gösterdi. Hürmüz Krizi ise dünyaya büyük güçlerin bile kararlı bir ulus ve akıllı bir coğrafya karşısında çaresiz kalabileceğini gösteriyor.

Washington ve müttefikleri bugün askeri çözümü olmayan bir denklemle karşı karşıya. İran, 21. yüzyılda atom bombasına sahip olmanın, 'enerji kaldıracına' sahip olmaktan daha az değerli olduğunu açıkça kanıtlamıştır. Süveyş'te Nasır için mümkün olmayan şey -yani topyekün savaş olmadan güç dengesini değiştirmek- Hürmüz'de İran için mümkün hale gelmiştir.

Dünya yeni gerçekliğe hazırlanmalı: 'Tahran'ın küresel denizciliği veto etme çağı' başlamıştır. (İLKHA)

Eğer Süveyş, bir Arap ülkesinin bir su yolunun "mülkiyetini" değiştirebileceğini gösterdiyse, Hürmüz bir ülkenin dünyanın en hayati noktasındaki "geçiş kurallarını" yeniden yazabileceğini gösteriyor.

İranlı Öğrenci Haber Ajansı'nın (ISNA) analizine göre ABD ve işgalci rejimin İran'a yönelik saldırılarının başlamasından beş hafta sonra, Hürmüz Boğazı savaşın stratejik ağırlık merkezi haline geldi. Batılı medyanın propagandasının aksine, Tahran zayıflamak bir yana, bu su yolunu küresel bir baskı aracına dönüştürerek inisiyatifi ele geçirmiş durumda.

Dünyayı sarsan istatistikler

Denizcilik analiz şirketi Kepler'in verileri, Hürmüz'deki gemi geçişlerinin yüzde 95 oranında azaldığını gösteriyor. 1 Mart'tan bu yana boğazdan sadece 221 gemi geçiş yaptı; o da çoğunlukla İran'ın onayı ve koordinasyonuyla.

Kilit nokta şu ki, bu gemilerin yüzde 60'ı ya İran'a ait ya da İran'a gitmekte. Bu, İran ekonomisinin hem ambargoları hem de savaşı tecrübe ederken hâlâ aktif olduğu, buna karşın Batı ve bölgesel müttefiklerinin şiddetli yakıt kıtlığı ve benzeri görülmemiş enflasyonla boğuştuğu anlamına geliyor. ABD, kitle imha silahlarının geliştirilmesini önleme iddiasıyla İran'a bir kitle imha silahı değil, bir "kitle aksatma silahı" verdi. İran'ın boğaz üzerindeki hakimiyetiyle küresel enerji piyasalarını yönlendirme yeteneği, nükleer bir silahtan bile çok daha güçlü.

Hiçbir savaş filosu Hürmüz'deki kilidi neden kıramaz?

Başlangıçta boğazı hızla açma sözü veren Batılı yetkililer şimdi gerçeği kabul etmiş durumda. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron açıkça "Boğazı askeri yollarla açmak gerçekçi değil" dedi. Hatta İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, tek çözümün diplomatik baskı ve yaptırımlar olduğunu, askeri harekât olmadığını kabul etti.

Düşük Maliyetli İHA'lar, Yüksek Maliyetli Caydırıcılık: Askeri uzmanlar, tanker trafiğini durdurmak için sadece "bir veya iki İHA'nın" yeterli olduğunu vurguluyor. İran'ın karadan veya adalardan herhangi bir gemiyi kolayca hedef alabilecek binlerce İHA'sı var.

Coğrafya İran'ın yanında: 33 km genişliğindeki boğaz ve 3 km'lik seyrüsefer hatları, gemileri kolay hedefler haline getiriyor.

Hürmüz Adası: Basra Körfezi'nin en büyük adası olan Hürmüz, tuz mağaraları ve karmaşık topografyasıyla sürat tekneleri ve gemisavar füzelerin güvenle konuşlandırıldığı bir üs haline geldi.

Eski CIA Direktörü Bill Burns endişeyle şu itirafta bulunuyor: "ABD İran'ın güney kıyılarını ele geçirse bile, Tahran kendi topraklarının 100 km derinliğinden boğazı kilitleyebilir. Bunun için tek bir füze fırlatmak veya geçide bir mayın bırakmak yeterli."

Gelecek, savaştan sonra bile İran'ın

Tahran'ın uzun vadeli bir yol haritası var. Bill Burns analizinde şunları ifşa ediyor: "İran, boğazdaki trafiği aksatarak elde ettiği kaldıracı sürdürmenin peşinde. Tahran bu kaldıracı, herhangi bir barış anlaşmasında uzun vadeli caydırıcılık ve güvenlik garantileri elde etmek için kullanacak."

