1992 yılında Bosna Hersek'in bağımsızlığını ilan etmesinin ardından ülkede Boşnaklar, Sırplar ve Hırvatlar arasında çatışmalar başladı. Bosna'daki savaşın temel hedeflerinden biri, Boşnak Müslümanların yaşadığı bölgeleri ele geçirmek ve bu bölgelerde demografik yapıyı değiştirmek oldu.

Sırp güçleri tarafından yürütülen saldırılar sırasında kuşatma altına alınan birçok şehir ağır bombardımanlara maruz kaldı. Srebrenitsa da bu süreçte stratejik öneme sahip bölgelerden biri haline geldi.

Birleşmiş Milletler, 1993 yılında Srebrenitsa'yı 'güvenli bölge' ilan etti. Ancak bu karar, tarihin en büyük soykırımlarından birinin yaşanmasını engelleyemedi. Aksine, silahsızlandırılmış ve uluslararası koruma altında olduğu belirtilen şehir, 1995 yılında büyük bir katliama sahne oldu.

Temmuz 1995: Srebrenitsa'da insanlık tarihine geçen soykırım

11 Temmuz 1995 tarihinde General Ratko Mladiç komutasındaki Sırp güçleri Srebrenitsa'ya girdi.

Şehirde bulunan binlerce Boşnak sivil, Birleşmiş Milletler bünyesindeki Hollandalı askerlerin koruması altındaki bölgeye sığındı. Ancak uluslararası güçlerin müdahale etmemesi sonucu Srebrenitsa savunmasız kaldı.

Sırp güçleri, kadın ve çocukları bölgeden ayırırken erkek ve erkek çocuklarını topladı. Günler içerisinde binlerce Boşnak erkek sistematik şekilde öldürüldü.

Katliam sırasında yaklaşık 8 bin 300'den fazla Boşnak Müslüman hayatını kaybetti. Cesetlerin izlerini kaybettirmek amacıyla toplu mezarlar açıldı, cenazeler farklı bölgelere taşındı ve delillerin yok edilmesine çalışıldı.

Srebrenitsa, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da yaşanan en büyük soykırım olarak kayıtlara geçti.

Güvenli bölgenin sessizliği: Dünya neden müdahale etmedi?

Srebrenitsa trajedisinin en acı yönlerinden biri sadece katliamın kendisi değil, uluslararası toplumun yaşananlara karşı sergilediği sessizlik oldu.

Birleşmiş Milletler tarafından 'güvenli bölge' ilan edilen bir yerde binlerce insanın öldürülmesi, uluslararası sistemin büyük bir başarısızlığı olarak değerlendirildi.

Dönemin Batılı ülkeleri, bölgede yaşanan gelişmeleri yakından takip etmelerine rağmen etkili bir müdahalede bulunmadı. Birleşmiş Milletler barış gücü askerlerinin yeterli yetkiye sahip olmaması ve askeri müdahale konusunda isteksizlik göstermesi, katliamın önünü açtı.

Srebrenitsa, dünya kamuoyuna şu soruyu bıraktı:

'Uluslararası kuruluşlar gerçekten sivilleri korumak için mi vardır, yoksa siyasi çıkarların şekillendirdiği yapılar mıdır?'

Bu soru bugün Gazze başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan krizlerde yeniden gündeme gelmektedir.

Soykırımın arka planı: Etnik temizlik politikası

Srebrenitsa'da yaşananlar, sadece savaş sırasında meydana gelen rastgele bir saldırı olarak değerlendirilmedi.

Uluslararası mahkemeler, Srebrenitsa'da yaşananları Boşnak nüfusu bölgeden tamamen ortadan kaldırmaya yönelik sistematik bir planın parçası olarak ele aldı.

Sırp güçlerinin amacı, Bosna'nın doğusundaki Müslüman nüfusun varlığını sona erdirmek ve bölgenin demografik yapısını değiştirmekti.

Evlerinden edilen insanlar, toplama kamplarında işkence gördü, kadınlara yönelik sistematik saldırılar yaşandı ve binlerce kişi zorla göç ettirildi.

Srebrenitsa, bu politikanın en kanlı sembolü oldu.

Katliam sorumluları nasıl yargılandı?

Srebrenitsa katliamının ardından uluslararası kamuoyunun baskısıyla savaş suçlularının yargılanması için süreç başladı.

Birleşmiş Milletler tarafından kurulan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, katliamın sorumlularını yargıladı.

Sırp siyasi liderlerinden Radovan Karadziç ve askeri komutanlardan Ratko Mladiç, soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan mahkûm edildi.

Mahkeme süreçleri, Srebrenitsa'da yaşananların bireysel saldırılar değil, organize ve sistematik suçlar olduğunu ortaya koydu.

Ancak birçok mağdur yakını için verilen cezalar hiçbir zaman kaybettikleri yakınlarını geri getirmedi.

Bosna'da hâlâ kayıp kişilerin cenazeleri toplu mezarlardan çıkarılmaya devam ederken, binlerce aile yakınlarının akıbetini öğrenmeyi bekliyor.

Srebrenitsa: Zulüm karşısında insanlığın imtihanı

Aradan geçen yıllara rağmen Srebrenitsa'nın acısı kapanmış değil.

Her yıl 11 Temmuz'da binlerce kişi, katledilen yakınlarını anmak için Srebrenitsa'ya gelir. Yeni bulunan toplu mezarlar, geçmişte yaşananların unutulmadığını gösterir.

Srebrenitsa, dünyaya önemli bir uyarı bırakmıştır: Irkçılık ve nefret söylemi kontrol edilmediğinde büyük felaketlere dönüşebilir.

Bugün insanlık Srebrenitsa'yı anarken sadece geçmişi hatırlamamalı, benzer trajedilerin dünyanın herhangi bir yerinde tekrar yaşanmaması için sorumluluk almalıdır.

Çünkü Srebrenitsa'nın en büyük dersi şudur:

Bir yerde adalet yoksa, başka yerlerde de güvenli bir gelecek kurmak mümkün değildir.

Srebrenitsa, unutulmaya çalışıldıkça hatırlatılması gereken bir gerçekliktir. Her yeni toplu mezar, her teşhis edilen kurban, yalnızca geçmişin değil, bugün hâlâ yaşanmakta olan adaletsizliklerin de bir hatırlatıcısıdır. (İLKHA)

1987 yılında Moskova'da mühendislik eğitimine başladı. 1991'de Moskova'daki hükümet darbesi sırasında Boris Yeltsin taraftarları arasında yer aldı.

Adını ilk defa Çeçenistan'da yaşananları dünyaya duyurmak için bir Rus uçağını kaçırarak Ankara'ya indirdiğinde duyurdu.

1992 yılında Cevher Dudayev'in emri ile Abhazya'ya gönderilen Çeçen birliklerin komutanı iken, Abhazya'nın Gürcü işgalinden kurtulmasında birinci dereceden etkili olan Kafkas Halkları Konfederasyonu (KHK) birliklerinin komutanlığına getirildi. Abhazya'nın ardından Çeçenistan'a dönerek Dudayev'e karşı muhalefete geçen Rus yanlısı silahlı birliklerin dağıtılmasında etkili oldu.

1994 yılı aralık ayında Rusların Çeçenistan'ı işgal etmesiyle Çeçen komutanların en önemlilerinden biri haline geldi.

1995 yılı başında Rus savaş uçakları Şamil'in Vedeno'daki evini bombalayarak ailesinden 11 kişiyi şehid etti.

Rus güçlerin sivillere karşı giriştikleri katliamların en üst seviyelere ulaştığı Haziran 1995'de, yaşananları dünya kamuoyuna duyurabilmek için 150 savaşçının Budennovsk kentine düzenlediği eylemi yönetti.

1996 yılı Nisan ayında Çeçen Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi. Ve Rus güçleri Çeçenistan'ı boşaltmaya mecbur eden Grozni operasyonunu komuta etti.

1998'de Grozni'de yapılan Çeçen-Dağıstan Halkları Kongresi'nde başkan seçildi. Kongrenin ikinci toplantısında alınan kararla 1 Ağustos 1999'da kurulan İslam Şûrâsı'nın başkanlığına getirildi.

1999'da Rusya'nın Çeçenistan'ı yeniden işgali üzerine Çeçenistan'a dönerek Doğu Cephesi komutanlığı görevini sürdürmeye başladı. İkinci savaş sırasında da başkent Grozni'yi savunan Basayev, kentten çekilirken yaralanmış, bacağının bir kısmı kopmuştu.

Basayev, Devlet Başkanı Dokka Umarov'un emrinde Çeçenistan Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı görevini sürdürmekteyken 10 Temmuz 2006 tarihinde, İnguşetya'nın Ekazevo köyünde, bulunduğu askeri konvoydaki bir patlayıcının infilak etmesi sonucu şehid oldu. (İLKHA)

Sadece şehirler değil sağlık, eğitim, ekonomi ve sosyal hayat da bu süreçte ağır darbe aldı. Ortaya çıkan tablo, klasik bir çatışma tanımının çok ötesinde, kuşatılmış bir coğrafyada katliam, soykırım ve sistematik bir insani çöküşe işaret ediyor.

250 bin şehit ve yaralı

Resmî verilere göre 73 binin üzerinde Filistinli şehit oldu. Bu kayıpların geride bıraktığı sosyal yıkım ise çok daha derin; on binlerce kadın dul kaldı, 58 binden fazla çocuk ise ebeveynlerinden en az birini ya da her ikisini kaybetti.

Öte yandan 173 binden fazla yaralı bulunuyor. Bunların yaklaşık 42 bini ağır yaralı olarak hayatta kalma mücadelesi veriyor. Sağlık altyapısının çökmesi nedeniyle bu kişilerin önemli bir bölümü için tedavi imkânı ya çok sınırlı ya da tamamen erişilemez durumda.

Gazze'de 1000 gün boyunca süren saldırıların en ağır bedelini siviller ödedi. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar saldırıların doğrudan hedefi haline gelirken, on binlerce insan şehit oldu, yüz binlercesi ise yaralandı veya kalıcı sakatlıklarla karşı karşıya kaldı.

Ancak bu tablo yalnızca rakamlarla sınırlı değil. Aile yapılarının parçalanması, toplumsal hafızanın kopması ve kuşaklar arası travmanın derinleşmesi, Gazze'de yaşanan krizin uzun vadeli etkilerini daha da ağırlaştırıyor.

Sürekli yerinden edilme dalgaları, halkı defalarca göçe zorlayarak 'kalıcı bir yerinden edilme döngüsü' oluşturmuş durumda.

Bu tablo, Gazze'de yalnızca fiziksel değil, kuşaklar arası bir travmanın da oluştuğunu gösteriyor.

Çöken sağlık sistemi

Gazze'de sağlık sistemi, 1000 günlük süreçte en ağır darbe alan alanlardan biri oldu. Hastaneler, kapasitesinin çok üzerinde hasta kabul etmek zorunda kalırken, ilaç ve tıbbi malzeme eksikliği kritik seviyelere ulaştı.

Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler ve acil servisler birçok noktada ya tamamen devre dışı kaldı ya da sınırlı imkanlarla hizmet vermeye çalışıyor.

Sağlık çalışanları, sürekli bombardıman ve yetersiz imkanlar altında görev yaparken, tıbbi sistemin sürdürülebilirliği giderek imkânsız hale geliyor.

Gazze'de sağlık altyapısının yaklaşık yüzde 94'ü ciddi şekilde zarar görmüş durumda. Hastaneler ya kapasitesinin çok üzerinde çalışıyor ya da işlevsiz hale gelmiş durumda.

Bu nedenle kritik hastalar için tek seçenek çoğu zaman yurt dışı tedavi olurken, bu süreç de hem izin mekanizmaları hem de sınır kapılarındaki kısıtlamalar nedeniyle büyük ölçüde tıkanmış durumda.

On binlerce hasta, zamanla yarışarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Açlık, gıda krizi ve çocukların kırılganlığı

Gazze'deki en kritik başlıklardan biri, abluka nedeniyle temel ihtiyaçlara erişimin ciddi şekilde kısıtlanmasıdır. Gıda, temiz su, yakıt ve hijyen malzemelerine erişimde yaşanan kriz, geniş bir nüfusu doğrudan etkiliyor.

Açlık ve yetersiz beslenme, özellikle çocuklar arasında ölümcül sonuçlar doğururken, su kıtlığı ve hijyen eksikliği bulaşıcı hastalık riskini artırıyor.

Aynı zamanda zorunlu göçlerin oluşturduğu yoğun kalabalık alanlar, halk sağlığı açısından yeni bir kriz alanına neden oluyor. Bu durum, Gazze'de insani krizin artık yalnızca 'savaş koşulları' ile açıklanamayacak kadar derinleştiğini gösteriyor.

Gazze'de tarım alanlarının büyük bölümünün zarar görmesi ve yardım akışının sınırlanması, gıda krizini derinleştirdi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre yüz binlerce insan ciddi gıda güvensizliği içinde yaşıyor. Özellikle çocuklar, hamileler ve emziren anneler bu krizin en kırılgan kesimini oluşturuyor.

Yetersiz beslenme, yalnızca bir sağlık sorunu değil aynı zamanda uzun vadeli fiziksel ve zihinsel gelişim üzerinde kalıcı etkiler bırakacak bir kriz haline gelmiş durumda.

Eğitim ve gelecek kaybı

Savaş ve yıkım, eğitim sistemini de büyük ölçüde durdurdu. Yüz binlerce çocuk okullarına erişemiyor.

Okulların büyük kısmının zarar görmesi veya kullanılamaz hale gelmesi, Gazze'de 'eğitimsiz bir nesil' riskini gündeme taşıyor.

Bu durum, yalnızca bugünü değil, bölgenin uzun vadeli sosyal ve ekonomik geleceğini de doğrudan etkiliyor.

Altyapı felaketi: Şehirlerin çöküşü

Gazze'de altyapı sistemleri büyük ölçüde tahrip edilmiş durumda. Su şebekeleri, kanalizasyon hatları, elektrik altyapısı ve yollar ciddi hasar görmüş veya tamamen kullanılamaz hale gelmiş bulunuyor.

Tarım alanlarının zarar görmesi ise gıda üretimini neredeyse durma noktasına getirdi. Bu durum, dış yardıma bağımlılığı artırırken, bölgenin kendi kendine yetebilme kapasitesini ortadan kaldırıyor.

Gazze'de su şebekelerinin büyük bölümü zarar görmüş durumda. Temiz suya erişim ciddi şekilde kısıtlanırken, elektrik altyapısı ve yol ağları da ağır hasar aldı.

Buna ek olarak konut stokunun büyük kısmı ya tamamen yıkıldı ya da kullanılamaz hale geldi. Milyonlarca insan yerinden edilerek geçici barınma alanlarına sığındı.

Bu durum, bölgeyi sadece insani değil, aynı zamanda yapısal olarak da yaşanamaz hale getirmiş durumda.

Uzmanlara göre bu yıkım, yalnızca mevcut hayatı değil, gelecekteki yeniden inşa sürecini de onlarca yıl sürebilecek bir krize sürüklüyor.

Abluka ve sözde insani yardım koridorları

İnsani yardım girişlerinin yetersizliği ve ablukanın devam etmesi, Gazze'deki krizin en önemli yapısal nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Temel gıda maddeleri, tıbbi ekipmanlar ve yaşam malzemelerinin girişindeki kısıtlamalar, sahadaki insani felaketin etkisini katlayarak artırıyor.

Bu durum, uluslararası insani yardım mekanizmalarının etkinliği konusunda ciddi tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Sanayi ve ticaret altyapısının büyük ölçüde zarar görmesi, ekonomik faaliyetleri neredeyse durdurdu. İşsizlik oranı yüzde 80'lere yaklaşırken, hane halklarının gelir kaynakları büyük oranda ortadan kalktı.

Bu tablo, Gazze'de insani yardım bağımlılığını daha da artırırken, ekonomik toparlanma ihtimalini de son derece zorlaştırıyor.

Kudüs ve Mescid-i Aksa çevresinde artan gerilim

Mescid-i Aksa çevresinde yaşanan gelişmeler, 1000 günlük sürecin sadece Gazze ile sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

İbadet alanlarına yönelik baskınlar ve kısıtlamalar, bölgedeki gerilimi sürekli canlı tutuyor.

Kudüs'te uygulanan politikalar ise yalnızca güvenlik bağlamında değil, aynı zamanda demografik ve siyasi kontrol stratejilerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Batı Şeria genelinde yerleşim politikalarının genişlemesi, Filistin coğrafyasının parçalanmasını hızlandırıyor.

Yerleşimlerin yayılması, kontrol alanlarının genişlemesi ve hareket özgürlüğünün daraltılması, bölgedeki siyasi ve sosyal dengeyi daha da kırılgan hale getiriyor.

Son işgal ve ilhak politikaları Batı Şeria ve çevresinde demografik yapının ciddi şekilde değişmesine yol açtı. Nüfusun yerinden edilmesi, aile yapılarının parçalanması ve kültürel sürekliliğin zayıflaması, bölgenin sosyolojik dokusunu derinden etkiliyor.

Bu süreç, yalnızca fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda toplumsal hafızanın da aşınması anlamına geliyor.

Filistinli esirler

Filistinli esirlere yönelik uygulamalar, 1000 günlük sürecin en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Uzayan tutsaklıklar, 'idari gözaltı' uygulamaları ve belirsiz yargı süreçleri tepkilere neden oluyor. Bu durum, uluslararası hukuk tartışmalarında da önemli bir yer tutuyor.

