Son günlerde karşılıklı açıklamalar ve sahadaki gelişmeler, çatışmanın askeri, ekonomik ve diplomatik boyutlarının aynı anda büyüdüğüne işaret ediyor.

Washington, yeni kuvvet sevkiyatları ve saldırı planlarıyla baskıyı artırırken, İran ise yalnızca kendi topraklarında savunma yapmak yerine Körfez'deki ABD üslerini ve bölgesel çıkarlarını hedef alan yeni bir strateji izliyor.

ABD saldırıların kapsamını genişletiyor

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), son saldırılarda yalnızca askeri noktaları değil, İran'ın lojistik altyapısını da hedef aldığını açıkladı.

Son saldırılarda yer altındaki silah depoları, deniz kuvvetlerine ait tesisler, gözetleme merkezleri ve askeri lojistik ağlarının vurulduğu iddia edildi.

ABD basınına yansıyan bilgilere göre Başkan Donald Trump yönetimi, mevcut saldırılardan daha geniş kapsamlı yeni planları değerlendiriyor.

Axios'un ABD'li ve siyonist rejim kaynaklarına dayandırdığı haberlerde, Washington'un bölgeye onlarca ilave havada yakıt ikmal uçağı göndermeye hazırlandığı belirtildi. Böyle bir hazırlık, uzun süreli hava saldırılarının planlandığı yönünde değerlendiriliyor.

İran 'kapsamlı saldırı' mesajı veriyor

İran tarafında ise açıklamaların tonu giderek sertleşiyor.

Rehber Ayetullah Mücteba Hamaney'in askeri danışmanı Muhsin Rızai, ABD saldırılarının birkaç gün daha sürmesi halinde İran'ın 'kapsamlı taarruz aşamasına' geçeceğini söyledi.

Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri Komutanı Mecid Musevi de ABD saldırıları sona ermeden İran'ın bölgedeki operasyonlarını durdurmayacağını açıkladı.

İran ordusu ise ABD'nin sivil altyapıyı hedef alması halinde bölgedeki tüm altyapı tesislerinin İran açısından meşru hedef haline geleceği uyarısında bulundu.

Bu açıklamalar, Tahran'ın artık yalnızca misilleme yapmak yerine caydırıcılığı bölgesel ölçekte kurmaya çalıştığını gösteriyor.

Çatışma Körfez'e yayılıyor

İran'ın son günlerde gerçekleştirdiği misillemeler, çatışmanın coğrafi sınırlarını da genişletti.

Kuveyt'te elektrik üretim ve su arıtma tesislerinin hedef alınması sonucu yangın çıktığı bildirildi. Bunun üzerine Kuveyt yönetimi halka elektrik tüketimini azaltma çağrısı yaptı.

Bahreyn, hava savunma sistemlerinin İran'a ait hava hedeflerini imha ettiğini açıkladı.

Ürdün ordusu da ülke hava sahasına giren 10 İran füzesinin düşürüldüğünü duyurdu.

Bu gelişmeler, ABD ile İran arasındaki çatışmanın artık yalnızca iki ülke arasında yaşanan bir askeri kriz olmaktan çıkarak Körfez ülkelerini de doğrudan etkileyen bölgesel bir güvenlik krizine dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı küresel ekonominin merkezinde

Gerilimin en kritik başlığı ise Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor.

Dünya petrol ticaretinin önemli bölümünün geçtiği boğaz hem ABD hem de İran açısından stratejik önem taşıyor.

İran, boğazı kapatma tehdidini sürdürürken, ABD ise bölgede deniz üstünlüğünü korumaya çalışıyor.

Son günlerde İran'ın tankerler, mayın sahaları ve deniz trafiğine ilişkin yaptığı açıklamalar ile ABD'nin bunlara verdiği karşılıklar, enerji güvenliğinin çatışmanın en kritik başlıklarından biri haline geldiğini gösteriyor.

ABD'nin yeni askeri konsepti

Askeri uzmanlara göre Washington son saldırılarda klasik yoğun bombardıman yerine daha düşük maliyetli ancak yüksek etkili bir yöntem uyguluyor.

İnsansız hava araçları, hassas güdümlü mühimmatlar, savaş gemileri ve elektronik harp unsurları birlikte kullanılarak İran'ın komuta-kontrol sistemi ile lojistik ağının zayıflatılması hedefleniyor.