Batılı uzmanlara göre olası senaryo

Savaş sonrası dönem: İran, Hürmüz'deki geçiş kontrolünü seçici olarak sürdürecek.

Yeniden yapılanma için gelir: İran, ticari gemilerden geçiş ücreti alarak altyapısını yeniden inşa maliyetini karşılayabilir.

Süveyş Krizi dünyaya imparatorlukların yıkılabileceğini gösterdi. Hürmüz Krizi ise dünyaya büyük güçlerin bile kararlı bir ulus ve akıllı bir coğrafya karşısında çaresiz kalabileceğini gösteriyor.

Washington ve müttefikleri bugün askeri çözümü olmayan bir denklemle karşı karşıya. İran, 21. yüzyılda atom bombasına sahip olmanın, "enerji kaldıracına" sahip olmaktan daha az değerli olduğunu açıkça kanıtlamıştır. Süveyş'te Nasır için mümkün olmayan şey -yani topyekün savaş olmadan güç dengesini değiştirmek- Hürmüz'de İran için mümkün hale gelmiştir.

Dünya yeni gerçekliğe hazırlanmalı: "Tahran'ın küresel denizciliği veto etme çağı" başlamıştır. (İLKHA)

Ocak 2026'dan bu yana petrol tedariki neredeyse tamamen durdu, elektrik kesintileri günlük yaşamı felce uğratıyor.

Okullar, hastaneler ve kamu hizmetleri aksıyor, gıda ve temel ihtiyaç tedariki tehlikeye giriyor.

Uzmanlar, adadaki durumun Irak'taki 13 yıllık ablukaya ve insani krize benzer bir örnek teşkil ettiğini belirtiyor.

ABD politikası: Sıkıştır ve itaat ettir

ABD, Küba'yı sosyalist devrimden beri devrim sonrası yönetimi değiştirmeye çalışıyor.

Başkan Donald Trump, Küba'yı 'İran'dan sonra hedef' olarak nitelendirerek, gerekirse askeri güç kullanabileceğinin sinyalini verdi.

Ambargo ve baskı politikaları, yalnızca hükümeti değil, 11 milyon Kübalıyı da derinden etkiliyor.

Petrol kıtlığı ve ekonomik çöküş

Küba'nın enerji ihtiyacının önemli kısmını karşılayan Venezuela ve Meksika'dan petrol akışı, ABD'nin baskısıyla kesildi.

Adada enerji krizinin derinliği, kamu hizmetlerinin aksamasına, hastanelerin ameliyat yapamamasına ve su pompa sistemlerinin durmasına yol açtı.

Turizm sektörü de çökmeye başladı; 2025 yılında ziyaretçi sayısı son 20 yılın en düşük seviyesine geriledi.

Uluslararası hukuk ve ambargo eleştirileri

ABD'nin ambargosu uluslararası hukuka aykırı kabul ediliyor.

33 yıl boyunca Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ambargonun kaldırılması yönünde karar aldı, son oylamada 193 üyeden 165'i ambargonun sona erdirilmesini talep etti.

ABD, uyguladığı ambargoyu Küba'nın 'kaynakları tekeline aldığı' gerekçesiyle meşrulaştırmaya çalışsa da uzmanlar bu yaklaşımı eleştiriyor.

Küba'nın stratejik yanıtları

Küba hükümeti, enerji kullanımını optimize etmek ve temel hizmetleri sürdürmek için güneş enerjisi ve diğer önlemleri devreye aldı.

Rusya'dan sınırlı petrol sevkiyatı, geçici bir rahatlama sağlasa da uzun vadeli krizi çözmeye yetmiyor.

Ayrıca, hükümet siyasi esirleri serbest bırakarak diplomatik manevra alanını genişletmeye çalışıyor.

Tarih tekrarlanıyor mu?

Irak'ta uygulanan 13 yıllık Amerikan ablukası, milyonlarca sivilin hayatını kaybetmesine ve toplumsal çöküşe yol açmıştı.

Küba'da benzer bir strateji, ABD'nin ekonomik ve siyasi baskı ile hedef ülke yönetimini zayıflatma amacını gözler önüne seriyor.

Adadaki enerji krizinin ve insani sıkıntıların boyutu, ABD'nin klasik 'sıkıştır ve itaat ettir' yaklaşımının yeni bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Küba, Amerikan ambargosu altında sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve insani bir sınavdan geçiyor.