Gazze'de yaşanan süreç, aynı zamanda güçlü bir toplumsal hafıza ve semboller zinciri oluşturdu. HAMAS başta olmak üzere Filistinli grupların lider kadrolarından 'şehit' olarak anılarak toplumsal hafızada önemli bir yer edindi.

Bu figürler, yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik bir sürekliliğin sembolleri olarak görülüyor.

Dünyanın sessizliği

Tüm bu veriler, uluslararası toplumun krize verdiği tepkinin yetersizliği tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, sahadaki insani durumun daha da ağırlaşmasına neden oluyor.

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası toplumun Gazze krizine yönelik tepkisi, 1000 günlük süreçte sıkça eleştirilerin odağı oldu.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, karar mekanizmalarının yavaşlığı ve sahaya yönelik etkili müdahale araçlarının sınırlılığı, krizin çözümünü geciktiren temel faktörler arasında gösteriliyor.

Bu durum, uluslararası sistemin insani krizler karşısındaki etkinliği konusunda ciddi bir meşruiyet tartışması doğurmuş durumda.

Sonuç: Rakamların ötesinde bir yıkım

Gazze'de 1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, yalnızca istatistiklerden ibaret değil, bir toplumun hayat alanlarının, geleceğinin ve hafızasının ağır biçimde tahrip edilmesidir.

Süregelen saldırılar, toplumda ağır psikolojik travmalara yol açtı. Çocuklar başta olmak üzere geniş bir nüfus kitlesi ciddi ruhsal çöküş belirtileriyle karşı karşıya.

Aile yapılarının parçalanması, kayıpların büyüklüğü ve sürekli göç hali, kuşaklar arası travmayı derinleştirdi.

Bu kriz, sadece bugünün değil, gelecek on yılların da belirleyici insani ve siyasi sorunlarından biri olmaya devam edecek nitelikte bir yıkım olarak değerlendiriliyor.

1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, çok katmanlı bir insani, siyasi ve sosyal çöküşün göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Yıkılan şehirler, çöken sağlık sistemi, açlık, susuzluk ve kitlesel yerinden edilme, tüm bu unsurlar birleştiğinde Gazze'yi uzun vadeli bir kriz döngüsüne mahkûm ediyor.

Uluslararası sistemin etkisizliği ise bu döngünün kırılmasını her geçen gün daha da zorlaştırıyor. (İLKHA)

Tarihin unutulmaz hadiselerinden biri olan Şeyh Said Kıyamı; 13 Şubat 1925'te, Dara Hênê (Hani) vilayetinin Eglê (Eğil) bucağına bağlı Piran (Dicle) köyünde başladı. Osmanlı'nın çöküşünden sonra İslam'a verilen zararlardan endişe eden ve endişesini de gittiği her yerde dile getiren Şeyh Said Efendi, sahip olduğu her şeyi bu mücadele uğruna feda etti.

Şeyh Said ve 46 yareninin, 29 Haziran 1925'te Şark İstiklal Mahkemeleri tarafından Diyarbakır'da idam edilmelerinin üzerinden 101 yıl geçse de İslam adına verilen bu mücadeleyi Müslüman Kürd halkı hiçbir zaman unutmadı.

'Değersiz dallarda asılmama pervam yoktur. Muhakkak ki mücadelem Allah ve dini içindir' sözünü tarihe kazıyan Şeyh Said Efendi'nin mücadelesi, bazı kesimlerin dillendirdiği gibi kavmi ve entinisiteye dayanan bir süreç de değildi.

Şeyh Said Efendi kimdir?

1865, bir rivayete göre ise 1866 yılında Elazığ'ın Palu ilçesinde dünyaya geldi. Çocukluğunu, Palu ve Hınıs'ta geçirdi. Babası Şeyh Mahmud Fevzi'nin o zamanlar Palu, Piran ve Hınıs'ta medreseleri vardı. İlmi tahsilini babası Şeyh Mahmud Fevzi'nin medreselerinde, bölgenin en birikimli âlimlerinin yanında yapan Şeyh Said, Palu'da Şeyh Hasan, Muş'ta Molla Muhammed, Malazgirt'te Molla Musa ve Molla Abdulhamid'in yanında okudu. Şeyh Said özel bir eğitime tabi tutularak en yetenekli mollalardan İslami ilimler alanında ciddi bir eğitim aldı ve medresede ders vermeye başladı. Babasının vefatıyla medrese ve tekke hizmetlerini yürütme vazifesi, ailenin büyüğü olan Şeyh Said'e kaldı.

Şeyh Said, kendi dönemindeki âlimler içerisinde en muteber âlimler arasındadır. Klasik medrese usulüne vakıf olan Şeyh Said Efendi'nin, astronomi, felsefe, geometri (hendese), matematik gibi ilimleri de iyi bildiği belirtilmektedir.

Şeyh Said'in Kürtçenin Kırmanci ve Zazaki lehçelerinin yanı sıra Arapça, Farsça, Türkçe, Urduca ve Ermenice dillerini bildiği nakledilir. Ermeniceyi, Palu ve Hınıs'ta yaşayan Ermenilerden öğrenmiştir. Şeyh Said Efendi hakkında; Hıristiyanlığa ciddi derecede vakıf olduğu da söylenir. Ermeniler birçok konuda anlaşmazlığa düştüklerinde Şeyh'in yanına gelirler ve onun hakemliğinde problemlerini hallederlerdi.

Kemalist rejimin İslam ve İslami değerlere saldırıları kıyama neden oldu

Tarihin unutulmaz hadiselerinden olan Şeyh Said Kıyamı; 13 Şubat 1925'te, Dara Hênê (Hani) vilayetinin Eglê (Eğil) bucağına bağlı Piran (Dicle) köyünde başladı.

Halifeliğin kaldırılması, 'Türk Ulus Devleti'nin oluşturulması ve yeni sistemin dayatmaları sonucu, İslami kurumlar kapatılmış, İslami eğitim sistemi lağvedilmişti. Bu gidişatın zulüm olduğuna ve buna karşı durulması gerektiğine inanan Şeyh Said Efendi, kıyamdan çok daha önce bölge şeyh ve ağalarına gönderdiği mektuplarda, Kemalist sistemden şikâyet ediyor, ayağa kalkma (kıyam) fikri öneriyordu.

Ayaklanmanın niteliğine vakıf olmak adına Şeyh Said'in bazı mektuplarına göz atılabilir. Urfa'daki Milli Aşireti Reisi Halil Bey'e gönderdiği mektupta, Şeyh Said Efendi şu ifadelere yer verir:

'Şimdiki hükümet İslam Hilafetini, Saltanatı, meşihatı İslamiye'yi (Şeyhülislam Makamı) ve ilim medreselerini ilga etmiş, Evkaf Nezaretini (Vakıflar Bakanlığı) kâfirlik maarifine ilca etmiş (çevirmiş), kadınlık mesturunu (örtünme) kaldırmış, zinayı ve içki içilmesini, kadınların yabancılarla dans yapmasını mübah kılmış, bu gibi fuhşiyata mahsus mesela dans salonu, tiyatro, sinema, bar ve umumhane gibi geniş binalar inşa etmişler, Allah (celle celaluhu) ve Resulünün (sallallahu aleyhi ve sellem) dini olan dinimizle istihza (alay) etmekte bulunmuşlar, onların namına olarak ahkâmı İslamiyeyi tahkir ve İslamiyet'in esaslarını değiştirmişler, erkânı sarsmışlar, dine karşı ve bu din erbabına karşı ilan-ı harp eylemişler. Allah Taala din ve Şeriatın intikamını almaya başlamıştır. Himmetinizden muavenet talebinde bulunuyorum, bütün aşiretlerinize bildiriniz.'

Kıyamın başlangıcı

Şeyh Said, yeni rejimin yapısından hiç hoşnut değildir. İslam ve İslami değerlere saldırıları nedeniyle Kemalist rejime karşı koymayı düşünür. Nitekim 27 Aralık 1924'te Hınıs'tan Kırıkhan köyüne gelir. Mir Selim-ê Zirkani ile bölgenin tüm ileri gelenleri, Şeyh Said Efendi'yi burada ziyaret eder. Şeyh Said Efendi, kıyam kararını ilk olarak burada açıklar. Bu karar, 'Şeriat-i Ğarra-i Ahmediyye' için harekete geçmektir.

15 Ocak günü Genç'e geçen Şeyh Said, burada bulunduğu yedi gün içinde, Solhan, Melikhan, Karakoçan, Çan nahiyesi şeyhleri, Karlıova, Cibran aşireti reisi ve Genç ağaları ile bir araya gelir. Burada yapılan istişareler, alınan önemli kararlar, hemen her tarafa bildirilir.

Durumdan haberdar olan Kemalist rejim, kıyamı doğmadan boğmak için Piran'da bir provokasyon sahneye koyar. Şeyh Said'in 1926'da başlaması öngörülen kıyamı erken doğuma zorlanır.

Devlet tarafından hazırlanmış 12 kişilik bir müfreze, Şeyh Said Efendi Piran'da bir düğündeyken oraya gelir. Yöredeki mahkûmlar da herkes gibi Şeyh Said Efendi'yi dinlemek için gelmiştir. Askeri müfreze, 'Mahkûmları götüreceğiz' diye ısrar eder ve silah patlatır. Çıkan çatışmada, Hasan Tahsin isminde bir müfreze mülazımı ölür, birkaç asker yaralanır, diğerleri esir alınır. Böylece kıyam, zamanından önce başlamış olur.

'Bu kıyam, İslam'ın bu topraklarda yeniden hâkim kılınması içindir'

Şeyh Said kıyamı, kısa bir sürede üç koldan yayılmaya başlar. Kıyamın en büyük eksikliği askeri önderliğin olmayışıdır. Kıyam saflarındaki Miralay Halid Bey ve arkadaşlarının bir yıl önceden gözaltına alınması, askeri tecrübesi olmayan kıyam önderlerinin taktik ve strateji geliştirmesini engeller.

Kıyam rehberi Şeyh Said, 14 Şubat 1925 günü, yani Piran hadisesinden bir gün sonra ilk yazılı emrini verir:

'Bismillahirrahmanirrahim. Bizler İslam'ın ve İslam Peygamberi'nin yüceltileceği ve zalim Mustafa Kemal'in kendi eliyle kurduğu hükûmetin zevale uğratılacağı ve onların yeryüzünden silineceği bir zamana girmiş bulunuyoruz. Cihat etmek her Müslümana farzdır. Bu kıyam, İslam'ın bu topraklarda yeniden hâkim kılınması içindir. Bu çağrı, sizin Müslüman kabilenizin bu büyük cihada katılması içindir. Bu davete içtenlikle 'Lebbeyk' diyeceğinize inanıyorum.

Ey insanlar! İslam'ı bu kâfirlere karşı koruyalım. Aksi takdirde bu kâfir hükûmet, bizi de kendisi gibi yapacaktır. Bunun için, ona karşı cihat etmek farzdır.

Emir'el- Mûcahidin Seyyid Mûhammed Said el- Naqşibendi'

Piran'daki olay duyulur duyulmaz, Kürdistan'ın bütün aşiret reisleri Karakoçan'ın Çan nahiyesinde toplanıp karar alır. Bölgenin tanınmış âlimlerinden Şeyh Ahmed Efendi'nin türbesinin yanında, kıyama ihanet edilmemesi için Kur'an-ı Kerim üzerine yemin edilir. Bu plan gereğince cepheler ve bu cephelerin komutanları belirlenir.

Kemalist rejimin oyunları

Hareketin başlangıcında Fethi Okyar, kıyama biraz daha ılımlı baktığı için, Mustafa Kemal'in emri ile istifa ettirilip onun yerine 'Biz hocaları ortadan kaldırmadıkça, hiçbir şey yapamayız' diyen İsmet İnönü, başbakan yapılır. Takrir-i Sükûn kanunu çıkarılarak Şark İstiklal Mahkemeleri kurulur.

Müslümanların, Şeyh Said önderliğindeki kıyamını silahla durduramayacağını anlayan Kemalist rejim, para karşılığı satın aldığı uşaklarını kıyam erlerinin arasına sokarak hareketin rotasını değiştirmeye çalışır.

Şubat ayının sonlarında bazı aşiretler, Kemalist rejimin tehdit ve telkinleriyle, Şeyh Said'e biat etmelerine rağmen O'nu arkadan vurur. Bu durum, harekette bir dönüm noktası olur ve artık her şey rejimin lehine işlemeye başlar.

Kıyamın Diyarbakır önlerinde durduruluşu acı felaketi getirir. Diyarbakır merkezde rejim tarafından yönetilen provokatörler 'Bıji Şeyh Said' sloganları ile hırsızlık yapar, hatta namusa saldırır. Ne var ki ahali bu durumdan çok da haberdar değildir. Bu provokasyonlar, Diyarbakır halkının Şeyh Said ve yarenlerine istenilen düzeyde yardım edilmesini engeller.

Kaldı ki silah ve teçhizat eksikliği de kıyamın başarısızlığının en büyük nedenlerinden biridir. Çevre illerden ele geçirilen topları kullanabilecek hiç kimse yoktur. Bundan dolayı ele geçirilen ağır silahlar tahrip edilir.

Unutulmayacak büyük ihanet

Şeyh Said'in bacanağı Binbaşı Kasım, Şeyh Said kuvvetleri ile beraber idiyse de aslında Kemalist rejim tarafından satın alınmıştır. Binbaşı Kasım, Şeyh Said ve hareketin seyri hakkında rejime her zaman bilgi verir.

Şeyh Said ve beraberindekiler, 14 Nisan'da, doğuya doğru yola koyulur. 15 Nisan'da Muş'taki Abdurrahman Paşa Köprüsü'ne geldiklerinde, Şeyh Said Efendi, bizzat bacanağı Kasım Bey tarafından esir alınır ve Kemalist rejime teslim edilir.

Bu ihanet Kürt tarihindeki ne ilk ne de son ihanettir. Şeyh Said Efendi, kıyamı süresince 3 kez büyük ihanete uğrar. Biri, Malatya üzerine yürürken Alevilerden, biri Kiğı üzerine yürürken Kürt milliyetçisi Xormek aşiretinden, sonuncusu ve nihai darbeyi ise bacanağı Binbaşı Kasım Bey'den alır.

Şeyh Said savunmasını verir

Daha sonra baskı, zulüm ve katliam dolu günlerde, Şeyh Said ve arkadaşları tutuklanarak Diyarbakır'a getirilir. Ardından Şeyh Said Efendi, zulümleri ve katliamları meşrulaştıran dönemin Şark İstiklal Mahkemelerinde yargılanır. 'Yargılama' sürecinde konuşan Şeyh Said, savunmasında, İslam hukukundan hareketle kıyamın vacip olduğunu, sistemin halka zulmettiğini, küfrün yayılmaya başladığını, İslam'a saldırı olduğunu belirterek hareketinin başlama sebeplerini anlatır.

İdam sehpasına çıkışı

Şeyh Said, bugün Diyarbakır'ın merkez Sur ilçesinde kendi adıyla anılan 'Şeyh Said Meydanı'nda' idam edilir. 101 yıl önce 46 arkadaşıyla beraber idam sehpasına çıkarılan Şeyh Said Efendi'nin yüzünde ve hareketlerinde hiçbir korku ya da tereddüt olmamakla beraber tekbirlerle idam sehpasına gittiği o günün tanıkları tarafından anlatılagelmiştir.

Müslüman halkın dini ve kültürel değerlerine karşı İttihat ve Terakki zihniyetinin başlattığı süreçte yaşanan zulümlere karşı durduğu için hedef alınan Şeyh Said ve yarenlerinin şehid edilmesinin ardından, Müslüman Kürt halkı üzerinde büyük bir zulüm furyası başlatılır.

Sürgünler ve toplu katliamlarla beraber İslami değerlere karşı tasfiye süreci işletilir. Bu dönemde binlerce insan katledilir. Toplumun önderleri konumunda olan birçok âlim idam edilir. Kadın, çocuk, yaşlı demeden insanlar hayattan koparılır.

Kıyam, tamamen İslami bir endişe ile gerçekleştirildi

Şeyh Said'in mücadelesi bazı kesimlerin dillendirdiği gibi kavmi, entinisiteye dayanan bir süreç değildi. Bu anlamda gayret içerisine girenler bu büyük zatı bir bölgeye, bir halka münhasır kılarak milliyetçi/ulusalcı bir karaktere büründürerek, onu Müslüman milletlerden zihni ve duygusal olarak koparmayı hedeflemektedir. Şeyh Said Efendi'nin mücadelesi Kürdistan'a hapsedilecek ve sadece Müslüman Kürd halkının özeline indirgenecek bir kıyam değildi. Bu mücadele tarih boyu var olan hak-batıl mücadelesinin örneklerinden biriydi.

Cumhuriyetin ilanından sonra Hilafet kurumunun lağvedilmesi ve İslami değerlere olan saldırılar, Osmanlı bakiyesi topraklarda tüm Müslüman halklarda olduğu gibi Kürtler üzerinde de çok büyük olumsuz etkilere neden oldu.

Kemalist sistem Türk etnik ulusçuluğunu siyasal sisteme dönüştürürken bu toprakların asli unsuru olan Kürtleri dışlamıştı. Bütün bu gerekçelerin tamamı Şeyh Said hareketine zemin hazırlamıştı. Şeyh Said Efendi ve tüm Kürt ileri gelenleri, durum değerlendirmesi yapmış ve Kemalist rejimin İslam düşmanlığına karşı çıkılmaması durumunda bu vebale ortak olunacağına kanaat etmişlerdi.