Son saldırılarda köprüler, demiryolları ve askeri sevkiyat güzergâhlarının vurulması da bu stratejinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

ABD'nin aynı zamanda İran'ın kıyı bölgeleri ile ülkenin iç kesimleri arasındaki ikmal hatlarını kesmeye çalıştığı belirtiliyor.

İran'ın stratejisi değişiyor

İran ise doğrudan cephe savaşından ziyade çok cepheli baskı kurmayı amaçlıyor.

Bölgesel füze saldırıları, insansız hava araçları, deniz tehditleri ve enerji altyapısına yönelik operasyonlar bu stratejinin temel unsurları olarak öne çıkıyor.

Ancak bazı uzmanlar, son ABD saldırılarının Devrim Muhafızları'nın deniz harekât kabiliyetini ve radar-komuta altyapısını kısmen de olsa zayıflattığını değerlendiriyor.

Bu nedenle Tahran'ın önümüzdeki süreçte daha asimetrik yöntemlere ağırlık vermesi bekleniyor.

Topyekûn savaş ihtimali arttı mı?

Mevcut tablo, tarafların henüz resmen topyekûn savaş ilan etmediğini gösterse de, karşılıklı askeri hazırlıklar ve sertleşen açıklamalar bölgesel savaş riskini önemli ölçüde yükseltiyor.

ABD, askeri baskıyı artırarak İran'ın stratejik kapasitesini aşındırmayı hedeflerken İran ise maliyeti yalnızca kendi topraklarında tutmayacağını ve çatışmayı tüm bölgeye yayabilecek araçlara sahip olduğunu göstermeye çalışıyor.

Önümüzdeki günlerde Washington'un planladığı yeni saldırılar ile İran'ın bunlara vereceği karşılıklar, krizin kontrollü bir çatışma olarak mı kalacağını yoksa Körfez'i içine alan daha geniş çaplı bir savaşa mı dönüşeceğini belirleyecek en önemli unsur olacak. (İLKHA)

Seçim güvenliği, medya ile iktidar arasındaki gerilim, tarih anlatısının yeniden yorumlanması ve İran'la yaşanan askeri gerilim, Washington'da daha geniş bir güç ve kimlik mücadelesinin parçası haline geliyor.

Bu üç başlık, Trump dönemindeki yönetim anlayışının Amerikan devlet yapısı, kurumları ve küresel rolü üzerindeki etkilerini ortaya koyuyor.

Seçim sistemi üzerinden yeni çatışma

ABD'deki en önemli tartışma alanlarından biri seçimler olmaya devam ediyor.

Trump, seçim sisteminde güvenlik açıkları bulunduğunu savunarak yabancı müdahale ve seçmen kayıtlarıyla ilgili iddiaları yeniden gündeme taşıdı.

Trump, televizyon konuşmasında seçim süreçlerinde yaşandığını öne sürdüğü sorunları 'önemli bir tehdit' olarak nitelendirirken, eleştirmenleri ise bu iddiaların daha önce ABD istihbarat kurumları tarafından incelendiğini ve seçim sonuçlarını değiştirecek kapsamlı bir müdahaleye dair kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Trump'ın en dikkat çeken iddialarından biri Çin'in 2020 seçimlerinde milyonlarca seçmenin verilerine ulaştığı ve seçim sürecini etkilemeye çalıştığı yönündeki suçlamalar oldu.

Ancak önceki istihbarat değerlendirmelerinde Pekin'in seçim sonucunu değiştirmeye yönelik böyle bir operasyon yürüttüğüne dair kanıt bulunmadığı ifade edilmişti.

Bu suçlamaların Washington-Pekin ilişkilerindeki gerilimi artırabileceği belirtilirken, Çin yönetimi ABD seçimlerine müdahale ettiği iddialarını reddediyor.

Medya ile iktidar arasında gerilim

Trump'ın medya kuruluşlarıyla yaşadığı gerilim de siyasi tartışmaların merkezinde yer alıyor.

Trump, konuşmasını canlı yayımlamayan ABC ve NBC gibi televizyon kanallarını eleştirerek bazı medya kuruluşlarının yayın lisanslarının iptal edilebileceği yönünde açıklamalar yaptı.

Eleştirmenler, Trump'ın bu tutumunun kendisini eleştiren medya kuruluşlarına karşı uzun süredir devam eden baskı politikasının bir parçası olduğunu savunuyor.