Uluslararası gözlemciler, bu krizden çıkışın, yalnızca diplomatik diyalog ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesiyle mümkün olabileceğini öngörüyor. (İLKHA)

Ocak 2026'dan bu yana petrol tedariki neredeyse tamamen durdu, elektrik kesintileri günlük yaşamı felce uğratıyor.

Okullar, hastaneler ve kamu hizmetleri aksıyor, gıda ve temel ihtiyaç tedariki tehlikeye giriyor.

Uzmanlar, adadaki durumun Irak'taki 13 yıllık ablukaya ve insani krize benzer bir örnek teşkil ettiğini belirtiyor.

ABD politikası: Sıkıştır ve itaat ettir

ABD, Küba'yı sosyalist devrimden beri devrim sonrası yönetimi değiştirmeye çalışıyor.

Başkan Donald Trump, Küba'yı "İran'dan sonra hedef" olarak nitelendirerek, gerekirse askeri güç kullanabileceğinin sinyalini verdi.

Ambargo ve baskı politikaları, yalnızca hükümeti değil, 11 milyon Kübalıyı da derinden etkiliyor.

Petrol kıtlığı ve ekonomik çöküş

Küba'nın enerji ihtiyacının önemli kısmını karşılayan Venezuela ve Meksika'dan petrol akışı, ABD'nin baskısıyla kesildi.

Adada enerji krizinin derinliği, kamu hizmetlerinin aksamasına, hastanelerin ameliyat yapamamasına ve su pompa sistemlerinin durmasına yol açtı.

Turizm sektörü de çökmeye başladı; 2025 yılında ziyaretçi sayısı son 20 yılın en düşük seviyesine geriledi.

Uluslararası hukuk ve ambargo eleştirileri

ABD'nin ambargosu uluslararası hukuka aykırı kabul ediliyor.

33 yıl boyunca Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ambargonun kaldırılması yönünde karar aldı, son oylamada 193 üyeden 165'i ambargonun sona erdirilmesini talep etti.

ABD, uyguladığı ambargoyu Küba'nın "kaynakları tekeline aldığı" gerekçesiyle meşrulaştırmaya çalışsa da uzmanlar bu yaklaşımı eleştiriyor.

Küba'nın stratejik yanıtları

Küba hükümeti, enerji kullanımını optimize etmek ve temel hizmetleri sürdürmek için güneş enerjisi ve diğer önlemleri devreye aldı.

Rusya'dan sınırlı petrol sevkiyatı, geçici bir rahatlama sağlasa da uzun vadeli krizi çözmeye yetmiyor.

Ayrıca, hükümet siyasi esirleri serbest bırakarak diplomatik manevra alanını genişletmeye çalışıyor.

Analiz: Tarih tekrarlanıyor mu?

Irak'ta uygulanan 13 yıllık Amerikan ablukası, milyonlarca sivilin hayatını kaybetmesine ve toplumsal çöküşe yol açmıştı.

Küba'da benzer bir strateji, ABD'nin ekonomik ve siyasi baskı ile hedef ülke yönetimini zayıflatma amacını gözler önüne seriyor.

Adadaki enerji krizinin ve insani sıkıntıların boyutu, ABD'nin klasik "sıkıştır ve itaat ettir" yaklaşımının yeni bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Küba, Amerikan ambargosu altında sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve insani bir sınavdan geçiyor.

Uluslararası gözlemciler, bu krizden çıkışın, yalnızca diplomatik diyalog ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesiyle mümkün olabileceğini öngörüyor. (İLKHA)

Stratejik bombardıman uçakları ve sığınak delici mühimmatlar kullanılsa da bu saldırılar beklenen sonucu tam anlamıyla üretmedi.

Bunun temel nedeni, İran'ın füze altyapısını sadece depolardan ibaret kurmaması ve sistemi çok katmanlı bir yapıya dönüştürmesi olarak öne çıkıyor.

Yer altı 'füze şehirleri': Asıl güç görünmeyen yapıda

İran İslam Cumhuriyeti'nin yıllardır inşa ettiği yer altı 'füze şehirleri', savaşın gidişatını belirleyen en kritik unsurlardan biri.

Yüzlerce metre derinliğe ulaşan bu tesisler, yalnızca depolama değil aynı zamanda üretim ve fırlatma kapasitesi de barındırıyor.

Çok sayıda giriş-çıkışa sahip bu yapılar, tek bir saldırıyla etkisiz hale getirilemiyor. Bu da İran'ın füze kabiliyetini büyük ölçüde korumasını sağlıyor.

Kontrollü kullanım stratejisi: Tükenme değil tasarruf

Sahadaki en dikkat çekici noktalardan biri, İran'ın füze atış temposundaki dalgalanma.