'Ne ben Hazreti Hüseyin'den daha değerliyim ne de benim ailem onun ailesinden daha kıymetlidir'

Şeyh Said, mücadelesinin ilk aşamalarında çoğu zaman ailesinden uzak kalıyordu. Zamanını, İslami değerleri ayakta tutma mücadelesine adıyordu. Bu süreçte hanımıyla çok dikkat çekici bir diyalog yaşayan Şeyh Said, şu dersi veriyordu:

'Eğer ben ve bu bastonum yalnız da kalsak ben yine de bunlara karşı çıkacağım. Ne ben Hazreti Hüseyin'den daha değerliyim ne de benim ailem onun ailesinden daha kıymetlidir. Eğer ben bunlara karşı çıkmazsam zebaniler sarığımdan tutup beni cehenneme atarlar, siz o zaman bana yardım edebilecek misiniz? Onlar bana demezler mi 'Ey Said! Allah o kadar mal mülk verdi sana. Sen Allah için ne yaptın? Bunlar Allah'ın emirlerini ayaklar altına almışlar. Evet, ben cihada başladım ve korkanlar, cihat edemeyecekler, hastalar gelmesinler. Bu yol korkakların yolu değildir!'

'Mücadelem Allah ve dini içindir'

Şeyh Said Efendi, idam edilmeden önce varlık gerekçesini ortaya koyarak, 'Değersiz dallarda asılmama pervam yoktur. Muhakkak ki mücadelem Allah ve dini içindir.' şeklindeki tarihi ifadeleri haykırmış, kendinden sonra gelecek nesillere hem davasının mefhumunu anlatmış hem de zalimlerin yüzüne karşı hakkı dile getirmişti. (İLKHA)

1966'dan itibaren siyasi tutukluların gönderilmeye başlanmasıyla birlikte Tedmur, sistematik işkencenin ve infazların merkezi haline geldi.

Hafız Esed'in 1970 yılında iktidara gelmesiyle cezaevi, rejime muhalif Müslümanlar, solcular, milliyetçiler ve farklı siyasi görüşlerden binlerce kişinin tutulduğu bir korku kampına dönüştü.

1980 katliamı: Bir gecede yaklaşık bin 200 tutuklu öldürüldü

Tedmur Cezaevi denildiğinde akla gelen ilk olay, 27 Haziran 1980'de gerçekleştirilen katliam oldu.

Hafız Esed'e yönelik suikast girişiminin ardından kardeşi Rıfat Esed'in komutasındaki Savunma Tugayları cezaevine baskın düzenledi.

İnsan hakları kuruluşlarının tahminlerine göre yaklaşık bin 200 tutuklu saatler içerisinde kurşuna dizilerek öldürüldü.

Cesetlerin büyük bölümü çöl bölgesindeki toplu mezarlara gömüldü.

Katliam, modern Ortadoğu tarihinin en büyük cezaevi infazlarından biri olarak kayıtlara geçti.

İşkencenin adı: 'Karşılama töreni'

Tedmur'a getirilen her tutuklu, daha cezaevine girmeden saatler süren ağır işkenceden geçiriliyordu.

Hayatta kalan eski tutukluların anlatımlarına göre mahkumlar otomobil lastiklerinin içine sokuluyor, ardından yüzlerce kırbaç darbesine maruz bırakılıyordu.

Bazı tanıklar, tutukluların kanalizasyon sularını yalamaya zorlandığını, bunu reddedenlerin ise ölümüne dövüldüğünü aktarıyor.

İşkence yalnızca ilk günle sınırlı kalmıyordu. Gün içinde defalarca dayak, askıya alma, elektrik verme ve psikolojik baskı uygulanıyordu.

Mahkumlar birbirlerini dövmeye zorlanıyor, tedavi edilmelerine izin verilmiyor, en küçük itiraz ise ağır cezalarla karşılık buluyordu.

İnsan yaşamına uygun olmayan hücreler

Eski tutukluların ifadelerine göre Tedmur'daki koğuşlar insanların yaşayabileceği koşullardan tamamen uzaktı.

Kalın beton duvarlarla çevrili, havasız ve aşırı kalabalık koğuşlarda yüzlerce kişi aynı alanı paylaşmak zorunda bırakılıyordu.

Penceresi bulunmayan hücrelerde yaşanan boğulma vakaları nedeniyle tavana küçük açıklıklar açıldı. Ancak bu açıklıklar havalandırma amacıyla değil, gardiyanların mahkumları 24 saat gözetleyebilmesi için kullanılıyordu.

Mahkumların tavana bakması dahi yasaktı.

Sessizlik zorunluydu

Cezaevinde yüksek sesle konuşmak, toplu yürümek, dini ibadet yapmak hatta koğuş içinde normal şekilde hareket etmek bile yasaktı.

Tutuklular yalnızca fısıldayarak konuşabiliyor, aile görüşmeleri ise ya hiç yaptırılmıyor ya da rüşvet karşılığında birkaç dakikayla sınırlandırılıyordu.

Görüş sırasında cezaevindeki işkenceden söz edenler yeniden ağır işkenceye maruz kalıyordu.

Mahkemeler dakikalar içinde ölüm kararı veriyordu

Tedmur'da kurulan askeri saha mahkemeleri, hukuki bir yargılamadan çok infaz mekanizması olarak çalışıyordu.

Eski tutukluların anlatımlarına göre sanıklar gözleri bağlı şekilde mahkeme salonuna çıkarılıyor, kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmeleri isteniyordu.

İnkâr edenler yeniden işkenceye götürülüyor, kabul edenlerin dosyası ise çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede sonuçlandırılıyordu.

Ardından idam kararı okunuyor ve infaz süreci başlıyordu.

On binlerce infaz iddiası

Eski tutukluların ortak tanıklıklarına göre cezaevinde yıllarca haftanın belirli günlerinde toplu idamlar gerçekleştirildi.

İdam edilenler onlarca kişilik gruplar halinde darağaçlarına çıkarılıyor, cesetleri daha sonra Tedmur çölündeki toplu mezarlara taşınıyordu.

Hayatta kalan bazı eski tutuklular, kendi kayıtlarına göre yıllar içerisinde infaz edilenlerin sayısının 25 ila 35 bin arasında olabileceğini öne sürüyor.

Bu rakamlar bağımsız biçimde doğrulanamamış olsa da Tedmur'un, Esed rejiminin en büyük infaz merkezlerinden biri olduğu konusunda insan hakları kuruluşları arasında geniş görüş birliği bulunuyor.

Beşar Esed döneminde yeniden açıldı

2001 yılında kapatılan Tedmur Cezaevi, Suriye devriminin başlamasının ardından 2011'de yeniden faaliyete geçirildi.

Bu kez rejim karşıtı göstericiler, aktivistler ve muhalifler cezaevine gönderildi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün verilerine göre cezaevinde kısa süre içinde yaklaşık 2 bin 500 tutuklu bulunuyordu.

2015 yılında DAİŞ'in Tedmur'u ele geçirmesinden önce tutuklular başka cezaevlerine nakledildi. Örgüt daha sonra cezaevini patlayıcılarla havaya uçurdu.

Hak savunucuları ise cezaevinin yıkılmasının, Esed rejiminin işlediği suçların fiziksel delillerinin de büyük ölçüde ortadan kaldırılmasına yol açtığını savundu.

Hafızalarda silinmeyen bir sembol

Bugün Tedmur Cezaevi ayakta olmasa da Suriye'de Esed ailesi döneminde yaşanan sistematik işkence, zorla kaybetme, keyfi infaz ve ağır insan hakları ihlallerinin en güçlü sembollerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

İnsan hakları örgütleri, Tedmur'da yaşananların bağımsız biçimde araştırılması, toplu mezarların ortaya çıkarılması ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi çağrılarını sürdürüyor. (İLKHA)

Açlık artık yalnızca boş kalan sofralarla değil, insan onurunu hedef alan ağır bir sınavla da kendini gösteriyor.

Bir öğün yemek, bir ailenin umudu haline geldi

Gazze'de aylardır süren kuşatma, yıkım ve yerinden edilme dalgası, halkın hayat koşullarını tarihin en ağır insani krizlerinden birine dönüştürdü.

Bir zamanlar kendi emeğiyle geçinen, çocuklarının ihtiyaçlarını karşılayabilen aileler bugün bir öğün yemek bulabilmek için büyük bir mücadele veriyor.

Bu süreçte yardım mutfakları, binlerce aile için sadece sıcak yemek dağıtan merkezler olmadı.

Aynı zamanda toplumun ayakta kalmasını sağlayan son sosyal dayanışma ağlarından biri haline geldi.

Birçok aile için bu mutfaklardan alınan bir kap yemek, gün boyunca tüketilebilen tek öğün anlamına geliyordu.

Ancak sınır kapılarının kapalı tutulması, yardım girişlerinin kısıtlanması ve yakıt sıkıntısı nedeniyle bu merkezlerin önemli bölümü faaliyetlerini durdurdu ya da ciddi şekilde azaltmak zorunda kaldı.

Böylece Gazze'de zaten kırılgan olan hayat koşulları daha da ağırlaştı.

Açlık yalnızca mideyi değil, insanın ruhunu da yaralıyor

Gazze'de yaşanan tabloyu yalnızca bir gıda krizi olarak değerlendirmek eksik kalıyor.

Çünkü bölgede yaşananlar, insanların gündelik hayatlarını ve psikolojilerini derinden etkileyen bir insani çöküşe dönüşmüş durumda.

Birçok aile, çocuklarına yiyecek bulamamanın çaresizliğiyle karşı karşıya kalırken, yardım istemek zorunda kalmanın verdiği psikolojik yükü de taşıyor.

Özellikle savaş öncesinde düzenli bir gelire sahip olan aileler için bu durum daha da ağır hissediliyor.

Gazze toplumunda yıllardır güçlü olan dayanışma kültürü ve insan onuruna verilen önem, bugün açlığın en sert darbelerinden birini alıyor.

İnsanlar yalnızca karınlarını doyurmaya değil, aynı zamanda onurlarını koruyarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Pazarlarda fiyatlar ulaşılmaz seviyelere çıktı

Bölgede sınırlı miktarda bulunan gıda ürünleri ise çoğu ailenin satın alma gücünün çok üzerine çıkmış durumda.

Un, pirinç, yağ ve temel ihtiyaç malzemeleri birçok kişi için lüks haline gelirken, karaborsa piyasaları da fiyatları daha da yukarı taşıyor.

Gazze'de artık pazara gitmek sıradan bir alışveriş faaliyeti olmaktan çıktı.

İnsanlar çoğu zaman ihtiyaç duydukları ürünleri alamadan geri dönüyor.

Birçok aile, elindeki son birikimleri de tüketmiş durumda.

Ekonomik çöküş, savaşın yıkıcı etkileriyle birleşince bölgede gelir elde etme imkanları da neredeyse tamamen ortadan kalktı.

İş yerlerinin büyük bölümü ya yıkıldı ya da faaliyet gösteremez hale geldi. Bu nedenle aileler yalnızca pahalı ürünlerle değil, gelir eksikliğiyle de mücadele ediyor.

Yemek bulunsa bile pişirmek başka bir sorun

Gazze'deki krizin bir diğer boyutu ise yakıt ve tüp gaz eksikliği.

Bölgede yaşayanlar çoğu zaman yiyecek bulsalar bile bunu pişirecek imkanlardan mahrum kalıyor.

Yakacak odun ve karton parçaları günlük hayatın vazgeçilmez unsurları haline gelirken, birçok aile plastik ve çeşitli atıkları yakarak yemek hazırlamaya çalışıyor. Bu durum özellikle çocuklar ve yaşlılar için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor.

Çadırların ve hasarlı evlerin içine dolan yoğun duman, solunum yolu hastalıklarını artırırken, insanların hayat koşullarını daha da ağırlaştırıyor.

Gazze'de hedef yalnızca bedenler değil

Uzmanlar ve insan hakları kuruluşları uzun süredir Gazze'deki açlık krizinin yalnızca insani yardım eksikliğiyle açıklanamayacağını vurguluyor.

Çünkü bölgede yaşananlar, insanların günlük yaşamlarını sürdürebilme kapasitesini sistematik biçimde aşındırıyor.

Bir toplumun eğitimli, üretken ve çalışkan bireylerini günün büyük bölümünü ekmek arayarak geçirmek zorunda bırakmak, sadece ekonomik bir sorun değil aynı zamanda sosyal ve insani bir yıkım anlamına geliyor.

Bugün Gazze'de birçok anne ve baba, çocuklarının açlığını giderebilmek için imkansızlıklarla mücadele ederken, aynı zamanda ailelerinin onurunu korumaya çalışıyor.

Bu nedenle bölgede yaşanan kriz yalnızca gıda eksikliğiyle değil, insanlık onuruna yönelik ağır bir sınav olarak da değerlendiriliyor.

Açlıkla birlikte büyüyen sessiz çığlık

Gazze'de her geçen gün daha fazla aile yardım mutfaklarının yeniden açılmasını ve insani yardım girişlerinin artırılmasını bekliyor.

Çünkü birçok kişi için mesele artık hayat standartlarının düşmesi değil, hayatta kalabilmek.

Saldırılar, yıkım ve kuşatma altında geçen ayların ardından Gazze halkı bugün yalnızca bir lokma ekmek için değil, insan olarak kalabilmek için mücadele veriyor.

Açlığın gölgesinde büyüyen bu sessiz çığlık, dünyanın gözleri önünde yaşanan en ağır insani trajedilerden biri olarak kayıtlara geçiyor. (İLKHA)

Ömer Muhtar'ın ailesi, 'Şehitler Şeyhi' olarak anılan direniş liderinin mirasını yaklaşık bir asırdır yazılı belgelerden çok sözlü anlatılarla koruyor.

Aile üyeleri, Muhtar'ın yalnızca tarih kitaplarında yer alan bir figür olmadığını, ev içinde anlatılan hikâyeler, anılar ve kuşaktan kuşağa aktarılan tanıklıklarla yaşatıldığını belirtiyor. Bu anlatımların, özellikle kadın aile bireyleri aracılığıyla yeni nesillere ulaştığı ifade ediliyor.

Bir vefatın açtığı daha büyük soru: Hafıza nasıl korunur?

Libya'da Ömer Muhtar'ın torunlarından Selime Muhtar'ın hayatını kaybetmesi, ilk bakışta ailevi bir kayıp gibi görünse de aslında çok daha geniş bir soruya kapı araladı: Bir milletin direniş hafızası nasıl ayakta kalır?

Çünkü Ömer Muhtar'ın hikâyesi yalnızca 20. yüzyıl başındaki İtalyan sömürgeciliğine karşı verilen bir mücadele değil aynı zamanda kimlik, onur ve bağımsızlık fikrinin nesiller boyunca taşınmasıdır.

Onun İslami mücadelesi, Libya toplumunda sadece tarih kitaplarına değil evlerin içine, aile sohbetlerine ve gündelik anlatılara yerleşmiş bir hafıza formuna dönüşmüştür.

Senûsî direnişi: Bir askeri mücadeleden daha fazlası

Ömer Muhtar'ın liderliğini yaptığı Senûsî direnişi, klasik anlamda bir savaşın ötesinde, bir toplumun var olma iradesini temsil eder.

Yaklaşık 20 yıl boyunca süren bu mücadele, modern sömürgecilik karşısında yerel direnişin en organize örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Muhtar'ın stratejisi yalnızca askeri değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmaya dayalıydı.

Çöl coğrafyasını iyi kullanması, küçük birliklerle büyük bir imparatorluğa karşı direnmesi ve sürekli hareket kabiliyeti, onu tarihsel olarak farklı bir yere taşımıştır.

1931 yılında idam edilerek şehit edilmesi bu direnişi bitirmemiş, aksine sembolik bir güç haline getirmiştir.

Bugün Libya'da ve Arap dünyasında Ömer Muhtar, 'yenilmeyen irade' ve 'onurlu direniş' kavramlarının karşılığı olarak görülür.

Sözlü tarih: Arşivlerden daha güçlü bir hafıza

Haberde öne çıkan en önemli unsur, bu mirasın yalnızca yazılı belgelerle değil, sözlü anlatılarla korunmasıdır.

Muhtar ailesi içinde aktarılan hikâyeler, yalnızca biyografik detaylar değil aynı zamanda bir dönemin ruhunu taşıyan tanıklıklardır.

Bu anlatılar, sömürge döneminde yaşanan baskıları, dağınık direniş hücrelerini ve toplumsal dayanışmayı canlı tutmaktadır.

Burada dikkat çeken nokta, kadınların rolüdür. Aile içi hafızanın taşınmasında kadınların merkezî bir konumda olduğu görülmektedir.

Bu durum, birçok toplumda olduğu gibi Libya'da da tarihsel hafızanın sadece savaş alanlarında değil, ev içinde üretildiğini göstermektedir.

Ömer Muhtar'ın mirası neden hâlâ güçlü?

Ömer Muhtar'ın etkisinin bugün hâlâ güçlü olmasının birkaç temel nedeni vardır:

Birincisi, mücadelesinin 'İslami bir tam bağımsızlık' fikrine dayanmasıdır. Muhtar, yalnızca bir işgale karşı değil, emperyalist bir yaşam biçiminin dayatılmasına karşı da direnmiştir.

İkincisi, kişisel yaşamındaki sadelik ve adalet anlayışıdır. Onun hakkında aktarılan anlatılarda, güç ve otoriteye değil, ahlaki ilkelere dayalı bir liderlik modeli öne çıkar.

Üçüncüsü ise sembolleşme gücüdür. İdamı, tarihsel olarak bir son değil, kolektif hafızada bir başlangıç noktası haline gelmiştir.