'Amerika'yı Kurtarma Yasası' tartışması

Cumhuriyetçilerin desteklediği 'Amerika'yı Kurtarma Yasası' da seçim tartışmalarının önemli başlıklarından biri.

Tasarı, federal seçimlerde oy kullanmak için vatandaşlık kanıtı sunulmasını, seçimlerde geçerli kimlik belgesi kullanılmasını ve seçmen listelerinin daha sıkı denetlenmesini öngörüyor.

Cumhuriyetçiler, düzenlemenin seçim güvenliğini artıracağını ve usulsüzlükleri önleyeceğini savunurken, Demokratlar bunun milyonlarca seçmenin oy kullanmasını zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor.

Tasarı, Kongre'deki siyasi bölünmeler nedeniyle zorlu bir süreçten geçerken, Trump'ın posta yoluyla oy kullanmaya yönelik daha geniş kısıtlamalar getirme isteği parti içinde de tartışmalara neden oluyor.

Amerikan tarihinin yeniden yazılması tartışması

Trump yönetiminin etkilediği bir diğer alan ise tarih ve kültür politikaları.

ABD'li tarihçi David Blight, Beyaz Saray İç Politika Konseyi'nin Smithsonian Enstitüsü hakkında hazırladığı raporu eleştirerek, bunun Amerikan tarih anlatısını siyasi bir bakış açısıyla yeniden şekillendirme girişimi olduğunu savundu.

Blight'a göre tartışma yalnızca bir müze politikası meselesi değil; aynı zamanda Amerikalıların geçmişlerini nasıl anlayacağıyla ilgili daha büyük bir mücadele.

Trump yönetimi, Smithsonian'ın 'temel gerçeklerden uzaklaşarak ideolojik tartışmalara yöneldiğini' öne sürerken, tarihçiler ise geçmişin tek bir anlatıya indirgenemeyeceğini, tarih çalışmalarının farklı deneyimler, belgeler ve çelişkiler üzerinden yürütüldüğünü vurguluyor.

Blight, Trump dönemindeki tarih yaklaşımının 1950'lerdeki ABD imajına duyulan nostaljiyle bağlantılı olduğunu belirtiyor.

Ancak bu dönemin aynı zamanda nükleer silahlanma yarışı, McCarthy dönemi ve insan hakları mücadeleleri gibi büyük krizlere de sahne olduğuna dikkat çekiyor.

İran savaşı ve Amerikan gücünün sınırları

Trump yönetiminin karşı karşıya olduğu bir diğer önemli başlık ise dış politika ve askeri güç kullanımı.

İran'a yönelik askeri saldırılar, ABD'nin büyük bir askeri kapasiteye sahip olmasına rağmen siyasi hedeflere ulaşma konusunda sınırları olduğunu yeniden gündeme getirdi.

ABD saldırıları İran'ın askeri kapasitesine zarar verirken, Tahran'ın bölgesel etkisini ve karşılık verme kabiliyetini tamamen ortadan kaldırmadı.

Askeri uzmanlar, Irak ve Afganistan deneyimlerinin de gösterdiği gibi savaş alanındaki üstünlüğün her zaman kalıcı siyasi istikrar anlamına gelmediğini belirtiyor.

ABD geçmişte güçlü ordularla yönetimleri değiştirebilse de bu askeri başarıları uzun vadeli siyasi çözümlere dönüştürmekte zorlandı.

Mücadele artık sadece seçimleri kazanmak değil

Trump dönemindeki tartışmalar, yalnızca bir siyasi parti mücadelesinin ötesinde, 'Amerika'nın nasıl yönetileceği ve nasıl tanımlanacağı' sorusuna odaklanıyor.

Ülke içinde seçim kurallarının nasıl belirleneceği, kültürel kurumların ne kadar bağımsız olacağı ve tarihin nasıl yorumlanacağı tartışılırken, dış politikada ise askeri gücün siyasi hedefleri gerçekleştirme kapasitesi sorgulanıyor.

Trump'ın destekçileri bu politikaları, devlet kurumlarını yeniden kontrol altına alma ve geleneksel değerleri koruma çabası olarak değerlendirirken, eleştirmenleri bunun kurumların bağımsızlığına zarar verebileceğini savunuyor.

Yaklaşan seçimlerle birlikte ABD'deki mücadele artık sadece 'kim kazanacak?' sorusu etrafında şekillenmiyor.