Bu durum ilk bakışta kapasite kaybı gibi görünse de aslında bilinçli bir 'tasarruf stratejisi' olarak değerlendiriliyor.

Tahran yönetimi, özellikle gelişmiş füzeleri daha sınırlı ve yüksek değerli hedeflere karşı kullanarak uzun süreli savaş ihtimaline hazırlanıyor.

Yeniden üretim ve hızlı toparlanma kabiliyeti

İran'ın füze gücünü ayakta tutan bir diğer faktör ise üretim kapasitesi.

Aylık yüzlerce füze üretilebildiğine dair tahminler, stokların sürekli yenilendiğini gösteriyor.

Ayrıca saldırılarda zarar gören altyapının kısa sürede onarılabilmesi, sistemin sürdürülebilirliğini artırıyor.

Uydu görüntülerine yansıyan yeniden inşa faaliyetleri de bu durumu destekliyor.

Hareketli rampalar: Vurulması zor hedefler

İran'ın sabit üsler yerine mobil fırlatma sistemlerine ağırlık vermesi, askeri denklemi değiştiren unsurlardan biri.

Sivil görünümlü araçlara entegre edilen bu sistemler, tespit edilmesi zor ve hızlı şekilde yer değiştirebiliyor. Bu da hava saldırılarının etkinliğini ciddi şekilde sınırlıyor.

Düşük maliyet-yüksek etki dengesi

İran'ın stratejisinde sadece füze sayısı değil, maliyet dengesi de önemli rol oynuyor.

Görece düşük maliyetli füzeler ve insansız hava araçlarıyla yapılan saldırılar, milyonlarca dolarlık hava savunma sistemlerini devreye sokmaya zorluyor.

Bu durum, ABD ve siyonist rejim açısından uzun vadede sürdürülebilir olmayan bir maliyet baskısı oluşturuyor.

Asıl hedef: Uzun savaşta ayakta kalmak

İran İslam Cumhuriyeti'nin savaş anlayışı, hızlı zaferden ziyade uzun süre dayanabilmeye dayanıyor.

Bu çerçevede füze kapasitesinin tamamen tüketilmemesi, aksine kontrollü kullanılarak savaşın zamana yayılması hedefleniyor.

Amaç, karşı tarafın askeri ve ekonomik yükünü artırarak geri adım atmaya zorlamak. (İLKHA)

Stratejik bombardıman uçakları ve sığınak delici mühimmatlar kullanılsa da bu saldırılar beklenen sonucu tam anlamıyla üretmedi.

Bunun temel nedeni, İran'ın füze altyapısını sadece depolardan ibaret kurmaması ve sistemi çok katmanlı bir yapıya dönüştürmesi olarak öne çıkıyor.

Yer altı "füze şehirleri": Asıl güç görünmeyen yapıda

İran İslam Cumhuriyeti'nin yıllardır inşa ettiği yer altı "füze şehirleri", savaşın gidişatını belirleyen en kritik unsurlardan biri.

Yüzlerce metre derinliğe ulaşan bu tesisler, yalnızca depolama değil aynı zamanda üretim ve fırlatma kapasitesi de barındırıyor.

Çok sayıda giriş-çıkışa sahip bu yapılar, tek bir saldırıyla etkisiz hale getirilemiyor. Bu da İran'ın füze kabiliyetini büyük ölçüde korumasını sağlıyor.

Kontrollü kullanım stratejisi: Tükenme değil tasarruf

Sahadaki en dikkat çekici noktalardan biri, İran'ın füze atış temposundaki dalgalanma.

Bu durum ilk bakışta kapasite kaybı gibi görünse de aslında bilinçli bir "tasarruf stratejisi" olarak değerlendiriliyor.

Tahran yönetimi, özellikle gelişmiş füzeleri daha sınırlı ve yüksek değerli hedeflere karşı kullanarak uzun süreli savaş ihtimaline hazırlanıyor.

Yeniden üretim ve hızlı toparlanma kabiliyeti

İran'ın füze gücünü ayakta tutan bir diğer faktör ise üretim kapasitesi.

Aylık yüzlerce füze üretilebildiğine dair tahminler, stokların sürekli yenilendiğini gösteriyor.

Ayrıca saldırılarda zarar gören altyapının kısa sürede onarılabilmesi, sistemin sürdürülebilirliğini artırıyor.

Uydu görüntülerine yansıyan yeniden inşa faaliyetleri de bu durumu destekliyor.

Hareketli rampalar: Vurulması zor hedefler

İran'ın sabit üsler yerine mobil fırlatma sistemlerine ağırlık vermesi, askeri denklemi değiştiren unsurlardan biri.