Bu nedenle Muhtar, sadece Libya'nın değil, sömürgeciliğe karşı İslami direnişin evrensel simgelerinden biri olarak kabul edilir.

Aile hafızasından ulusal hafızaya

Selime Muhtar'ın vefatı, aslında bir dönüşüm sürecini de görünür kılıyor: Aile hafızasının yavaş yavaş ulusal hafızaya karışması.

Muhtar ailesi için bu miras hiçbir zaman 'özel bir ayrıcalık' olarak görülmedi. Aksine, bu tarih Libya halkının ortak belleğinin bir parçası olarak kabul edildi.

Bu yaklaşım, Ömer Muhtar'ın şahsiyetinin bireysel bir kahramanlık hikâyesinin ötesine geçmesini sağlamıştır.

Bugün onun adı yalnızca Libya'da değil, birçok ülkede özgürlük mücadelesinin sembolü olarak anılıyorsa, bunun nedeni tam da bu kolektif sahiplenmedir.

Hafızanın geleceği: Yazılı kayıtlar ve sözlü anlatılar arasında

Araştırmacılar, Ömer Muhtar'ın mirasının geleceğinin iki ana eksene bağlı olduğunu vurguluyor: Sözlü anlatıların korunması ve yazılı arşivlerin güçlendirilmesi.

Çünkü sözlü tarih, duyguyu ve yaşanmışlığı taşırken yazılı kaynaklar bu hafızayı kalıcı hale getiriyor.

Bu iki alan birlikte çalışmadığında, tarih parçalı ve eksik kalabiliyor.

Selime Muhtar gibi hafıza taşıyıcılarının kaybı ise bu sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Bir direnişten daha fazlası

Ömer Muhtar'ın hikâyesi, yalnızca bir sömürge karşıtı direniş değil aynı zamanda bir halkın kimliğini, onurunu ve bağımsızlık iradesini nasıl koruduğunun da hikâyesidir.

Bugün onun mirası, yalnızca tarih kitaplarında değil, Libya'nın evlerinde, anlatılarında ve kolektif hafızasında yaşamaya devam ediyor.

Ve bu miras, bir kişinin değil, bir halkın hafızası olarak varlığını sürdürüyor. (İLKHA)

Milyarlarca dolarlık bütçeler, gelişmiş savaş uçakları, helikopterler ve eğitim programları bu sürecin temel unsurları olarak sunuldu.

Ancak sahadaki gerçeklik, bu iddianın çok daha karmaşık bir tabloya karşılık geldiğini gösterdi.

Amerikan askerlerinin, teknik personelinin ve lojistik ağının geri çekilmesiyle birlikte, geride çoğu zaman uçamayan uçaklar, bakımsız helikopterler ve hızla çözülen askeri yapılar kaldı.

Bu durum, yalnızca iki ülkeye özgü bir askeri başarısızlık olarak değil, ABD'nin farklı coğrafyalarda uyguladığı güvenlik mimarisinin yapısal bir sorunu olarak da tartışılıyor.

'Uçak vardı ama hava gücü yoktu'

Modern savaşlarda hava gücü yalnızca uçak envanteriyle ölçülmüyor.

Bir savaş uçağının veya helikopterin etkin biçimde görev yapabilmesi için sürekli bakım zinciri, yedek parça tedariki, eğitimli teknisyenler, mühimmat lojistiği, radar sistemleri ve entegre komuta-kontrol altyapısı gerekiyor.

Afganistan ve Irak'ta kurulan sistemler ise bu bileşenlerin önemli bir kısmında dış desteğe bağımlı şekilde tasarlandı.

Uçaklar yerel ordulara teslim edildi ancak bu uçakların sürdürülebilirliğini sağlayan teknik ekosistem büyük ölçüde Amerikan yüklenicilerine ve danışmanlarına bağlı kaldı.

Sonuçta ortaya çıkan yapı, bağımsız bir hava kuvvetinden çok, dış destek sürdüğü sürece çalışabilen bir sistem oldu.

Afganistan: Bakım zinciri çöktüğünde hava gücü de çöktü

Afganistan'da 2021 yazında yaşanan hızlı çöküş, bu modelin en çarpıcı örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Mücahitlerin ilerleyişi sırasında Afgan hava unsurları teknik olarak hâlâ envanterdeydi ve pilotlar görev uçuşları yapabiliyordu.

Ancak kritik sorun pilot eksikliğinden ziyade bakım ve lojistik altyapının sürdürülemez hale gelmesiydi.

Amerikan destekli bakım şirketlerinin ve teknik ekiplerin sahadan çekilmesiyle birlikte:

-Helikopterlerin büyük bölümü onarılamaz hale geldi.

-Yedek parça akışı durdu.

-Uçaklar hangarlarda beklemeye başladı.

-Operasyonel sorti sayısı hızla düştü.

Özellikle Black Hawk helikopterleri gibi gelişmiş platformlar kısa sürede kullanılamaz hale geldi.

Hava desteğinin kesilmesi, sadece teknik bir soruna neden olmadı. Cephedeki birliklerin mühimmat ve ikmal erişimi zayıfladı, yaralı tahliyeleri aksadı ve kuşatma altındaki noktalar desteklenemez hale geldi.

Bu durum, askeri çözülmeyi hızlandıran en önemli faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Psikolojik kırılma ve savaşın çözülmesi

Afganistan'daki çöküşün yalnızca teknik değil, psikolojik bir boyutu da olduğu vurgulanıyor.

Askeri unsurların hava desteğini kaybetmesi, sahadaki birliklerde 'stratejik yalnızlık' algısını güçlendirdi.

Bu algı, birçok askerin savaşın sonucunun değişmeyeceğine inanmasına ve direnç kapasitesinin düşmesine yol açtı.

Böylece askeri çöküş, teknik sorunlarla psikolojik kırılmanın birleşimiyle hızlandı.

ABD'nin müdahale modeli: Güvenlik mi, bağımlılık mı?

ABD'nin Afganistan ve Irak'ta uyguladığı model, uzun süredir farklı çevrelerde tartışma konusu.

Eleştirel analizlere göre Washington, bir yandan sözde müttefik ordular oluşturmayı hedeflerken diğer yandan bu orduların tamamen bağımsız hale gelmesini stratejik olarak riskli görüyor.

Çünkü bağımsızlaşan askeri yapıların zamanla Amerikan çıkarlarından farklı politikalar geliştirebileceği değerlendiriliyor.

Bu nedenle kurulan sistemlerde genellikle kontrollü bir bağımlılık ilişkisi oluşuyor.

Silah sistemleri veriliyor ancak bakım altyapısı dışarıda kalıyor.

Pilotlar eğitiliyor ancak operasyonel planlama dış desteğe bağlı kalıyor.

Gelişmiş platformlar sağlanıyor ancak kritik yazılım ve parça zinciri korunuyor.

Bu yapı, bazı uzmanlar tarafından 'tam kapasite transferi değil, yönetilen bağımlılık' olarak tanımlanıyor.

İşgal edilen ülkelerde istikrarsızlık

ABD'nin Afganistan ve Irak'taki askeri varlığı yalnızca ordu inşasıyla sınırlı kalmadı.

Müdahaleler, aynı zamanda iç savaş dinamiklerini, güç boşluklarını ve uzun süreli siyasi istikrarsızlık süreçlerini de beraberinde getirdi.

Eleştirel yaklaşımlara göre, ABD'nin farklı coğrafyalarda yürüttüğü işgaller:

-Devlet kurumlarının zayıflamasına,

-Silahlı grupların çoğalmasına,

-Güç boşluklarının oluşmasına,

-Uzun süreli güvenlik krizlerine zemin hazırladı.

Irak: F-16'lar ve yarım kalan kapasite

Irak'ta 2003 sonrası yeniden inşa edilen hava kuvvetleri, bu modelin bir diğer örneği oldu.

Bağdat yönetimi milyarlarca dolar harcayarak F-16 savaş uçakları gibi gelişmiş platformlar satın aldı.

Ancak bu sistemlerin işletilmesinde benzer bir bağımlılık yapısı ortaya çıktı.

Bakım, yazılım, mühimmat entegrasyonu ve teknik eğitim süreçlerinin önemli bölümleri uzun süre yabancı danışmanlara bağlı kaldı.

DAİŞ ile mücadele döneminde Irak hava unsurları operasyonlara katılsa da yüksek teknolojiye sahip platformların sahadaki etkinliği çoğu zaman sınırlı kaldı.

Daha basit ve sürdürülebilir hava araçları operasyonel yükün önemli kısmını taşıdı.

Asıl mesele: Teknoloji değil kurumsal kapasite

Afganistan ve Irak deneyimlerinin ortaya koyduğu en temel tartışma noktası, savaş gücünün yalnızca teknolojiyle ölçülemeyeceği gerçeği oldu.

Bir hava kuvvetinin gerçek kapasitesi teknik insan kaynağına, sürdürülebilir bakım sistemine, kurumsal sürekliliğe, bağımsız lojistik zincirine bağlıdır.

Bu unsurların eksikliği, en gelişmiş uçakların bile kısa sürede işlevsiz hale gelmesine yol açabilir.

Sonuç: Gökyüzünde güçlü, yerde kırılgan sistemler

Afganistan ve Irak örnekleri, modern askeri müdahalelerin en kritik tartışmalarından birini yeniden gündeme taşıdı: Bağımsız ordu inşası gerçekten mümkün mü, yoksa bu süreç doğası gereği bağımlılık mı üretiyor?

Ortaya çıkan tabloya göre, milyarlarca dolarlık yatırımlar ve gelişmiş silah sistemleri tek başına sürdürülebilir bir askeri güç oluşturmaya yetmedi.

Destek mekanizması çöktüğünde, gökyüzünde modern görünen sistemler bile kısa sürede yerde işlevsiz bir yapıya dönüşebildi.

Ve bu durum, modern savaşların en pahalı unsurunun aslında uçaklar değil, onları ayakta tutan görünmez insan ve kurum ağı olduğunu bir kez daha ortaya koydu. (İLKHA)

Mesele, 'hukuki bir dosya' olmaktan çıkıp, Tunus'un 2011 sonrası siyasi düzeninin yeniden tanımlandığı bir dönüm noktasına dönüşmüş gözüküyor.

Yargıdan öte siyasal mühendislik tartışması

Gannuşi hakkında verilen müebbet hapis ve ek ağır cezalar, sadece bir siyasetçinin yargılanması olarak değil, Tunus'ta devrim sonrası kurulan çoğulcu siyasi alanın daralmasının sembolü olarak değerlendiriliyor.

Muhalefet ve insan hakları çevreleri, özellikle 'gizli yapılanma' dosyası gibi uzun süredir gündemde tutulan suçlamaların somut delillerle netleşmemesini, sürecin siyasi karakterini güçlendiren bir unsur olarak görüyor.

Bu çerçevede mahkemelerin verdiği kararlar, salt hukuk uygulaması değil devletin muhalif aktörlerle ilişkisini yeniden tanımlayan bir mekanizma olarak okunuyor.

Yani tartışma artık 'Suç var mı yok mu?' sorusundan ziyade 'Yargı siyasetin neresinde duruyor?' sorusuna evrilmiş durumda.

2021 sonrası kırılma ve merkezileşen güç yapısı

Yapılan değerlendirmelerde en kritik dönüm noktası olarak 25 Temmuz 2021 süreci öne çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Kays Said'in parlamentoyu askıya alması ve ardından anayasal ve kurumsal yapıda yaptığı değişiklikler, Tunus'ta yarı-parlamenter dengeleri büyük ölçüde ortadan kaldırdı.

Bu süreçten sonra muhalefet, sadece siyasi rekabet alanının daralmasıyla değil, aynı zamanda yargı ve güvenlik mekanizmalarının siyasal alana daha fazla entegre olmasıyla karşı karşıya kaldı.

Açılan davalar, verilen cezalar ve tutuklamalar, muhalif çevreler tarafından 'siyasi alanın yeniden dizayn edilmesi' olarak tanımlanıyor.

Bu çerçevede Gannuşi dosyası, bireysel bir dava olmaktan çıkarak, devrim sonrası siyasi düzenin sembolik olarak yeniden yazıldığı bir sürecin merkezine yerleşiyor.

Gannuşi figürü: Sadece bir lider değil, bir dönemin temsili

Gannuşi'nin bu kadar merkezi bir hedef haline gelmesi, yalnızca siyasi pozisyonuyla değil, temsil ettiği tarihsel rol ile de açıklanıyor.

Nahda Hareketi'nin Tunus siyasetindeki ağırlığı, devrim sonrası geçiş sürecinde oynadığı rol ve uzlaşmacı siyaset dili, onu sadece bir parti lideri değil, aynı zamanda bir 'siyasi dönem simgesi' haline getirdi.

Bu nedenle ona yönelik sert yargı kararları, muhalefet açısından yalnızca bir kişiye değil, aynı zamanda 2011 sonrası 'demokratik' deneyime yönelik bir müdahale olarak görülüyor.

Gannuşi'nin hem içeride yargı süreçleriyle hedef alınması hem de dışarıda akademik ve siyasi çevrelerde 'düşünür-siyasetçi' olarak karşılık bulması, bu gerilimi daha da görünür hale getiriyor.

Yargı bağımsızlığı tartışmasının merkezde olması

Tunus'taki tartışmaların bir diğer boyutu, yargı bağımsızlığı meselesi.

Muhalifler, anayasal değişiklikler sonrası yargının yürütme organına daha açık hale geldiğini, bunun da siyasi davaların niteliğini etkilediğini belirtiyor.

Bu noktada kritik soru şu: Yargı süreçleri gerçekten kriminal suçları mı hedefliyor, yoksa siyasi aktörlerin tasfiyesi için mi kullanılıyor?

İktidar kanadı bu iddiaları reddederken, muhalefet ve uluslararası insan hakları kuruluşları Tunus'ta siyasi özgürlüklerin gerilediğini ve yargının giderek daha fazla politik alanın parçası haline geldiğini ifade ediyor.

Siyasi alanın daralması ve kutuplaşmanın derinleşmesi

Gelişmelerin bir diğer sonucu, Tunus'ta zaten kırılgan olan siyasi dengelerin daha da sertleşmesi.

Ekonomik sorunlar, işsizlik ve sosyal gerilimler devam ederken, siyasi rekabet alanının daralması toplumsal kutuplaşmayı artırıyor.

Muhalefetin bastırılması, kısa vadede siyasal alanı sadeleştiriyor gibi görünse de uzun vadede temsil krizini derinleştirme riski taşıyor.

Çünkü 'demokratik' sistemlerde muhalefetin dışlanması, sadece siyasi aktörleri değil, toplumun farklı kesimlerinin temsil kanallarını da zayıflatıyor.

Kays Said yönetimi: Güç yoğunlaşması tartışması

Cumhurbaşkanı Kays Said'in siyasi sistemi yeniden şekillendirirken yargı mekanizmasını muhalefeti zayıflatmak için kullandığı ve ülkede giderek daha merkezileşmiş bir yönetim modeli inşa ettiği belirtiliyor.

Muhalefet ve çok sayıda insan hakları çevresi, son yıllarda açılan davalar ve verilen ağır cezaları tekil hukuki süreçler olarak değil, siyasi alanın yeniden düzenlenmesinin bir parçası olarak değerlendiriyor.

Bu çerçevede özellikle Nahda ve diğer muhalif aktörlere yönelik yargı süreçlerinin, siyasi rekabeti daraltan bir işlev gördüğü ifade ediliyor.

Eleştirilerde ortak vurgu, yargının bağımsız bir denetim mekanizması olmaktan çıkarak, siyasi tasfiyenin aracı haline geldiği yönünde.

Bu değerlendirme, özellikle 2021 sonrası artan tutuklamalar ve siyasi dosyalarla birlikte daha güçlü bir zemine oturmuş durumda.

'Tek merkez' tartışması

25 Temmuz 2021'de parlamentonun askıya alınması ve ardından anayasal düzenin yeniden yapılandırılması, Tunus'ta güç dengelerini köklü biçimde değiştirdi.

Cumhurbaşkanı Kays Said'in geniş yürütme yetkilerini elinde toplaması, muhalefet tarafından 'tek adam yönetimine geçiş' olarak tanımlanıyor.

Bu süreçte yasama ve yürütme arasındaki denge mekanizmalarının zayıfladığı, siyasi partilerin etkisinin azaldığı ve devletin karar alma yapısının daha merkezi bir yapıya dönüştüğü yönünde değerlendirmeler öne çıkıyor.

Eleştirmenlere göre bu dönüşüm, 'demokratik' çoğulculuğun alanını daraltarak siyasi rekabeti sınırlayan bir yapı oluşturdu.

Muhalefetin tasfiyesi

Siyasi muhalefet, özellikle Nahda başta olmak üzere farklı akımlara yönelik operasyonları 'siyasi tasfiye süreci' olarak nitelendiriyor.

Bu çerçevede yargı kararları, yalnızca bireysel suçlamalar değil, aynı zamanda siyasi alanın yeniden dizayn edilmesinin araçları olarak görülüyor.

Bu iddialar, Tunus'ta siyasi partilerin faaliyet alanının daraldığı, muhalif seslerin artan biçimde yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldığı ve kamusal tartışma alanının sınırlı hale geldiği yönündeki gözlemlerle birlikte dile getiriliyor.

Uluslararası baskının sınırlı kalması

Dikkat çeken bir diğer unsur ise Tunus'taki gelişmelere yönelik uluslararası tepkilerin görece sınırlı kalması.

İnsan hakları kuruluşları ve bazı Batılı çevreler zaman zaman yargı bağımsızlığı ve siyasi özgürlükler konusunda eleştiriler yöneltse de bu eleştirilerin somut ve güçlü bir siyasi baskı mekanizmasına dönüşmediği değerlendiriliyor.