Asıl tartışma; siyasi katılım kurallarını kimin belirleyeceği, ülkenin geçmişini kimin yorumlayacağı ve Amerika'nın gücünü içeride ve dışarıda nasıl kullanacağı soruları üzerinde yoğunlaşıyor. (İLKHA)

Buna karşın akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve bulut servisleriyle sürekli bağlantı halinde çalışan bu cihazlar, yeterince korunmadıklarında siber saldırganların kullanabileceği yeni giriş noktalarına dönüşebiliyor.

Özellikle 'nesnelerin interneti' (IoT) ekosisteminin hızla büyümesiyle birlikte artık yalnızca bilgisayarlar değil, internete bağlanan her cihaz potansiyel bir hedef olarak değerlendiriliyor.

Kulaklıklar artık küçük bir bilgisayar

Yeni nesil kablosuz kulaklıklar, gelişmiş işlemcilere, birden fazla mikrofona, hareket sensörlerine ve sürekli çalışan yazılımlara sahip.

Bu cihazlar Bluetooth üzerinden akıllı telefonlara bağlanıyor, üretici uygulamaları aracılığıyla güncelleme alıyor ve birçok kullanıcı verisini işleyebiliyor.

Teknoloji uzmanlarına göre bugün bir kablosuz kulaklık, birkaç yıl önceki birçok akıllı telefondan daha karmaşık bir yazılım altyapısı kullanıyor.

Dolayısıyla güvenlik açıkları da yalnızca telefonlar için değil, kulaklıklar için de önem kazanıyor.

Uzmanlar, kullanıcıların çoğunun telefonlarını düzenli olarak güncellerken kulaklıklarının yazılımını yıllarca güncellemediğine dikkat çekiyor. Oysa güvenlik açıklarının önemli bölümü bu güncellemelerle kapatılıyor.

Bluetooth gerçekten zayıf halka mı?

Kablosuz kulaklıkların en çok tartışılan yönü Bluetooth teknolojisi.

Son yıllarda Bluetooth güvenliği önemli ölçüde geliştirilmiş olsa da geçmişte KNOB, BIAS ve BrakTooth gibi güvenlik açıkları milyonlarca cihazı etkiledi.

Bu açıklar, belirli koşullar altında saldırganların bağlantıyı manipüle etmesine, cihazı devre dışı bırakmasına veya yetkisiz komutlar göndermesine imkân tanıyabiliyordu.

Ancak uzmanlar burada önemli bir ayrım yapıyor.

Her güvenlik açığı her cihazı etkilemiyor. Bir zafiyetin kullanılabilmesi için çoğu zaman cihazın belirli bir Bluetooth yongasını kullanması, güncelleme almamış olması ve saldırganın fiziksel olarak belirli bir mesafede bulunması gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, kablosuz kulaklıkların uzaktan ve kolayca ele geçirildiği yönündeki iddialar gerçeği tam olarak yansıtmıyor.

Risk mevcut olsa da bunun gerçekleşebilmesi belirli teknik koşulların oluşmasına bağlı.

Kulaklıklar casusluk cihazına dönüşebilir mi?

Kullanıcıların en çok merak ettiği konulardan biri de kablosuz kulaklıkların mikrofonlarının uzaktan açılarak dinleme amacıyla kullanılıp kullanılamayacağı.

Siber güvenlik uzmanlarına göre bu senaryo teorik olarak mümkün olsa da pratikte oldukça zor.

Bunun gerçekleşebilmesi için genellikle kullanıcının telefonuna gelişmiş bir casus yazılım bulaşmış olması veya saldırganın telefon üzerinde yönetici yetkilerine ulaşması gerekiyor.

Asıl hedef çoğu zaman kulaklık değil, akıllı telefon oluyor.

Telefon ele geçirildiğinde saldırgan yalnızca kulaklığa değil; mikrofon, kamera, rehber, mesajlar, konum bilgileri ve diğer tüm verilere erişebiliyor.

Böyle bir durumda kulaklığın mikrofonu da saldırının yalnızca bir parçası haline geliyor.

Bu nedenle güvenlik uzmanları, kulaklıktan önce telefonun korunmasının çok daha kritik olduğunu vurguluyor.

Asıl risk uygulamalarda olabilir

Kablosuz kulaklıkların neredeyse tamamı artık üretici uygulamalarıyla birlikte çalışıyor.