Sivil görünümlü araçlara entegre edilen bu sistemler, tespit edilmesi zor ve hızlı şekilde yer değiştirebiliyor. Bu da hava saldırılarının etkinliğini ciddi şekilde sınırlıyor.

Düşük maliyet-yüksek etki dengesi

İran'ın stratejisinde sadece füze sayısı değil, maliyet dengesi de önemli rol oynuyor.

Görece düşük maliyetli füzeler ve insansız hava araçlarıyla yapılan saldırılar, milyonlarca dolarlık hava savunma sistemlerini devreye sokmaya zorluyor.

Bu durum, ABD ve siyonist rejim açısından uzun vadede sürdürülebilir olmayan bir maliyet baskısı oluşturuyor.

Asıl hedef: Uzun savaşta ayakta kalmak

İran İslam Cumhuriyeti'nin savaş anlayışı, hızlı zaferden ziyade uzun süre dayanabilmeye dayanıyor.

Bu çerçevede füze kapasitesinin tamamen tüketilmemesi, aksine kontrollü kullanılarak savaşın zamana yayılması hedefleniyor.

Amaç, karşı tarafın askeri ve ekonomik yükünü artırarak geri adım atmaya zorlamak. (İLKHA)

Üç büyük hastane, onlarca bölüm ve laboratuvarı bünyesinde barındıran kompleks, yılda yaklaşık 32 bin ameliyatın gerçekleştirildiği, günde bine yakın hastanın kabul edildiği bir sağlık üssü niteliği taşıyordu.

Sağlık sisteminin kalbi hedef alındı

Siyonist rejimin 7 Ekim 2023'te başlattığı saldırılarla birlikte Şifa Hastanesi, sistematik şekilde hedef alınan sağlık altyapısının merkezine yerleşti.

Hastane Müdürü Muhammed Ebu Selmiye, ilk günlerden itibaren yaralı sayısının hiçbir sağlık sisteminin kaldıramayacağı seviyelere ulaştığını belirterek, bir günde yaklaşık bin şehit ve 2 bin 500'den fazla yaralının hastaneye getirildiğini ifade etti.

Saldırılar kısa sürede doğrudan sağlık tesislerini hedef alan bir sürece dönüştü. Tahliye tehditleriyle başlayan baskı, hastane binalarının ve bölümlerinin bombalanmasıyla devam etti.

Kuşatma ve esir alma süreci

Kasım 2023'te işgalciler hastaneyi kuşatarak elektrik ve suyu kesti, tıbbi malzeme girişini engelledi ve içerideki hasta ile sağlık çalışanlarını yoğun ateş altında bıraktı.

19 Kasım'da düzenlenen baskında yüzlerce asker hastaneye girerken, onlarca sağlık çalışanı esir alındı ve birçok personel zorla çıkarıldı. Bu durum, hastanenin büyük bölümünde hizmetlerin durmasına yol açtı.

Hastane Müdürü Ebu Selmiye de kısa süre sonra işgalciler tarafından alıkonularak esir edildi. Serbest bırakıldıktan sonra Şifa'ya döndüğünde karşılaştığı manzarayı "tam bir yıkım" olarak nitelendirdi.

Tam yıkım ve sistemin çöküşü

Nisan 2024'te hastanenin tamamen hizmet dışı bırakılmasıyla Gazze'deki sağlık sisteminin kalbi de çöktü.

Bu süreçte ameliyathaneler, yoğun bakım üniteleri ve temel tıbbi cihazlar tahrip edildi. Enkaz altında kalan cenazelerin yanı sıra hastane yerleşkesinde toplu mezarlar bulunduğu bildirildi.

Şifa'nın devre dışı kalmasının ardından Gazze'de sağlık hizmetlerinin yükü büyük ölçüde El-Ehli Baptist Hastanesi'ne kaldı. Sınırlı kapasitesine rağmen hastane, günde yaklaşık bin hasta ve yaralıyı kabul etmek zorunda kaldı.

İmkânsızlıklar içinde sağlık hizmeti

Sağlık çalışanlarının imkânsızlıklar içinde görev yaptığı belirtilirken, tıbbi ekipman eksikliği nedeniyle ilkel yöntemlere başvurulduğu aktarıldı.

Gazze'deki sağlık sistemine ilişkin veriler, yıkımın boyutunu ortaya koyuyor. Bölgede bulunan 38 hastaneden 18'i tamamen hizmet dışı kalırken, diğerleri sınırlı kapasiteyle çalışabiliyor.