Bu durum, Kays Said yönetiminin dış politik dengeleri gözeterek belirli bir manevra alanı koruduğu yorumlarını da beraberinde getiriyor.

Özellikle ekonomik kriz, göç yönetimi ve bölgesel güvenlik başlıklarının, Tunus'a yönelik uluslararası yaklaşımda belirleyici olduğu ifade ediliyor.

Sonuç: İki Tunus arasında gerilim

Bugün Tunus'ta yaşanan tablo, iki farklı siyasi tasavvurun çatışması olarak okunabilir:

Bir tarafta, devrim sonrası kazanımlar üzerine inşa edilmiş, çoğulculuğu ve siyasi rekabeti esas alan bir Tunus tasavvuru; diğer tarafta ise daha merkezi, daha kontrollü ve siyasi alanı daraltan bir devlet modeli.

Gannuşi ve Nahda etrafında yoğunlaşan davalar, bu iki model arasındaki gerilimin en görünür sembolüne dönüşmüş durumda.

Bu nedenle mesele artık sadece bir liderin yargılanması değil Tunus'un gelecekte nasıl bir devlet olacağı sorusudur.

Ve bu soru, ülkenin sadece bugünkü siyasetini değil, uzun vadeli kurumsal kimliğini de belirleyecek. (İLKHA)

İşgal ordusunun tanklar, zırhlı araçlar ve gelişmiş hava savunma sistemleriyle kurduğu askeri üstünlük, Hizbullah'ın düşük maliyetli ama yüksek etkili FPV dron saldırılarıyla ciddi şekilde sınanıyor.

İşgal ordusuna mensup bir askerin babasının 'Güney Lübnan adeta bir drone av sahası' sözleri, sahadaki askeri durumdan çok daha fazlasını anlatıyor.

Bu ifade, artık savaşın sadece ateş gücüyle değil, görünmezlik, ani saldırı kapasitesi ve psikolojik baskı üzerinden şekillendiğini ortaya koyuyor.

Teknolojik üstünlüğün kırılganlığı

İşgal ordusu uzun yıllar boyunca hava gücü, radar sistemleri ve elektronik harp kapasitesi sayesinde bölgesel askeri üstünlüğünü korudu. Ancak FPV tipi dronların ortaya çıkışı bu denklemi önemli ölçüde değiştirdi.

Bu dronlar, askerî açıdan bakıldığında son derece basit bir teknolojiye dayanıyor.

Genellikle sivil kullanım için geliştirilen, düşük maliyetli ve hızlı üretilebilen sistemler.

Buna karşın etkileri, klasik yüksek maliyetli savunma sistemlerinin ötesine geçebiliyor.

Bazı dronların maliyeti yüzlerce dolar seviyesinde kalırken, bunları durdurmak için kullanılan füze sistemleri ve elektronik harp ekipmanlarının maliyeti on binlerce doları buluyor.

Bu da sahada ciddi bir 'maliyet asimetrisi' oluşturuyor.

Elektronik harp etkisiz kalıyor

En kritik dönüşüm ise kontrol sistemlerinde yaşanıyor.

Son dönemde kullanılan bazı FPV dronlar fiber optik kablolarla kontrol ediliyor.

Bu sistemde komutlar radyo frekansıyla değil, fiziksel bir kablo üzerinden iletildiği için elektronik karıştırma yöntemleri büyük ölçüde etkisiz hale geliyor.

Bu durum, işgal ordusunun yıllardır güvendiği elektronik savaş kapasitesinin sınırlı kaldığı yeni bir alan oluşturuyor.

Radarlar küçük ve kompozit malzemelerden üretilen bu dronları tespit etmekte zorlanırken, alçak irtifada ve çok hızlı hareket eden hedefler hava savunma sistemlerinin 'kör noktalarına' giriyor.

Savaşın görünmeyen boyutu: Psikolojik çöküş

Sahadaki en dikkat çekici değişimlerden biri ise askerlerin psikolojik durumunda yaşanıyor.

İşgal medyasına yansıyan ifadelerde askerlerin sürekli tetikte olduğu, gökyüzüne bakmadan hareket edemedikleri ve en küçük sesin bile tehdit olarak algılandığı görülüyor.

Bazı askerlerin 'tek yapabildiğimiz şey dua etmek' şeklindeki sözleri, askeri disiplinin ötesinde bir psikolojik kırılmaya işaret ediyor.

Modern savaşlarda teknolojik üstünlük kadar, askerlerin moral ve güven hissi de belirleyici bir unsur haline geliyor.

Bu noktada FPV dronlar yalnızca fiziksel hasar üretmiyor aynı zamanda sürekli bir belirsizlik ve korku haline neden olarak savaş alanının psikolojisini yeniden şekillendiriyor.

Güney Lübnan: Yeni nesil savaş laboratuvarı

Güney Lübnan'daki çatışmalar, aslında daha geniş bir askeri dönüşümün parçası olarak değerlendiriliyor.

Bu bölge, düşük maliyetli insansız sistemlerin büyük ordulara karşı ne kadar etkili olabileceğinin test edildiği bir alan haline gelmiş durumda.

Hizbullah'ın özellikle ileri karakolları, zırhlı birlikleri ve tahliye hatlarını hedef alan saldırıları, klasik cephe savaşını zorlaştıran bir stratejiye dayanıyor.

Amaç yalnızca kayıp verdirmek değil, aynı zamanda hareket kabiliyetini kısıtlamak ve sürekli bir tehdit algısına neden olmak.

Bu yönüyle Güney Lübnan, Ukrayna savaşında görülen FPV drone kullanımının Orta Doğu'ya taşınmış bir versiyonu olarak da değerlendiriliyor.

Teknolojik savaşın sınırları

İşgal ordusunun elindeki gelişmiş sistemlere rağmen sahada kesin bir çözüm üretilememesi, modern savaşın temel bir gerçeğini yeniden gündeme getiriyor: Teknoloji tek başına mutlak üstünlük sağlamıyor.

Daha ucuz, daha hızlı uyarlanabilen ve taktik esneklik sağlayan sistemler, büyük ve pahalı askeri yapıları zorlayabiliyor.

Özellikle elektronik harp karşısında dayanıklı hale getirilen yeni nesil dronlar, bu dengenin daha da kırılgan hale geldiğini gösteriyor.

Sonuç: Değişen savaş paradigması

Güney Lübnan'da yaşananlar, yalnızca bir sınır çatışması değil, aynı zamanda savaşın doğasının değiştiği bir dönüm noktasını temsil ediyor.

Tanklar, zırhlı araçlar ve hava savunma sistemleri hâlâ önemli ancak artık tek başına belirleyici değil.

Küçük, ucuz ve yüksek hassasiyetli dronlar, sahadaki en güçlü orduların bile hareket alanını daraltabiliyor.

İşgal askerlerinin kendilerini 'gökyüzünden gelen görünmez bir tehdit karşısında şansa bağlı yaşıyor gibi' hissetmeleri, bu yeni savaş paradigmasının en çarpıcı özeti olarak öne çıkıyor.

Güney Lübnan bugün, yalnızca bir çatışma hattı değil aynı zamanda geleceğin savaşlarının nasıl olacağına dair sert ve gerçek bir laboratuvar haline gelmiş durumda. (İLKHA)

Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında varılan anlaşma, iltica başvurusu reddedilen veya ülkede kalma hakkı bulunmayan göçmenlerin daha hızlı şekilde sınır dışı edilmesini hedefliyor.

Yeni düzenleme kapsamında AB üyesi ülkeler, birlik sınırları dışında 'geri dönüş merkezleri' kurmak için üçüncü ülkelerle ikili anlaşmalar yapabilecek.

Bu merkezlerde tutulacak göçmenlerin daha sonra geldikleri ülkelere gönderilmesi planlanıyor.

Avrupa sınırlarını dışarıdan korumaya hazırlanıyor

Avrupa basınında yer alan bilgilere göre Almanya, Avusturya, Hollanda, Danimarka ve Yunanistan başta olmak üzere birçok ülke, geri gönderme merkezlerine ev sahipliği yapabilecek ülkelerle görüşmeler yürütüyor.

Bu ülkelerin büyük bölümünün Afrika kıtasında bulunduğu belirtiliyor.

İtalya'nın Arnavutluk ile yaptığı ve düzensiz göçmenlerin Arnavutluk'taki merkezlerde tutulmasını öngören anlaşma ise yeni modelin öncüsü olarak gösteriliyor.

Brüksel yönetimi, yeni düzenlemelerin sınır dışı süreçlerini hızlandıracağını ve reddedilen iltica başvurularının ardından yaşanan hukuki ve idari tıkanıklıkları azaltacağını savunuyor.

Trump dönemine benzetildi

Ancak insan hakları örgütleri ve göç alanında çalışan kuruluşlar, Avrupa'nın giderek daha sert ve güvenlik odaklı bir göç anlayışına yöneldiğini belirtiyor.

Hak savunucuları, düzensiz göçmenlerin Avrupa dışındaki merkezlerde tutulmasının, Donald Trump döneminde ABD'nin uyguladığı tartışmalı göç politikalarını hatırlattığını ifade ediyor.

Eleştirilerde, göçmenlerin hukuki destekten mahrum kalabileceği, uzun süreli idari gözaltı uygulamalarının yaygınlaşabileceği ve sığınma hakkının fiilen zayıflatılabileceği uyarıları öne çıkıyor.

Sağ siyasetin yükselişi etkili oldu

Uzmanlara göre Avrupa'da göç politikalarının sertleşmesinde son yıllarda yükselen sağ ve aşırı sağ partilerin etkisi büyük.

Özellikle 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde göç karşıtı söylemleriyle öne çıkan partilerin güç kazanması, hükümetler üzerindeki baskıyı artırdı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de yeni düzenlemeleri savunurken, 2015 yılında yaklaşık bir milyon göçmen ve sığınmacının Avrupa'ya ulaştığı göç krizinin tekrar yaşanmaması gerektiğini dile getirmişti.

İnsan hakları kuruluşlarından uyarı

İnsan hakları örgütleri ise yeni sistemin, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı'nda güvence altına alınan koruma mekanizmalarını zayıflatabileceğini belirtiyor.

Kuruluşlar, özellikle savaş, işkence veya siyasi baskı riski bulunan ülkelere yapılacak geri göndermelerin ciddi insani sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunurken, Avrupa'nın sınır güvenliği ile insan hakları arasındaki dengeyi koruması gerektiğini vurguluyor.

Yeni göç paketi, Avrupa'nın düzensiz göçle mücadelede daha sert araçlara yöneldiğini ortaya koyarken, kıtanın önümüzdeki yıllarda göç ve insan hakları ekseninde daha yoğun tartışmalara sahne olacağının işaretlerini veriyor.

Göçün ardındaki zorunluluk göz ardı ediliyor

Uzmanlar, Avrupa'ya ulaşmaya çalışan insanların büyük bölümünün ülkelerini keyfi nedenlerle değil, savaş, iç karışıklık, siyasi istikrarsızlık, yoksulluk ve güvenlik sorunları nedeniyle terk etmek zorunda kaldığına dikkat çekiyor.

Afrika, Ortadoğu ve Asya'nın çeşitli bölgelerinden yola çıkan milyonlarca kişi, yaşadıkları ülkelerde hayatlarını sürdürebilecek temel şartları bulamadıkları için tehlikeli göç rotalarına yöneliyor.

Avrupa'da hayat çoğu zaman sanıldığı kadar kolay değil

Göçmenler Avrupa'ya ulaştıktan sonra da ciddi sorunlarla karşı karşıya kalıyor.

Birçok ülkede geçici kamplarda veya kalabalık merkezlerde yaşamak zorunda kalan göçmenler, iş bulma, barınma, sağlık hizmetlerine erişim ve toplumsal uyum gibi alanlarda önemli güçlükler yaşıyor.

Ayrımcılık ve yabancı düşmanlığı da göçmenlerin karşılaştığı temel sorunlar arasında yer alıyor.

Küresel krizlerin sorumluluğu tartışılıyor

Göç hareketlerinin nedenleri üzerine yapılan değerlendirmelerde, birçok ülkenin bugün karşı karşıya bulunduğu siyasi ve ekonomik sorunların tarihsel arka planına da dikkat çekiliyor.

Uzun yıllar süren sömürgecilik politikaları, dış müdahaleler, vekâlet savaşları, kaynakların kontrolü için yürütülen mücadeleler ve adaletsiz küresel ekonomik düzenin, birçok bölgede istikrarsızlığı derinleştirdiği belirtiliyor.

Bu nedenle bazı uzmanlar, göçü yalnızca bir güvenlik meselesi olarak değil, küresel adalet ve sorumluluk çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini savunuyor.

Dayanışma çağrısı

İnsan hakları kuruluşları ise göç tartışmalarında güvenlik kaygılarının yanı sıra insani boyutun da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurguluyor.

Kuruluşlar, savaşlardan, açlıktan ve yoksulluktan kaçan insanların her şeyden önce temel haklara sahip bireyler olduğuna dikkat çekerek, devletlerin sınır güvenliğini sağlarken insan onurunu koruyan politikalar geliştirmesi gerektiğini ifade ediyor.

Uzmanlara göre göç meselesinin kalıcı çözümü, yalnızca sınırları daha sıkı korumaktan değil, insanların kendi ülkelerinde güvenli ve insanca yaşayabilecekleri şartların oluşturulmasından geçiyor. (İLKHA)

1648 yılında Avrupa'daki din savaşlarını sona erdiren Vestfalya Antlaşması'nın imzalandığı ve bu nedenle 'barış şehri' olarak anılan Osnabrück'te bulunan Volkswagen fabrikası, bugün otomobil yerine askeri sistemler üretmeye hazırlanıyor.

Siyonist rejim merkezli Rafael şirketiyle yürütülen görüşmeler kapsamında fabrikanın Demir Kubbe hava savunma sisteminin bileşenlerini, ağır askeri kamyonları, fırlatma platformlarını ve enerji sistemlerini üretmesi planlanıyor.

Yaklaşık 2 bin 300 kişinin çalıştığı fabrikanın mevcut haliyle kapanması gündemdeydi.

Bu nedenle Volkswagen açısından tercih, otomobil ile silah arasında değil, silah üretimi ile fabrikanın tamamen kapanması arasında yapıldı.

Ancak mesele yalnızca bir fabrikanın kaderi değil.

Avrupa'nın otomotiv devi alarm veriyor

Bir zamanlar Avrupa ekonomisinin lokomotifi olan otomotiv sektörü son yılların en ağır krizlerinden geçiyor.

Volkswagen 2025 yılında faaliyet kârının yüzde 53 eridiğini açıkladı. Şirket aynı dönemde Almanya'da 35 bin kişiyi işten çıkarma planını duyurdu.

Daha çarpıcı tablo ise Peugeot, Citroen, Fiat, Chrysler, Jeep ve Opel gibi markaları bünyesinde barındıran Stellantis'te ortaya çıktı. Şirket 2025 yılında 22,3 milyar avroluk zarar açıkladı.

Bu rakamlar yalnızca şirket bilançolarındaki bozulmayı göstermiyor. Avrupa'nın onlarca yıldır kurduğu sanayi modelinin sarsıldığını da ortaya koyuyor.

Çin, Avrupa'nın evine girdi

Krizin en önemli nedenlerinden biri Çin'in yükselişi.

Bir dönem yalnızca düşük maliyetli üretici olarak görülen Çinli markalar artık Avrupa'nın kendi pazarında Avrupalı üreticilerle rekabet ediyor.

Özellikle Çinli elektrikli araç üreticileri BYD ve Leapmotor son yıllarda Avrupa pazarında hızlı büyüme kaydetti.

Çinli üreticilerin satışları birçok geleneksel Avrupalı markayı geride bırakmaya başladı.

Üstelik Avrupa Birliği'nin ek gümrük vergilerine rağmen Çin araçlarının fiyat avantajı devam ediyor.

Elektrikli araç yatırımları beklenen sonucu vermedi

Avrupalı şirketler milyarlarca avroluk yatırımla elektrikli araç dönüşümüne hazırlanmıştı.

Yeni üretim bantları kuruldu, batarya fabrikaları açıldı, motor teknolojileri geliştirildi.

Ancak tüketici talebi şirketlerin öngördüğü hızda artmadı.

Sonuç olarak firmalar hem elektrikli araçlara yatırım yapmak hem de içten yanmalı motorları üretmeye devam etmek zorunda kaldı. Bu durum maliyetleri katladı.

Trump'ın tarifeleri son darbeyi vurdu

Sorunlar bununla da sınırlı kalmadı.

Donald Trump yönetiminin Avrupa otomobillerine yüzde 25 ek gümrük vergisi getirmesi kıta üreticilerine milyarlarca dolarlık maliyet yükledi.

Volkswagen tek başına milyarlarca dolar zarar açıklarken, birçok şirket ABD pazarındaki rekabet gücünü kaybetmeye başladı.

Tam da bu noktada savunma sanayisi şirketler için cazip bir çıkış yolu olarak ortaya çıktı.

Savaş ekonomisinin cazibesi

Savunma sanayisinin sunduğu imkanlar otomotiv sektörünün sahip olmadığı avantajlar içeriyor.

Devlet garantili siparişler.

10 ila 15 yıl süren uzun vadeli sözleşmeler.

Yüksek kâr marjları.

Sürekli artan bütçeler.

Bu nedenle kapanma riski altındaki fabrikalar için silah üretimi adeta bir can simidine dönüşmüş durumda.