Bu uygulamalar sayesinde yazılım güncelleniyor, ses profilleri ayarlanıyor, kaybolan kulaklık bulunabiliyor ve yeni özellikler aktif hale getiriliyor.

Ancak bu kolaylık bazı verilerin de işlenmesi anlamına geliyor.

Apple, Samsung ve Sony gibi büyük üreticilerin gizlilik politikalarına göre bu uygulamalar, cihaz modeli, işletim sistemi sürümü, pil seviyesi, hata kayıtları ve bazı durumlarda konum bilgilerini toplayabiliyor.

Bu veriler çoğunlukla hizmet kalitesini artırmak amacıyla kullanılıyor. Ancak uzmanlar, kullanıcıların uygulamalara verdikleri izinleri düzenli olarak kontrol etmelerini öneriyor.

Özellikle konum erişimi, mikrofon, Bluetooth ve arka planda çalışma izinleri gereksizse kapatılmalı.

Ucuz cihazlar daha büyük risk taşıyor

Uzmanların dikkat çektiği noktalardan biri de isimsiz üreticilere ait düşük maliyetli kulaklıklar.

Bu cihazların önemli bölümü piyasaya çıktıktan kısa süre sonra yazılım desteğini kaybediyor.

Güvenlik açığı tespit edilse bile güncelleme yayımlanmıyor. Böylece cihaz yıllarca aynı zafiyetlerle kullanılmaya devam ediyor.

Bilinen markalar ise düzenli güvenlik güncellemeleri yayımlayarak yeni tehditlere karşı koruma sağlamaya çalışıyor.

Bu nedenle siber güvenlik uzmanları yalnızca fiyat odaklı tercih yapılmaması gerektiğini belirtiyor.

Risk nasıl azaltılabilir?

Uzmanlara göre alınacak basit önlemler güvenlik riskini büyük ölçüde azaltabiliyor.

Kulaklık yazılımının düzenli güncellenmesi, yalnızca resmi uygulamaların kullanılması, Bluetooth'un ihtiyaç duyulmadığında kapatılması, eski eşleştirmelerin silinmesi ve kulaklığın bilinmeyen cihazlarla eşleştirilmemesi en temel güvenlik adımları arasında yer alıyor.

Ayrıca halka açık alanlarda Bluetooth'un sürekli açık bırakılması da gereksiz risk oluşturabiliyor.

Yapay zekâ yeni fırsatlar kadar yeni tehditler de getiriyor

Önümüzdeki yıllarda kablosuz kulaklıkların çok daha gelişmiş hale gelmesi bekleniyor.

Gerçek zamanlı çeviri, yapay zekâ destekli kişisel asistanlar, biyometrik sağlık takibi ve sürekli ses analizi gibi teknolojiler, kulaklıkları adeta kulağa takılan küçük bilgisayarlara dönüştürüyor.

Bu durum işlenen veri miktarını artırırken, siber güvenlik açısından korunması gereken yeni alanlar da oluşturuyor.

Dünya Ekonomik Forumu da nesnelerin internetinin büyümesiyle birlikte saldırı yüzeyinin genişlediğine dikkat çekerek, güvenliğin cihaz tasarımının ilk aşamasından itibaren düşünülmesi gerektiğini vurguluyor.

Geleceğin güvenliği küçük cihazlarda gizli

Siber güvenlik uzmanlarına göre kablosuz kulaklıklar bugün için kullanıcıların korkmasını gerektirecek ölçüde büyük bir tehdit oluşturmuyor.

Ancak bu cihazlar artık yalnızca müzik dinlemeye yarayan aksesuarlar değil, kişisel verilerle çalışan, internete bağlı akıllı sistemlerin bir parçası.

Dolayısıyla telefon ve bilgisayarlarda gösterilen güvenlik hassasiyetinin kablosuz kulaklıklar için de gösterilmesi gerekiyor.

Düzenli yazılım güncellemeleri, güvenilir üreticilerin tercih edilmesi ve bilinçli kullanım alışkanlıkları, olası siber tehditlere karşı en etkili savunma olmaya devam ediyor. (İLKHA)

Son 30 yılda hayvanlardan insanlara geçen yaklaşık 30 yeni hastalık etkeninin ortaya çıktığı belirtiliyor.