Saldırılarda 1700'den fazla sağlık çalışanının şehit olduğu, yüzlercesinin esir alındığı ve çok sayıda doktorun bölgeyi terk etmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.

Cihaz, ilaç ve ambulans krizi

Tıbbi cihazların büyük bölümü kullanılamaz hale gelirken, MR cihazlarının tamamı devre dışı kaldı, bilgisayarlı tomografi cihazlarının ise önemli kısmı çalışamaz durumda.

Ambulansların yarısından fazlasının ya imha edildiği ya da el konulduğu belirtilirken, laboratuvar altyapısının da büyük ölçüde çöktüğü bildirildi.

İlaç ve tıbbi malzeme eksikliği ise krizi daha da derinleştiriyor. Gazze'de temel ilaçların yarıdan fazlasının bulunamadığı, tedavi bekleyen binlerce hastanın ise bölge dışına çıkamadığı ifade ediliyor.

"Sağlık soykırımı" değerlendirmesi

Yetkililer, yaşananların yalnızca bir altyapı yıkımı değil, aynı zamanda sistematik bir "sağlık soykırımı" olduğunu belirtiyor.

Uluslararası hukuk uzmanları da sağlık sisteminin hedef alınmasının, sivillere yönelik geniş çaplı bir yok etme politikasının parçası olduğunu vurguluyor.

Enkazdan yeniden ayağa kalkma çabası

Tüm yıkıma rağmen Gazze'de sağlık çalışanları, sınırlı imkânlarla hizmet vermeye devam ederken, enkaz altından çıkarılan cihazların onarılmasıyla bazı bölümlerin yeniden faaliyete geçirilmeye çalışıldığı bildiriliyor.

Yetkililer, siyonist rejimin sağlık sistemini çökertme hedefinin altyapıyı büyük ölçüde yok ettiğini ancak halkın direnme iradesini kıramadığını ifade ediyor. (İLKHA)

Yüzlerce okul ya yıkıldı ya da yerinden edilen siviller için barınak haline getirildi.

Bu durum, yüz binlerce öğrencinin eğitimden tamamen kopmasına neden oldu.

Yaklaşık 700 bin öğrenci uzun süredir hiçbir örgün eğitime erişemiyor.

Bu tablo, sadece geçici bir aksama değil, sistemin fiilen çökmesi anlamına geliyor.

"Kâğıt üzerinde eğitim" gerçeği

Sahadaki en çarpıcı durumlardan biri ise öğrencilerin gerçek bilgi düzeyi ile resmi kayıtlar arasındaki uçurum.

Çocuklar sınıf atlamaya devam ediyor ancak temel beceriler hızla eriyor.

Aileler, çocuklarının okuma-yazma ve basit matematik işlemlerini dahi unuttuğunu ifade ediyor.

Bu durum, eğitimde "gizli çöküş" olarak değerlendiriliyor.

Yani sistem kâğıt üzerinde devam ederken, içerik ve kalite neredeyse tamamen kaybolmuş durumda.

Çadır okullar: Çözüm mü, geçici teselli mi?

Yetkililer ve bazı kurumlar tarafından kurulan çadır sınıflar, eğitim krizine çözüm olarak sunulsa da gerçek tablo farklı.

Bu noktalarda eğitim haftada birkaç gün ve sınırlı saatlerle veriliyor.

Çoğu zaman ders materyali, kitap ve teknik altyapı eksikliği yaşanıyor.

Üstelik bu eğitim, belirli yaş gruplarının ötesine geçemiyor.

Dolayısıyla yüz binlerce çocuk hâlâ sistem dışında kalmaya devam ediyor.

Sadece eğitim değil, psikoloji de çöktü

Uzmanlara göre kriz yalnızca akademik değil.

Savaşın doğrudan etkisiyle çocuklarda korku, travma ve içe kapanma yaygın hale geldi.

Birçok çocuk öğrenmeye karşı ilgisini kaybederken, bazıları tamamen eğitimden uzaklaşıyor.

Bu durum, gelecekte toplumsal uyum ve üretkenlik açısından da ciddi riskler barındırıyor.

Batı Şeria'da farklı ama benzer kriz

Gazze'de savaş, Batı Şeria'da ise ekonomik kriz eğitimi vurdu.

Maaşların ödenmemesi, grevler ve kesintili eğitim süreci, burada da büyük bir öğrenme kaybına yol açtı.

Uzaktan eğitim ve daraltılmış müfredat uygulamaları, sorunu çözmek yerine derinleştirdi.

Öğrenciler, olması gereken eğitim süresinin çok altında bir öğretimle karşı karşıya kaldı.

Kayıp nesil tehlikesi büyüyor

Uzmanların en büyük uyarısı ise "kayıp nesil" riski.