Renault'nun Fransa'daki tesislerinde saldırı tipi uzun menzilli insansız hava araçları üretilmeye başlanması, Alman KNDS şirketinin 175 yıllık tren fabrikasını tank üretim merkezine dönüştürmesi ve Rheinmetall'in otomotiv tesislerini askeri üretime yönlendirmesi bu sürecin parçaları olarak görülüyor.

Avrupa neden yeniden silahlanıyor?

Bu dönüşümün arkasında yalnızca ekonomik nedenler yok.

Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında Avrupa'nın güvenlik algısı köklü şekilde değişti.

NATO ve Avrupa ülkelerinin askeri yetkilileri, önümüzdeki yıllarda Rusya ile daha geniş kapsamlı bir çatışma riskinin bulunduğunu savunuyor.

Almanya, Polonya, Baltık ülkeleri ve İskandinav devletleri savunma harcamalarını rekor seviyelere çıkarıyor.

NATO'nun yeni hedefleri doğrultusunda birçok Avrupa ülkesi milli gelirlerinin yüzde 5'ine yaklaşan savunma harcamaları planlıyor.

Bu da savunma sanayisine yüz milyarlarca avroluk yeni kaynak aktarılması anlamına geliyor.

Asıl soru: Bu dönüşün geri dönüşü var mı?

Analizin en dikkat çekici noktası burada ortaya çıkıyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında tank üreten fabrikalar yeniden otomobil üretmeye dönmüştü.

Ancak bugün durum farklı.

Çünkü Avrupa'nın otomotiv sektörü geçici bir durgunluk yaşamıyor; yapısal bir krizle karşı karşıya bulunuyor.

Bir kez savunma sanayisine geçen fabrikanın yeniden otomobil üretimine dönmesi ekonomik açıdan giderek daha zor hale geliyor.

Askeri üretim için kurulan tedarik zincirleri, devlet sözleşmeleri, güvenlik izinleri ve uzman iş gücü zamanla kalıcı bir yapıya dönüşüyor.

Bu nedenle birçok uzman Avrupa'nın yeni bir 'askeri-sanayi kompleksi' inşa ettiğini düşünüyor.

Eisenhower'ın uyarısı yeniden gündemde

1961 yılında görevden ayrılan ABD Başkanı ve eski general Dwight D. Eisenhower, Amerikan toplumunu 'askeri-sanayi kompleksi' konusunda uyarmıştı.

Eisenhower, savunma sanayisinin zamanla siyaseti ve ekonomiyi yönlendirecek ölçüde güç kazanabileceğini söylemişti.

Bugün bazı analistler Avrupa'nın benzer bir sürece girdiğini savunuyor.

Savunma şirketlerinin Brüksel'deki lobi faaliyetlerinin son yıllarda hızla artması da bu tartışmaları güçlendiriyor.

Avrupa yeni bir döneme giriyor

Volkswagen'in otomobil yerine füze sistemleri üretmeye hazırlanması, Renault'nun saldırı İHA'larına yönelmesi veya tren fabrikalarının tank üretmesi ilk bakışta birbirinden bağımsız kararlar gibi görünebilir.

Ancak bu örnekler bir araya getirildiğinde Avrupa'nın ekonomik ve stratejik önceliklerinde tarihi bir değişim yaşandığı görülüyor.

Kıta, bir yandan Rusya'dan kaynaklanan güvenlik endişelerine karşı hazırlık yaparken diğer yandan sanayi üretiminin önemli bir bölümünü savaş ekonomisine entegre ediyor.

Bugün Avrupa'da birçok fabrika kapanmamak için silah üretimine geçiyor.

Fakat uzun vadede ortaya çıkacak tablo çok daha derin bir soruyu gündeme getiriyor:

Eğer bir ekonominin büyümesi, fabrikalarının çalışması ve milyonlarca kişinin istihdamı giderek savunma harcamalarına bağlanırsa, o ekonomi barış dönemlerinde aynı dinamizmi sürdürebilir mi?

Avrupa'nın önündeki asıl sınav da tam olarak burada başlıyor.

Bu dönüşüm, kıtayı daha güvenli hale getirebilir. Ancak aynı zamanda Avrupa'nın geleceğini, varlığını sürdürebilmek için sürekli tehdit algısına ihtiyaç duyan yeni bir ekonomik düzene de bağlayabilir.

Bu nedenle bugün otomobil fabrikalarında yaşanan değişim yalnızca sanayi politikası değil, Avrupa'nın gelecek on yıllarını şekillendirecek tarihsel bir kırılma olarak görülüyor. (İLKHA)

Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan ve çatışmalarda cinsel şiddet içeren raporun ardından Tel Aviv yönetiminin BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile ilişkileri askıya alma kararı alması, yeni bir diplomatik krize yol açtı.

BM raporunda yer alan değerlendirmeler, siyonist rejim ile Rusya'nın da yer aldığı bazı aktörlerin 'çatışmalarda cinsel şiddet' şüphesiyle listeye alınmasını içerirken, Tel Aviv yönetimi bu kararı 'yanlı ve siyasi' olarak nitelendirdi.

Siyonist rejim sözde Dışişleri Bakanlığı raporu sert ifadelerle eleştirerek Birleşmiş Milletleri 'taraflı bir yapı' olmakla suçladı.

BM ile kopan ilişkiler ve sertleşen söylem

Siyonist rejimin BM Genel Sekreteri ve kurumlarıyla ilişkilerini askıya alması, uluslararası arenada alışılmadık bir adım olarak değerlendirildi.

Tel Aviv yönetimi, raporun 'gerçek dışı ve kasıtlı' olduğunu savunurken, BM ise iddiaların sahadaki doğrulanmış bulgulara dayandığını açıkladı.

BM yetkilileri, özellikle Gazze ve Batı Şeria'daki 'gözaltı' süreçlerinde cinsel şiddet ve kötü muamele iddialarına ilişkin çok sayıda doğrulanmış vaka bulunduğunu belirtti.

Buna rağmen siyonist rejim, iddiaları reddederek uluslararası kuruluşları 'siyasi baskı aracı' olmakla suçlamayı sürdürdü.

Uluslararası kurumlarla uzun süredir devam eden kriz

Siyonist rejimin BM ile yaşadığı gerilim yeni değil.

İşgalciler, yıllardır İnsan Hakları Konseyi'ni 'sistematik olarak taraflı olmakla' suçlarken, 2025 yılında konseye üyeliğini sonlandırmıştı.

UNESCO ile yaşanan kriz de benzer şekilde derinleşmiş, Filistin'in üyeliği sonrası başlayan anlaşmazlıklar 2017'de ABD ile birlikte siyonist rejimin örgütten çekilmesine kadar uzanmıştı.

Tel Aviv yönetimi, özellikle Kudüs ve Filistin topraklarındaki kültürel miras kararlarını 'tarihi bağları yok saymak' olarak değerlendirirken, UNESCO bu kararların uluslararası hukuka dayandığını savunmuştu.

Uluslararası Ceza Mahkemesi ve 'hesaplaşma' süreci

Siyonist rejim ile Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) arasındaki gerilim de giderek tırmanıyor.

Filistin'in Roma Statüsü'ne taraf olmasıyla birlikte mahkemenin yetkisini tanımayan siyonist rejim, son yıllarda hakkında açılan soruşturmaları 'siyasi motivasyonlu' olarak nitelendiriyor.

Özellikle Gazze savaşına ilişkin yürütülen süreçte üst düzey işgalci yetkililer hakkında olası savaş suçu soruşturmaları gündeme gelirken, Tel Aviv yönetimi mahkemenin yetkisini reddederek uluslararası hukuk mekanizmalarına karşı sert bir pozisyon aldı.

'Seçici tanıma' ve artan diplomatik çatışma

Uzmanlara göre siyonist rejim, uluslararası kurumlarla ilişkilerinde 'çıkar temelli yaklaşım' izliyor.

Tel Aviv, kendi tezlerine uygun kararları desteklerken, aleyhine olan rapor ve kararları ise 'gayrimeşru' ilan ediyor.

Bu durum özellikle BM, UCM ve UNESCO gibi kurumlarla ilişkilerde sürekli krizlere yol açarken, Filistin meselesi bu çatışmanın merkezinde yer alıyor.

Filistinli yetkililer ise uluslararası toplumun daha etkin adımlar atması gerektiğini vurguluyor.

Sonuç: Derinleşen bir kırılma hattı

Siyonist rejim ile uluslararası hukuk mekanizmaları arasındaki gerilim, yalnızca diplomatik bir anlaşmazlık olmaktan çıkıp yapısal bir çatışmaya dönüşmüş durumda.

BM raporlarına yönelik tepkiler, kurumlarla bağların askıya alınması ve soruşturmalara verilen sert yanıtlar, bu kırılmanın daha da derinleştiğine işaret ediyor.

Uzmanlar, mevcut tablonun uluslararası hukuk düzeninin geleceği açısından kritik bir eşik oluşturduğunu ve bu gerilimin önümüzdeki dönemde daha da sertleşebileceğini değerlendiriyor. (İLKHA)

Bir yandan devletlerin internet erişimini kısıtlayan politikaları, diğer yandan artan askeri gerilimler, 'küresel ve açık internet' fikrini giderek daha tartışmalı hale getiriyor.

Uzmanlara göre Çin'in 'siber egemenlik' modeli bu dönüşümün en belirgin örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

'Büyük Güvenlik Duvarı' sistemiyle dış platformlara erişimin sınırlandırılması, devlet kontrollü yerel dijital ekosistemlerin oluşmasına zemin hazırlarken, benzer uygulamaların farklı ülkelerde de yaygınlaştığı belirtiliyor.

Bu eğilim, 'splinternet' olarak adlandırılan parçalı internet yapısının güçlendiğine işaret ediyor.

Küresel ağın kırılgan omurgası: Deniz altı kablolar

İnternet trafiğinin yüzde 99'undan fazlası deniz altı kablolar üzerinden taşınıyor.

Bu nedenle özellikle Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Umman Körfezi gibi stratejik geçiş noktaları, küresel dijital iletişimin en hassas bölgeleri olarak kabul ediliyor.

Uzmanlar, bu kabloların bilinen güzergâhlardan geçtiğini ve bu durumun onları olası çatışma veya sabotajlara karşı savunmasız hale getirdiğini belirtiyor.

Bu hatlarda yaşanabilecek bir kesintinin yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte internet hızını ve hizmet akışını ciddi biçimde etkileyebileceği ifade ediliyor.

Çin modeli ve dijital kontrolün yayılması

Çin'in geliştirdiği kapalı internet modeli, yalnızca kendi sınırları içinde değil, farklı ülkelerde de dijital kontrol sistemlerinin yayılmasına yol açıyor.

Bazı ülkelerin Çin yapımı gözetim ve filtreleme teknolojilerini kullanması, internetin küresel standartlardan uzaklaşmasına neden olan bir diğer unsur olarak değerlendiriliyor.

Benzer şekilde Rusya ve İran gibi ülkelerde de yerel platformların teşvik edilmesi, yabancı dijital servislerin sınırlandırılması ve 'izinli internet' uygulamalarına yönelim, küresel ağın bütünlüğünü zayıflatan gelişmeler arasında gösteriliyor.

Yeni dönem: Parçalı ve güvenlik odaklı internet

Uzmanlara göre internet artık tek bir yapıdan ziyade, siyasi bloklara ve güvenlik bölgelerine ayrılan parçalı bir sisteme dönüşüyor.

Bu süreçte hem devletlerin veri kontrolü hem de kritik altyapıların güvenliği ön plana çıkarken, küresel dijital ağın geleceği konusunda ciddi belirsizlikler oluşuyor.

Deniz altı kabloların yanı sıra alternatif iletişim hatları ve uydu sistemleri gündeme gelse de mevcut altyapının yerini tamamen alabilecek bir çözümün kısa vadede mümkün olmadığı belirtiliyor.

Bu durum, internetin geleceğinde hem teknik hem de jeopolitik kırılganlıkların artabileceğine işaret ediyor.

Çin modeli ve 'siber egemenlik' eğilimi

Çin'in geliştirdiği kapalı internet modeli, yalnızca teknik bir altyapı tercihi değil, aynı zamanda siyasi bir kontrol mekanizması olarak değerlendiriliyor.

'Büyük Güvenlik Duvarı' ile dış platformlara erişimin sınırlandırılması, devlet denetimli yerel dijital ekosistemlerin oluşmasını sağladı.

Uzmanlara göre bu model, bazı ülkeler tarafından örnek alınarak 'siber egemenlik' anlayışının yayılmasına zemin hazırlıyor ve küresel internetin ortak yapısını zayıflatıyor.

Splinternet: Tek ağdan parçalı dijital düzene geçiş

'Splinternet' kavramı, internetin tek bir küresel ağ olmaktan çıkıp devlet politikalarına göre ayrışan dijital alanlara bölünmesini ifade ediyor.

Sosyal medya platformlarına erişim kısıtlamaları, yerli alternatif uygulamaların teşviki ve içerik filtreleme sistemleri, bu parçalanmayı hızlandıran temel unsurlar arasında gösteriliyor.

Bu durum, bilgi akışının evrenselliğini tartışmalı hale getiriyor.

Dijital altyapı ve yeni güvenlik riskleri

Artan jeopolitik gerilimler, internet altyapısını da doğrudan güvenlik meselesi haline getiriyor.

Deniz altı kabloların yanı sıra veri merkezleri, uydu sistemleri ve bölgesel internet ağları da potansiyel hedefler arasında değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre bu gelişmeler, internetin geleceğinde teknik dayanıklılıkla birlikte siyasi istikrarın da belirleyici olacağını gösteriyor.

ABD-Çin rekabeti ve internetin jeopolitikleşmesi

Küresel internetin parçalanma süreci yalnızca teknik bir dönüşüm değil, aynı zamanda ABD ve Çin arasındaki stratejik rekabetin dijital alana yansıması olarak değerlendiriliyor.

ABD merkezli platformların küresel hakimiyetine karşı Çin'in geliştirdiği kapalı ve kontrol edilebilir internet modeli, iki farklı dijital düzenin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Bu durum, internetin ortak bir 'küresel kamusal alan' olma özelliğini zayıflatıyor.

Veri, güvenlik ve dijital egemenlik yarışı

Günümüzde devletler için internet yalnızca iletişim ağı değil, aynı zamanda veri kontrolü ve ulusal güvenlik meselesi haline gelmiş durumda.

Kullanıcı verilerinin nerede saklandığı, hangi yasalara tabi olduğu ve hangi devletin erişim yetkisine sahip olduğu tartışmaları, ülkeleri kendi dijital altyapılarını kurmaya yöneltiyor.

Bu eğilim, küresel platformların gücünü sınırlandırırken ulusal internet modellerini güçlendiriyor.

Küresel kesinti senaryosu ve ekonomik riskler

Deniz altı kablolarında yaşanabilecek olası kesintiler yalnızca iletişim değil, finans, bankacılık, lojistik ve enerji sistemlerini de doğrudan etkileyebilecek bir zincir reaksiyona neden olabilir.

İnternetin merkezsiz yapısı teorik olarak alternatif yollar sunsa da yüksek trafik yoğunluğu nedeniyle sistemin ciddi yavaşlaması ve hizmet aksaklıkları kaçınılmaz görülüyor.

Uydu internet ve yeni güç dengesi

Starlink gibi uydu tabanlı internet sistemleri, deniz altı kablolara alternatif olarak öne çıksa da bu teknolojilerin maliyet, kapasite ve jeopolitik kontrol sorunları bulunuyor.

Uzmanlara göre gelecekte internet altyapısı tek bir sistem yerine, deniz altı kablolar, kara hatları ve uydu ağlarının birlikte çalıştığı çok katmanlı bir yapıya evrilecek. (İLKHA)

Bu tarih aynı zamanda bir halkın kimliğini koruma, toprağını savunma, hafızasını yaşatma ve siyasi varlığını sürdürme mücadelesidir.

Direnişi anlamadan Filistin meselesini anlamak mümkün değildir.

Filistin direnişi 1948'de değil, siyonist yerleşim projesiyle başladı

Yaygın kanaatin aksine Filistin direnişi Nekbe'den veya 1967 işgalinden sonra başlamadı.

Direnişin kökleri 19. yüzyılın sonlarına kadar uzanıyor.

1891 yılında Kudüs'ün önde gelen isimleri Osmanlı yönetimine başvurarak Yahudi göçlerinin ve toprak satın almalarının engellenmesini talep etti.

Bu gelişme, Filistin toplumunun siyonist projenin doğuracağı sonuçları henüz 'devlet' kurulmadan fark ettiğini gösteriyordu.

İlerleyen yıllarda köylerde yaşanan silahlı çatışmalar, toprak anlaşmazlıkları ve protestolar, direnişin ilk nüvelerini oluşturdu.

Filistinliler açısından mesele hiçbir zaman dini veya etnik bir rekabet değil, toprak ve varlık mücadelesi olarak görüldü.

İngiliz mandası dönemi: Direnişin bastırıldığı ilk büyük dönem

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından İngiltere'nin Filistin'i işgal etmesi ve Balfour Deklarasyonu'nun uygulanması, direniş hareketlerini daha da büyüttü.

1929 Burak Ayaklanması ve 1936-1939 Büyük Filistin İsyanı bu dönemin en önemli olayları arasında yer aldı.

Özellikle 1936 İsyanı, sadece Filistin tarihinin değil, Arap dünyasının da en önemli sömürge karşıtı hareketlerinden biri olarak kabul edilir.

Ancak bu süreçte Filistinliler yalnızca siyonist örgütlerle değil, İngiliz askeri gücüyle de karşı karşıya kaldı.

İngiltere'nin uyguladığı sert baskılar sonucunda Filistin'in siyasi liderliği, toplumsal örgütlenmesi ve yerel direniş yapıları ağır darbe aldı.

1948'de yaşanacak Nekbe'nin zemininde bu tasfiye sürecinin büyük etkisi bulunuyordu.

Nekbe: Bir son değil, direnişin yeni başlangıcı

1948 yılı Filistin halkı için yalnızca askeri bir yenilgi anlamına gelmedi.

Yüz binlerce insan evlerinden sürüldü, yüzlerce köy haritadan silindi ve Filistin toplumu dünyanın farklı bölgelerine dağıldı.

Ancak siyonist hareketin beklediğinin aksine, sürgün Filistin kimliğini ortadan kaldırmadı.

Tam tersine mülteci kampları, Filistin ulusal bilincinin yeniden üretildiği merkezlere dönüştü.

Bu dönemde 'geri dönüş hakkı' Filistin mücadelesinin temel unsurlarından biri haline geldi.

Direniş artık sadece toprağı korumak değil, kaybedilen vatanı geri kazanmak anlamı taşıyordu.

Fedai hareketlerinin yükselişi ve Filistin kimliğinin yeniden inşası

1960'lı yıllar Filistin direnişinin kurumsallaştığı dönem oldu.

Filistin Kurtuluş Örgütü'nün kurulması ve çeşitli Filistinli hareketlerin ortaya çıkmasıyla birlikte mücadele daha örgütlü hale geldi.

1967 Savaşı'nın ardından Gazze, Batı Şeria ve Kudüs'ün de işgal edilmesi Filistinliler için yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Bu gelişme, Arap ordularına duyulan güvenin azalmasına ve Filistinlilerin kendi kaderlerini kendilerinin belirlemesi gerektiği düşüncesinin güçlenmesine yol açtı.

Fedai hareketleri yalnızca askeri yapılar değil, aynı zamanda Filistin ulusal kimliğinin taşıyıcıları haline geldi.

İntifada: Direnişin halkla bütünleşmesi

1987 yılında başlayan Birinci İntifada, Filistin direnişinde büyük bir dönüşüme neden oldu.

Bu süreçte mücadele yalnızca silahlı grupların değil, toplumun tamamının katıldığı bir harekete dönüştü.

Taş atan çocuklar, genel grevler, boykotlar, öğrenci hareketleri ve mahalle komiteleri direnişin yeni yüzü oldu.

Birinci İntifada'nın en önemli sonucu, işgalin gerçek yüzünü dünya kamuoyuna göstermesi oldu.

Modern silahlarla donatılmış işgal ordusuna karşı taşlarla direnen Filistinlilerin görüntüleri uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.

Bu dönem, halk direnişinin askeri mücadele kadar etkili olabileceğini gösterdi.

Oslo: Barış süreci mi, işgalin yeniden düzenlenmesi mi?

1993 Oslo Anlaşmaları Filistin tarihinde en çok tartışılan dönüm noktalarından biri oldu.

Destekleyenler bunu barış için bir fırsat olarak değerlendirirken, eleştirenler işgalin yeni bir biçimde sürdürülmesi olarak yorumladı.

Aradan geçen yıllar içerisinde yerleşim birimlerinin sayısının artması, Kudüs üzerindeki baskıların yoğunlaşması ve işgalin sona ermemesi, Oslo'ya yönelik eleştirileri güçlendirdi.

2000 yılında başlayan İkinci İntifada ise Filistin toplumunda siyasi çözüm beklentilerinin önemli ölçüde zayıfladığını ortaya koydu.

Gazze neden direnişin merkezi haline geldi?

2005 yılında işgal ordusunun Gazze içinden çekilmesinin ardından bölge farklı bir direniş modelinin merkezi oldu.

Ağır abluka, ekonomik kuşatma ve tekrarlanan saldırılar altında yaşayan Gazze, zamanla Filistin direnişinin en önemli sahalarından biri haline geldi.

Gazze deneyimi sadece askeri boyutuyla değerlendirilemez.

Çünkü Gazze'de direniş aynı zamanda günlük hayatı sürdürebilme iradesi anlamına geliyor.

Bombardıman altında eğitim vermek, sağlık hizmeti sunmak, evleri yeniden inşa etmek ve toplumsal hayatı devam ettirmek de direnişin bir parçası olarak görülüyor.

Bu nedenle Gazze'deki mücadele hem askeri hem de toplumsal bir karakter taşıyor.

Esirler, Kudüs ve Batı Şeria: Mücadelenin birbirini tamamlayan cepheleri

Filistin direnişinin önemli ayaklarından biri de esir hareketidir.

İşgal hapishanelerinde geçen yıllar boyunca Filistinli esirler yalnızca mahkûm değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal mücadelenin sembolleri haline geldi.

Kudüs ise çatışmanın merkezinde yer almaya devam ediyor.

Mescid-i Aksa'ya yönelik baskınlar, mahallelerdeki tahliye girişimleri ve demografik değişim politikaları, Kudüs'ü sürekli bir gerilim alanı haline getiriyor.

Batı Şeria'da ise yerleşim faaliyetleri, baskınlar ve alıkoymalar sürerken, Cenin ve Nablus gibi kentler son yıllarda yeni direniş dalgalarının merkezleri olarak öne çıkıyor.

7 Ekim sonrası dönem: Bölgesel denklem değişiyor

2023 sonrasında başlayan süreç, Filistin direniş tarihinin yeni bir aşamasını oluşturdu.

Gazze'de yaşanan yıkımın boyutu, uluslararası hukuk tartışmalarını yeniden gündeme taşırken, Filistin meselesi uzun yıllar sonra küresel siyasetin merkezine yerleşti.

Bu süreç aynı zamanda direniş ekseni, bölgesel aktörler ve uluslararası güçler arasındaki ilişkileri de yeniden şekillendirdi.

Ortaya çıkan tablo, Filistin meselesinin yalnızca yerel bir çatışma değil, bölgesel ve küresel sonuçlar üreten bir dosya olduğunu bir kez daha gösterdi.

Sonuç: Filistin direnişinin tarihi neden hâlâ yazılmaya devam ediyor?

Filistin direnişinin tarihi tamamlanmış bir hikâye değildir.

Çünkü direnişi ortaya çıkaran koşullar ortadan kalkmış değildir.

Toprak meselesi, işgal, yerleşim faaliyetleri, Kudüs'ün statüsü, esirler ve mülteciler gibi temel başlıklar çözülmediği sürece Filistin direnişi de farklı biçimlerde varlığını sürdürmeye devam edecektir.

Tarih boyunca yöntemler değişti, örgütler değişti, liderler değişti.

Ancak değişmeyen tek unsur, Filistin halkının kendi topraklarında var olma iradesi oldu.

Bu nedenle Filistin direnişinin tarihi yalnızca geçmişi anlatmaz aynı zamanda bölgenin geleceğini anlamak için de önemli ipuçları sunar. (İLKHA)

Başkent Tunus başta olmak üzere çeşitli kentlerde düzenlenen gösterilerde binlerce kişi, Cumhurbaşkanı Kays Said yönetimine karşı sloganlar atarken, ekonomik sıkıntılarla siyasi baskıları aynı zeminde buluşturan bir toplumsal öfke dikkat çekiyor.

Muhalif çevreler, Kays Said'in 25 Temmuz 2021'de parlamentoyu askıya almasıyla başlayan sürecin bugün tam anlamıyla bir 'tek adam yönetimine' dönüştüğünü belirtiyor.

Özellikle son yıllarda çok sayıda siyasetçi, gazeteci, hukukçu, aktivist ve iş insanının tutuklanması, Tunus'un özgürlükler açısından ciddi bir gerileme yaşadığı yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.

Muhalefetin ortak noktası: Kays Said karşıtlığı

Uzun süre dağınık görüntü veren Tunus muhalefeti, son aylarda ortak bir zeminde buluşmaya başladı.

Sağdan sola, liberal kesimlerden İslamcı çevrelere kadar farklı siyasi gruplar, ülkenin içinde bulunduğu krizin temel sorumlusu olarak Kays Said'i görüyor.

Son gösterilerde öne çıkan sloganlar da bu tabloyu yansıtıyor.

Protestocular, artan hayat pahalılığına, işsizliğe ve siyasi baskılara dikkat çekerek yönetimi sert şekilde eleştirdi.

Gösterilerde kullanılan dil, birçok gözlemci tarafından 2010-2011 devrimi öncesindeki protesto atmosferine benzetildi.

Muhalefet cephesi, ülkede artık yalnızca siyasi rekabetin değil, muhalif olmanın da cezalandırıldığını belirtiyor.

Kays Said yönetiminin hemen her eleştiriyi 'komplo', 'ihanet' veya 'dış bağlantı' suçlamalarıyla karşılaması, toplumsal kutuplaşmayı daha da artırıyor.

Cezaevleri dolarken ekonomi kötüleşiyor

Tunus'ta siyasi gerilim ekonomik krizle birleşmiş durumda. Enflasyon, işsizlik ve satın alma gücündeki düşüş halkın günlük yaşamını doğrudan etkiliyor.

Özellikle genç işsizliğinin ulaştığı seviyeler ve nitelikli insan gücünün yurt dışına göç etmesi, ülkenin geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor.

Muhalifler, yönetimin ekonomik sorunları çözmek yerine güvenlikçi politikalara ağırlık verdiğini ve eleştirel sesleri susturmaya çalıştığını belirtiyor.

Sokaktaki vatandaş açısından ise temel mesele giderek daha somut hale geliyor: Artan fiyatlar, düşen alım gücü ve kötüleşen kamu hizmetleri.

Kays Said'in yalnızlığı büyüyor

Dikkat çeken gelişmelerden biri de geçmişte Kays Said'i destekleyen bazı kesimlerin artık açık biçimde memnuniyetsizliklerini dile getirmesi.

Sosyal medya platformlarında daha önce Cumhurbaşkanı'nı destekleyen hesaplarda dahi ekonomik başarısızlıklar ve siyasi tıkanıklık konusunda eleştiriler görülmeye başladı.

Muhalif çevreler, Said'in yıllardır sürdürdüğü 'düşmanlar ve komplolar' söyleminin artık toplumun geniş kesimlerinde karşılık bulmadığını belirtiyor.

Buna göre halk, siyasi polemiklerden çok ekonomik çözümler görmek istiyor.

Ordu açıklaması neden tartışmaya neden oldu?

Tunus'ta son dönemde büyüyen siyasi gerilim ve Cumhurbaşkanı Kays Said yönetimine yönelik protestolar sürerken, Tunus ordusunun yayımladığı kısa bir açıklama ülkede geniş yankı uyandırdı.

Ordu, cumhuriyetçi ve tarafsız bir kurum olduğunu vurgulayarak siyasi çekişmelerin dışında kalacağını, kendisini siyasi tartışmaların içine çekmeye yönelik girişimleri reddettiğini bildirdi.

Açıklamanın içeriğinden çok zamanlaması dikkat çekti.

Kays Said karşıtı gösterilerin arttığı, ekonomik sıkıntıların derinleştiği ve iktidar çevrelerinde görüş ayrılıkları bulunduğuna dair iddiaların gündemde olduğu bir dönemde yapılan açıklama, siyasi kulislerde farklı yorumlara neden oldu.

Muhalif çevreler açıklamanın devlet kurumları içindeki rahatsızlıklara işaret edebileceğini öne sürerken, iktidar yanlıları bunun ordunun geleneksel tarafsızlık anlayışının tekrarlanmasından ibaret olduğunu savundu.

Bununla birlikte, ordunun yönetime karşı bir tutum aldığına veya devlet içinde bir bölünme yaşandığına dair doğrulanmış herhangi bir bilgi bulunmuyor.

Resmî açıklamada yalnızca ordunun anayasal görevlerine bağlı kalacağı ve ülkenin istikrarını koruma sorumluluğunu sürdüreceği vurgulanırken, açıklama Tunus'ta olası siyasi değişim senaryolarına ilişkin tartışmaları daha da alevlendirdi.

Tunus yeni bir döneme mi giriyor?

Bugün Tunus'ta en çok sorulan soru, değişimin gelip gelmeyeceğinden çok, nasıl gerçekleşeceği.

Muhalefet, ülkedeki kurumların yeniden güçlendirilmesini ve siyasi tutukluların serbest bırakılmasını talep ediyor.

Kays Said ise kendisini ülkeyi yolsuzluk ve siyasi kaostan kurtaran lider olarak sunmaya devam ediyor.

Ancak ekonomik göstergelerdeki kötüleşme, uluslararası alanda artan eleştiriler ve sokakta yükselen memnuniyetsizlik, Cumhurbaşkanı üzerindeki baskıyı her geçen gün artırıyor.

Bir zamanlar Arap Baharı'nın demokrasi umudu olarak gösterilen Tunus, bugün yeniden özgürlükler, hukuk devleti ve siyasi temsil tartışmalarının merkezinde bulunuyor.

Ülkedeki gelişmeler, önümüzdeki dönemde yalnızca Tunus'un değil, tüm Kuzey Afrika'nın siyasi dengelerini etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir. (İLKHA)

Öğrenci hareketleri, akademik çevreler ve sivil toplum grupları içinde yaygınlaşan bu destek, zamanla siyonist rejim yanlısı çevreler tarafından doğrudan siyasi ve güvenlik tehdidi olarak görülmeye başlandı.

Bu noktadan sonra mücadele, klasik propaganda yöntemlerinin ötesine taşındı.

Kanarya Misyonu: Dijital fişleme sistemi

2015 yılında ortaya çıkan Kanarya Misyonu, yüzeyde bir internet arşivi gibi görünse de eleştirilere göre işleyişi bunun çok ötesine uzanıyor.

Platformda, Filistin yanlısı görüşleriyle öne çıkan öğrenciler, akademisyenler ve aktivistler hakkında açık kaynaklardan toplanan bilgiler bir araya getirilerek kişisel profiller oluşturuluyor.

Bu profillerde sosyal medya paylaşımları, kampüs faaliyetleri ve kamuya açık bilgiler yer alıyor.

Ortaya çıkan tablo, birçok çevre tarafından 'dijital fişleme' ve 'itibar hedefli kara listeleme' olarak tanımlanıyor.

Etkiler: Kampüsten iş hayatına uzanan baskı

Kanarya Misyonu benzeri yapıların etkisinin yalnızca internet ortamıyla sınırlı kalmadığı belirtiliyor.

Platformda yer alan kişilerin bazı durumlarda ciddi sonuçlarla karşılaştığı ifade ediliyor.

Bu sonuçlar arasında iş fırsatlarının kaybedilmesi, akademik baskılar ve sosyal çevrede dışlanma gibi durumlar yer alıyor.

Bu nedenle sistem, yalnızca bir kayıt platformu değil, aynı zamanda bir 'sosyal ve mesleki baskı aracı' olarak değerlendiriliyor.

Milyarderler ağı ve destek

Sistemin arkasında, siyonist rejim yanlısı bazı iş insanları ve vakıfların bulunduğu belirtiliyor.

Sheldon Adelson çevresi, Adam Milstein gibi isimler ve farklı siyonist rejim yanlısı organizasyonlar, üniversitelerdeki faaliyetler ve iletişim ağları üzerinden bu yapıyla ilişkilendiriliyor.

Bu ağın temel hedefi olarak üç başlık öne çıkıyor:

1-BDS hareketinin etkisini kırmak

2-Siyonist rejim karşıtı söylemi zayıflatmak

3-Üniversite kampüslerinde siyonist rejim yanlısı anlatıyı güçlendirmek

Üniversiteler: Mücadelenin merkez üssü

ABD ve Avrupa üniversiteleri, bu sürecin en yoğun yaşandığı alanlar olarak öne çıkıyor.

Öğrenci oylamaları, protestolar ve kampanya faaliyetleri yakından takip ediliyor.

Bu faaliyetlerin bir kısmı, Kanarya Misyonu benzeri platformlarda kayıt altına alınarak kalıcı profillere dönüştürülüyor.

Bu durum, üniversitelerde ifade özgürlüğü ve akademik güvenlik tartışmalarını daha da derinleştiriyor.

Devlet kurumlarıyla veri kesişimi

En dikkat çeken tartışmalardan biri, bu platformlarda toplanan bilgilerin bazı güvenlik ve göç kurumları tarafından kullanıldığı iddiası.

Kesinliği her vakada kanıtlanmış olmasa da bu iddialar özel veri tabanlarının devlet mekanizmalarıyla nasıl kesiştiğine dair ciddi soru işaretleri oluşturuyor.

Bu durum, dijital ortamda toplanan verilerin kamusal sonuçlar doğurabileceğini bir kez daha gündeme taşıyor.

Sonuç: Dijital çağda yeni baskı modeli

Kanarya Misyonu tartışması, yalnızca bir internet sitesi meselesi değildir.

Bu yapı, dijital çağda siyasi mücadelelerin nasıl yeni bir forma evrildiğini gösteren örneklerden biri olarak görülüyor.

Bir yanda Filistin'e yönelik küresel dayanışma hareketleri, diğer yanda bu hareketi sınırlamaya yönelik finansal ve kurumsal ağlar bulunuyor.

Ortaya çıkan tablo, bireylerin dijital izleri üzerinden şekillenen yeni bir baskı düzenine işaret ediyor. (İLKHA)

1987'deki Birinci İntifada sürecinde hareketin sahadaki yapılanmalarında yer alan Haddad'ın, 1989 yılında siyonist rejim tarafından esir alındığı ve Gazze Merkez Cezaevi'nde bir süre kaldığı belirtildi. Bu süreçte hem İslami eğitimine devam ettiği hem de diğer esirlere yönelik güvenlik ve bilinçlendirme dersleri verdiği aktarıldı.