Temel eğitimden mahrum kalan çocukların ilerleyen yıllarda hem bireysel hem toplumsal açıdan ciddi sorunlar yaşayabileceği belirtiliyor.

Okuma-yazma bilmeyen, temel matematikten uzak, travma yaşamış bir neslin ortaya çıkma ihtimali giderek güçleniyor.

Mevcut tablo, yalnızca bugünün değil, Filistin'in geleceğinin de tehdit altında olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Acil müdahale şart

Eğitimciler ve uzmanlar, mevcut krizin kendi kendine çözülemeyeceği konusunda hemfikir.

Uluslararası kurumlar, yerel otoriteler ve yardım kuruluşlarının koordineli bir şekilde devreye girmesi gerektiği vurgulanıyor.

Aksi halde Gazze'de büyüyen çocuklar için eğitim, bir hak olmaktan çıkıp ulaşılması imkânsız bir hayale dönüşebilir. (İLKHA)

Yaklaşık 34 kilometrelik dar bir geçit olan boğaz, büyük donanmaların manevra kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlıyor.

Görece sığ sular ve dar geçiş hatları, özellikle deniz mayınları gibi düşük maliyetli ama yüksek etkili silahların kullanımını son derece avantajlı hale getiriyor.

Bu nedenle İran'ın burada kurduğu denge, klasik askeri güçten çok "asimetrik caydırıcılık" üzerine inşa ediliyor. Küçük ve hızlı botlarla döşenen mayınlar, dünyanın en gelişmiş savaş gemileri için bile ciddi bir tehdit oluşturabiliyor.

Düşük maliyet, yüksek etki: Mayın gerçeği

Hürmüz'deki en kritik tehdit unsuru deniz mayınları.

Tarihsel örnekler de bu tehdidin ne kadar etkili olduğunu gösteriyor. 1988'de ABD'ye ait USS Samuel B. Roberts (FFG-58), İran mayınına çarparak ağır hasar almıştı. Yaklaşık birkaç bin dolarlık bir mayın, milyonlarca dolarlık savaş gemisini devre dışı bırakmıştı.

Bugün İran'ın binlerce deniz mayınına sahip olduğu ve bunları stratejik şekilde kullanabildiği değerlendiriliyor.

Üstelik modern mayınlar sadece temasla değil, ses, manyetik alan ve basınç değişimi gibi faktörlerle de hedef seçebiliyor. Bu da onları çok daha ölümcül ve tespit edilmesi zor hale getiriyor.

ABD'nin yeni stratejisi: Uzaktan savaş

ABD Donanması, klasik mayın tarama gemileri yerine yeni nesil sistemlere yönelmiş durumda.

Bu kapsamda öne çıkan platformlar arasında USS Omaha (LCS-12) gibi kıyı muharebe gemileri yer alıyor. Bu gemiler doğrudan riskli bölgeye girmek yerine, insansız su üstü ve su altı araçlarıyla mayınları tespit edip imha etmeyi hedefliyor.

Ancak bu sistemlerin en büyük sorunu, gerçek savaş koşullarında yeterince test edilmemiş olmaları.

Ayrıca teknik arızalar, düşük operasyonel verim ve sınırlı kapsama alanı gibi sorunlar, bu stratejinin sahadaki etkinliğini tartışmalı hale getiriyor.

Çok katmanlı tehdit ortamı

Hürmüz'de sorun sadece mayınlarla sınırlı değil. İran'ın kıyı boyunca konuşlandırdığı gemisavar füzeler, hızlı saldırı botları ve insansız hava araçları, ABD unsurları için sürekli bir tehdit oluşturuyor.

Özellikle düşük irtifada uçan füzeler ve sürü halinde saldırı yapan botlar, savunma sistemlerini zorlayan unsurlar arasında yer alıyor.

Ayrıca İran'ın sığ sularda etkili olan küçük denizaltıları da bu denkleme eklendiğinde, ABD için "operasyon" sahası son derece karmaşık ve riskli hale geliyor. Bu durum, mayın temizleme faaliyetlerinin yavaşlamasına ve sürekli kesintiye uğramasına neden oluyor.

Zaman ve sürdürülebilirlik sorunu

ABD'nin teorik olarak Hürmüz'de geçici bir güvenli hat açabilmesi mümkün görülse de asıl sorun bu hattın ne kadar süre açık tutulabileceği.

Çünkü İran'ın mayınları yeniden döşeme kapasitesi, temizleme hızından daha yüksek.