Serbest bırakılmasının ardından HAMAS bünyesindeki farklı güvenlik ve saha birimlerinde görev aldığı, 'olaylar birimi' ve daha sonra 'Saika birimi' olarak bilinen yapılarda aktif olduğu, işgalcilere karşı operasyonların planlanmasında rol üstlendiği belirtildi.

2000 yılında başlayan İkinci İntifada döneminde yeniden askeri faaliyetlere yöneldiği, el yapımı patlayıcılar ve pusu operasyonları üzerinde çalıştığı ve Gazze'nin doğu hatlarında çeşitli eylemlerin planlanmasına katkı sunduğu ifade edildi.

2001 yılında Şucaiyye bölgesindeki askeri yapılanmanın başına geçtiği, burada havan saldırıları ve sınır hattındaki operasyonların koordinasyonunda yer aldığı kaydedildi. Aynı dönemde farklı saha komutanlarıyla birlikte eğitim ve operasyon planlamalarına katıldığı aktarıldı.

2004 yılı itibarıyla Şucaiyye Taburu komutanlığına getirildiği, bu süreçte birçok askeri operasyonun planlanmasında yer aldığı, Kassam ile diğer gruplar arasında ortak operasyon hazırlıklarında görev aldığı belirtildi. 2004'teki 'Asdod Limanı Operasyonu' ve 'Keskin Ok' adlı operasyon süreçlerinde rol aldığı ifade edildi.

2006'da Gazze Tugayı yardımcılığı görevine yükseldiği, 2008-2009 döneminde sınır hattındaki operasyon planlamalarında yer aldığı, 2014 Gazze savaşı sırasında sınır ötesi operasyonların yönetiminde sorumluluk üstlendiği ifade edildi.

2017 yılında askeri destek birimlerinin başına geçtiği, 2021'de Gazze Tugayı'nın tamamının komutasına getirildiği ve bu süreçte çok sayıda askeri birimin koordinasyonunu yürüttüğü kaydedildi.

7 Ekim'de başlayan 'Aksa Tufanı' sürecinde ise Haddad'ın Gazze çevresindeki askeri operasyonların yönetiminde yer aldığı, bazı askeri noktaların ele geçirilmesi ve esirlerin güvenli şekilde tutulması süreçlerinde rol oynadığı aktarıldı.

Ayrıca, üst düzey komuta zincirinde yaşanan kayıpların ardından farklı askeri pozisyonlara getirildiği ve son olarak Kassam Tugayları içinde en üst askeri sorumluluklardan birini üstlendiği ifade edildi. (İLKHA)

Küba, uçakların kendi hava sahasını ihlal ettiğini ve düşürülmesini meşru bir öz savunma eylemi olarak nitelendirirken, Amerika Birleşik Devletleri ise uçakların uluslararası sularda uçtuğunda ısrar etti.

O dönemde Küba'nın savunma bakanı olan Castro, uçağın düşürülmesi emrini vermekle suçlanıyor; bu iddia daha önce dönemin Küba Devlet Başkanı Fidel Castro tarafından reddedilmişti.

ABD vatandaşlarını öldürme komplosu, iki uçak imha suçu ve dört cinayet suçlamasıyla karşı karşıya olan sanık, suçlu bulunması halinde en fazla ölüm cezası veya ömür boyu hapis cezası alabilir.

Açıklama, Küba'nın Bağımsızlık Günü'nde, ABD'deki en büyük Kübalı sürgün topluluklarından birine ev sahipliği yapan Miami'de, uçağın düşürülmesinin 30. yıldönümünü anma etkinliği sırasında yapıldı.

Havana bu hamleyi hiçbir yasal dayanağı olmayan bir 'siyasi manevra' olarak kınadı ve bunun 'imparatorluk temsilcilerinin kibirini ve hayal kırıklığını' ortaya koyduğunu söyledi.

Küba Dışişleri Bakanı Bruno Rodriguez, X kanalında yaptığı açıklamada, 'ABD hükümetinin Küba Devrimi Lideri aleyhine gayrimeşru ve hukuka aykırı bir iddianame hazırlayarak sergilediği bu saçmalığı kınıyoruz. Amaç, Küba halkına karşı yoğunlaşan saldırganlığı haklı çıkarmak için tasarlanmış sahte bir anlatıyı güçlendirmektir.' dedi.

1996'daki silahlı çatışmanın çok ötesinde

Washington, bu yargısal işlemi hesap verebilirliğe doğru atılmış, çoktan gecikmiş bir adım olarak karşıladı. Ancak birçok Kübalı için, otuz yıllık davanın yeniden gündeme gelmesi, Washington'un Havana üzerindeki baskıyı artırma ve Küba Devrimi'ni itibarsızlaştırma çabalarından biriydi.

Küba'nın Havana şehrindeki posta servisinde çalışan Julio Dominguez Gonzalez, Xinhua'ya verdiği demeçte, 'Birisi sizi cezalandırmak istediğinde, olay 30 yıl önce olmuş olsa bile, her zaman bir neden bulacaktır.' dedi.

Söz konusu yetkili, herhangi bir kovuşturmanın adil bir yargı süreci yerine ek yaptırımlar için gerekçe oluşturacağını belirterek, sonuçlarına nihayetinde sıradan Kübalıların katlanacağını sözlerine ekledi.

Bazı analistler, iddianamenin Havana üzerindeki siyasi baskıyı artırmayı amaçladığını, ancak Castro'yu ABD mahkemesine çıkarmasının veya Küba hükümetini Washington'ın şartlarını kabul etmeye zorlamasının olası olmadığını söyledi.

Amerikan Üniversitesi'nde siyaset bilimi profesörü olan William LeoGrande, New York Times'a verdiği demeçte, 'Kübalılar geri adım atmakta iyi değiller' dedi.

Analistler ayrıca bu adımın, ara seçimler öncesinde Güney Florida'daki Küba kökenli Amerikalı seçmenlere Küba konusunda sert bir duruş sergilemesi açısından iç siyasi değer taşıyabileceğini de belirtti.

Başsavcı Vekili Todd Blanche, iddianameyi açıklarken, 'Bugünkü mesajım açık: Amerika Birleşik Devletleri ve Başkan Trump vatandaşlarını unutmadı ve unutmayacak.' dedi.

Daha fazla gerilimin riskleri

Bazı gözlemciler, iddianamenin ABD-Küba gerilimlerinin daha da tırmanma riskinin devam ettiğini vurguladığı konusunda uyarılarda bulundu.

Amerika Birleşik Devletleri altmış yılı aşkın süredir Küba'ya karşı ekonomik, ticari ve finansal abluka uygulamaktadır. Ocak ayından bu yana ABD yönetimi Havana üzerindeki baskıyı artırmış, Başkan Donald Trump ise ülkenin 'ele geçirildiğini' defalarca iddia etmiştir.

Blanche, Castro hakkında tutuklama emri çıkarıldığını doğrulayarak, 'kendi isteğiyle ya da başka bir yolla buraya gelecektir' dedi, ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin onu nasıl gelmeye zorlayabileceğine dair bir açıklama yapmaktan kaçındı.

Amerika Birleşik Devletleri, Ocak ayında Venezuela'da askeri bir operasyon başlatmadan ve onu kolluk kuvvetleri adı altında yakalamadan önce, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'ya uyuşturucu terörizmi suçlamaları yöneltmişti.

ABD'li analist Peter Kornbluh, Reuters'e verdiği demeçte, '(İddianame) Raul Castro'yu yakalamak veya suikast düzenlemek için yapılacak her türlü askeri operasyon için yasal bir kılıf yarattı.' dedi.

ABD Güney Komutanlığı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, uçak gemisi, uçak gemisi hava kanadı ve en az bir güdümlü füze destroyeri de dahil olmak üzere Nimitz Uçak Gemisi Taarruz Grubu'nun Karayipler'e ulaştığını duyurdu.

Trump daha sonra Küba'ya karşı herhangi bir gerilim tırmanmasını reddederek, Amerika Birleşik Devletleri'nin ada ülkesini 'özgürleştirdiğini' söyledi.

İlişkilerin kötüleşmesine rağmen, iki ülke arasındaki sınırlı temaslar devam etti. 14 Mayıs'ta CIA Direktörü John Ratcliffe, Havana'da üst düzey Kübalı yetkililerle 'istihbarat işbirliği, ekonomik istikrar ve güvenlik konularını' görüşmek üzere bir araya geldi.

Ancak iddianame, diplomatik kanalları daha da daraltabilir.

Havana Üniversitesi profesörü Luis Rene Fernandez, Washington'ın Küba'ya yönelik düşmanca eylemlerinin, adayı ekonomik ve politik olarak boğmayı ve nihayetinde Küba hükümetini devirmeyi amaçlayan 'yüksek yoğunluklu hibrit savaş'ın yeni bir aşamasına girdiğini söyledi ve Castro'nun suçlanmasının da hibrit savaşın bir başka unsuru olduğunu vurguladı. (İLKHA)

Muhammed Dayf, Mervan İsa, Muhammed Sinvar, Ahmed el-Gandur, Eymen Nofel, Rafi Selame ve daha birçok isim, işgalcilerin saldırılarında şehit oldu. Son olarak ise Gazze Tugayı Komutanı İzzeddin Haddad'ın hedef alındığı açıklandı.

İşgalciler bu saldırıları 'HAMAS'ı bitirme' stratejisinin parçası olarak sunarken, Gazze'de yıllardır süren mücadele bunun yalnızca kişilerle sınırlı olmadığını bir kez daha ortaya koydu.

Kassam Tugayları'nın şehit edilen komutanları, hayatlarının büyük bölümünü Filistin direnişine adadı. Kimisi onlarca yıl yeraltında yaşadı, kimisi defalarca suikast girişiminden kurtuldu, kimisi ailesini ve çocuklarını bu mücadelede kaybetti.

Muhammed Dayf yıllarca işgalcilerin en çok aranan ismi olarak yaşadı. Mervan İsa, Kassam'ın en önemli askeri planlayıcılarından biri olarak direnişin merkezinde yer aldı. Muhammed Sinvar ve İzzeddin Haddad ise Gazze'de savaşın en ağır günlerinde sahadaki yapıyı ayakta tutan isimler arasında gösterildi.

Ancak Gazze'de verilen mücadelede hiçbir zaman yalnızca komutanlar öne çıkmadı. Şehit edilen her liderin ardından yeni isimler görev aldı, sahadaki yapı yeniden organize edildi ve direniş devam etti.

Filistinli direniş grupları da yıllardır aynı mesajı veriyor: 'Komutanlar şehit düşer ama mücadele sürer.'

Gazze'de iki yılı aşkın süredir devam eden saldırılar boyunca on binlerce Filistinli şehit oldu, mahalleler yıkıldı, aileler yok edildi. Buna rağmen direnişin sona erdirilemediği, işgalcilerin kendi açıklamalarında dahi görülüyor.

Filistin halkı açısından Kassam komutanlarının şehadeti bir son değil, uzun yıllardır süren mücadelenin yeni halkaları olarak görülüyor. Direniş saflarında büyüyen yeni nesillerin de aynı yolu sürdüreceği vurgulanıyor.

Gazze'de bugün şehit edilen isimler, Filistin direniş tarihinde yalnızca askeri liderler olarak değil, işgale karşı mücadeleyi hayatlarının merkezine koyan sembol isimler olarak anılıyor.

Filistinliler, ağır bedellere rağmen topraklarındaki işgale karşı direnişin devam edeceğini ve şehitlerin bıraktığı mirasın yeni kuşaklar tarafından taşınacağını ifade ediyor.

Kassam Tugayları'nın şehit olduğu açıklanan önde gelen isimleri şöyle:

Muhammed Dayf

Kassam Tugayları Genel Komutanı ve Genelkurmay Başkanı olan Muhammed Dayf, onlarca yıl boyunca siyonist rejimin en çok aranan isimlerinden biri oldu.

2002'deki başarısız suikast girişiminden sonra kamuoyu önüne çıkmayan Dayf, Aksa Tufanı'nın başlangıç açıklamasıyla yeniden gündeme gelmişti.

Siyonist rejim, 14 Temmuz 2024'te Han Yunus'un Mevasi bölgesine düzenlediği ve onlarca Filistinlinin şehit olduğu saldırıda Dayf'ı hedef aldığını duyurdu. HAMAS ise Muhammed Dayf'ın şehadetini 30 Ocak 2025'te resmen açıkladı.

Mervan İsa

Muhammed Dayf'ın yardımcısı ve Kassam'ın en önemli askeri planlayıcılarından biri olan Mervan İsa, işgal basınında 'sahadaki beyin' olarak tanımlanıyordu.

Mart 2024'te Nusayrat Kampı'na düzenlenen saldırıda hedef alınan İsa'nın şehadeti daha sonra Kassam Tugayları tarafından doğrulandı.

Muhammed Sinvar

HAMAS lideri Yahya Sinvar'ın kardeşi olan Muhammed Sinvar, Gilad Şalit operasyonunun mimarlarından biri olarak biliniyordu.

Aksa Tufanı operasyonunun saha planlamasında önemli rol oynadığı belirtilen Sinvar'ın, Muhammed Dayf sonrası Kassam'ın genel askeri yönetimini üstlendiği ifade edildi.

Siyonist rejim, Mayıs 2025'te Han Yunus'a düzenlenen saldırıda Muhammed Sinvar'ı şehit ettiğini açıkladı. Kassam Tugayları da daha sonra bunu doğruladı.

İzzeddin Haddad

'Kassam'ın hayaleti' olarak anılan İzzeddin Haddad, Gazze Tugayı komutanı ve Kassam'ın askeri konseyi içindeki en etkili isimlerden biri olarak gösteriliyordu.

Siyonist rejim cuma günü Gazze kentinin Rimal Mahallesi'nde bir apartman dairesi ve aracı hedef alan saldırıda Haddad'ı vurduğunu öne sürdü.

Saldırıda aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 7 Filistinli şehit oldu. Haddad'ın durumuna ilişkin ise henüz resmi doğrulama yapılmadı.

Ahmed el-Gandur

Kassam'ın kuzey tugayı komutanı olan Ahmed el-Gandur, hareketin en eski askeri liderlerinden biriydi.

1980'li yıllardan itibaren direniş saflarında yer alan Gandur, Aksa Tufanı dahil birçok büyük operasyonun planlayıcıları arasında gösteriliyordu.

Eymen Nofel

Kassam'ın orta bölge komutanı olan Eymen Nofel, aynı zamanda direniş grupları arasındaki ortak operasyon odasının koordinatörlerinden biriydi.

İşgalcilerin 17 Ekim 2023'te Bureyc Kampı'na düzenlediği saldırıda şehit oldu.

Rafi Selame

Han Yunus Tugayı komutanı olan Rafi Selame, Kassam'ın savunma planlamasında kritik rol oynayan isimlerden biri olarak biliniyordu.

Temmuz 2024'te Mevasi bölgesine düzenlenen saldırıda şehit edildiği açıklandı.

Muhammed Şebane

Refah Tugayı komutanı olan Muhammed Şebane, tünel operasyonları ve özel askeri faaliyetleriyle tanınıyordu.

Yıllarca siyonist esir Gilad Şalit'in güvenliğinden sorumlu olduğu belirtilen Şebane'nin şehadeti 2025 yılı sonunda duyuruldu.

Raid Saad

Kassam'ın operasyon ve askeri üretim sorumlularından olan Raid Saad, işgalciler tarafından onlarca yıl takip edilen isimlerden biriydi.

Kassam'ın seçkin birliklerinin kurulmasında önemli rol oynadığı belirtilen Saad'ın 2025 sonunda Gazze kentinde hedef alınarak şehit edildiği açıklandı.

Gazze'de devam eden savaş boyunca siyonist rejim yalnızca askeri komutanları değil, medya ve lojistik sorumlularını da hedef aldı.

Gazi Ebu Tamaa

Kassam'ın askeri destek ve silah sistemlerinin koordinasyonunda görev alan Gazzi Ebu Tamaa, lojistik ve operasyonel altyapının önemli isimlerinden biri olarak biliniyordu.

Mart 2024'te Nusayrat bölgesine düzenlenen saldırıda, Mervan İsa ile birlikte hedef alındığı ve şehit olduğu açıklandı.

Raid Sabit

Kassam'ın insan kaynakları ve tedarik yapılanmasından sorumlu olan Raid Sabit, askeri üretim ve lojistik süreçlerinde kilit rol oynayan isimler arasında gösteriliyordu.

İşgal basını tarafından 'bilgi ve üretim merkezi' olarak tanımlanan Sabit'in, 29 Mart 2025'te düzenlenen bir saldırıda şehit olduğu duyuruldu.

Hakem el-İsa (Ebu Ömer es-Suri)

Kassam'ın askeri eğitim sisteminin kurucuları arasında yer alan Hakem el-İsa, 2005'ten itibaren Gazze'de eğitim ve savunma planlamalarının geliştirilmesinde aktif rol oynadı.

Haziran 2025'te Gazze'ye düzenlenen bir hava saldırısında şehit olduğu açıklandı.

Ebu Ubeyde

Bu isimler arasında Kassam'ın askeri sözcüsü olarak tanınan 'Ebu Ubeyde' lakaplı Huzeyfe el-Kahlut'un da bulunduğu belirtildi.

HAMAS, 2025 yılı sonunda yaptığı açıklamada Ebu Ubeyde'nin şehadetini duyururken, görevin yeni bir sözcü tarafından sürdürüleceğini açıklamıştı. (İLKHA)