Bu da şu anlama geliyor: Haftalar süren bir saldırıyla açılan bir geçiş, tek bir mayın ya da mayın şüphesiyle saatler içinde yeniden kapanabilir.

Sonuç: Güç yetmez, denge belirleyici

Hürmüz Boğazı örneği, modern savaşta mutlak askeri üstünlüğün tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.

Coğrafya, düşük maliyetli silahlar ve asimetrik stratejiler bir araya geldiğinde, en güçlü ordular bile sınırlanabiliyor.

Bu nedenle Hürmüz'deki mücadele, bir "güç gösterisi"nden çok, sabır, süreklilik ve stratejik denge savaşı olarak öne çıkıyor.

ABD için asıl sınav, boğazı açmak değil onu sürekli açık tutabilmek olacak. (İLKHA)

Hasan Nasrallah'ın şehadetinin ardından oluşan boşluk, ilk etapta ciddi bir sarsıntıya neden olsa da hareketin örgütsel derinliği bu krizi aşmasını sağladı. Yerine gelen Naim Kasım liderliğinde Hizbullah, söylemde ve sahada geri adım atmayarak direniş çizgisini daha da keskinleştirdi.

Askeri kapasite yeniden inşa edildi

Analizlere göre Hizbullah'ın bugün geldiği nokta, klasik bir toparlanmadan çok daha fazlasını ifade ediyor.

Hareket, ağır suikastlar ve altyapı kayıplarına rağmen, askeri kapasitesini yeniden inşa etmeyi başardı.

Özellikle insansız hava araçları ve kısa-orta menzilli füze sistemlerinde sağlanan yenilenme, sahadaki etkinliğini sürdürmesini mümkün kıldı. Bu durum, siyonist rejimin "bitirme" stratejisinin başarısızlığa uğradığını gösteren en somut işaretlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Örgütsel dönüşüm ve yeni strateji

Hizbullah'ın dikkat çeken en önemli hamlelerinden biri ise örgütsel dönüşüm oldu.

Merkezi yapının yerine daha esnek, hücre tipi yapılanmaların öne çıkarılması, iletişimde ise modern teknolojiler yerine daha basit ve izlenmesi zor yöntemlere dönülmesi, hareketin istihbarat saldırılarına karşı direncini artırdı.

Bu yaklaşım, Hizbullah'ın 1980'lerdeki kuruluş ruhuna dönüş yaptığı şeklinde yorumlanıyor.

İran desteği belirleyici oldu

İran İslam Cumhuriyeti'nin desteği de bu süreçte belirleyici rol oynadı.

Bölgesel savaşın ortasında olmasına rağmen Tahran yönetimi, Hizbullah'ı yalnız bırakmayarak hem askeri hem de stratejik anlamda yeniden yapılandırma sürecine katkı sundu.

Bu destek, Hizbullah'ın yalnızca Lübnan içinde değil bölgesel denklemde de caydırıcı bir güç olarak kalmasını sağladı.

Sahada yeniden inisiyatif

Sahadaki gelişmeler, Hizbullah'ın pasif bir pozisyondan çıkarak yeniden inisiyatif aldığını gösteriyor.

Son dönemde gerçekleştirilen füze ve İHA operasyonları, hareketin sadece savunmada kalmadığını, gerektiğinde saldırı kapasitesini de devreye sokabildiğini ortaya koydu.

Bu durum, direnişin moral üstünlüğünü yeniden tesis etti.

İç cephede kenetlenme

İç politikada ise Hizbullah'a yönelik baskılar sürse de savaşın neden olduğu atmosfer hareketin tabanını yeniden konsolide etti.

Farklı görüşlerin bulunduğu yapı içinde dahi "direnişin sürdürülmesi" konusunda geniş bir mutabakat oluştu.

Bu da Hizbullah'ın dağılma değil, aksine yeniden kenetlenme sürecine girdiğini gösteriyor.

Varoluşsal direniş ve gelecek perspektifi

Tüm bu gelişmeler ışığında Hizbullah'ın bugün verdiği mücadele, yalnızca askeri bir çatışma olarak değil, aynı zamanda varoluşsal bir direniş olarak değerlendiriliyor.

Hareket, karşı karşıya olduğu yoğun baskıya rağmen ayakta kalmayı başararak, bölgedeki güç dengelerini etkilemeye devam ediyor.

Uzmanlara göre Hizbullah, bugün bir "ikinci kuruluş" sürecinden geçiyor.

Bu süreçte daha esnek, daha yerel ama aynı zamanda daha dirençli bir yapıya dönüşen hareket, geçmişte olduğu gibi gelecekte de bölgenin en önemli direniş aktörlerinden biri olacak. (İLKHA)