Ayn Şems Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma Merkezi Tek Sağlık Birimi Direktörü Prof. Dr. Abdullah Sami, hayvan kaynaklı hastalıkların ortaya çıkış sürecini değerlendirerek, bu hastalıkların insan, hayvan ve çevre arasındaki karmaşık ilişkiden kaynaklandığını ifade ediyor.

New York'tan başlayan uyarı

Uzmanlar, hayvan kaynaklı salgınların küresel tehdide dönüşebileceğine örnek olarak 1999 yılında ABD'de görülen Batı Nil virüsü salgınını gösteriyor.

New York'taki Bronx Hayvanat Bahçesi'nde çok sayıda karganın ölmesiyle başlayan süreçte, aynı dönemde yaşlılarda nedeni bilinmeyen beyin iltihabı vakaları ortaya çıktı.

Yapılan araştırmalar sonucunda virüsün büyük ihtimalle göçmen kuşlar veya sivrisinekler aracılığıyla Orta Doğu'dan geldiği ve kısa sürede ABD'nin birçok bölgesi, Kanada ve Latin Amerika'nın bazı kesimlerine yayıldığı belirlendi.

Bu olay, hayvanlarda bulunan bazı virüslerin insanlara geçerek kısa sürede uluslararası bir sağlık tehdidine dönüşebileceğini gösteren örneklerden biri oldu.

Uzun hastalık listesi

Hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklar arasında kuduz, kuş gribi, domuz gribi, Ebola, Marburg virüsü, Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS), Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi, Rift Vadisi Ateşi, bruselloz, salmonella, koli bakterisi ve Hanta virüsleri bulunuyor.

Bu hastalıkların ortaya çıkması için genellikle üç temel unsurun bir araya gelmesi gerekiyor:

Hastalığı taşıyan hayvan rezervuarı, sivrisinek veya kene gibi biyolojik taşıyıcılar ve insanın bu döngüyle temas etmesi.

Örneğin Rift Vadisi Ateşi daha çok hayvancılık yapılan ve sivrisineklerin bulunduğu bölgelerde görülürken, Ebola ve Marburg virüsleri Afrika'daki meyve yarasalarıyla ilişkilendiriliyor.

MERS ise özellikle Arap Yarımadası'nda develerle bağlantılı olarak ortaya çıkıyor.

Ancak bu dağılım artık değişiyor. İklim değişikliği, uluslararası seyahat ve küresel ticaret, hastalıkların daha önce görülmediği bölgelere taşınmasına neden oluyor.

İklim değişikliği riski artırıyor

İklim değişikliği, hastalık taşıyan sivrisinek, kene ve kum sineği gibi canlıların yaşam alanlarını genişletiyor.

Bunun yanında ormanların tarım ve yerleşim alanlarına dönüştürülmesi, insanların yabani hayvanlarla temasını artırıyor.

Bilim dünyasında 'spillover' olarak adlandırılan bu süreçte, hayvanlarda bulunan mikroorganizmalar insanlara geçerek yeni enfeksiyonlara yol açabiliyor.

Uzmanlara göre nüfus artışı, hızlı kentleşme, yoğun hayvan yetiştiriciliği, iklim değişikliği ve uluslararası hareketlilik, yeni hastalıkların ortaya çıkması için uygun ortam oluşturuyor.

Arap bölgesinde özel riskler

Hayvancılık ve deve yetiştiriciliğinin yaygın olduğu Arap bölgesi de hayvan kaynaklı hastalıklar açısından özel risk taşıyor.

Bölgede özellikle MERS, bruselloz, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi ve Rift Vadisi Ateşi gibi hastalıklar öne çıkıyor.

Suriye'de savaş yıllarında sağlık altyapısının zayıflaması ve milyonlarca kişinin yer değiştirmesiyle cilt leishmaniasis vakalarında ciddi artış yaşandığı belirtiliyor.

Bunun nedenleri arasında hastalık taşıyan kum sineklerinin çoğalması için uygun ortam oluşması gösteriliyor.

Aşılar tek başına yeterli mi?

Uzmanlara göre hayvanların aşılanması, birçok hastalığa karşı ilk savunma hattını oluşturuyor.

Köpeklerin kuduz, büyükbaş hayvanların ise bruselloz ve Rift Vadisi Ateşi'ne karşı aşılanması hastalıkların insanlara geçmesini azaltabiliyor.

İnsanlar için kuduz aşısı gibi bazı koruyucu uygulamalar bulunurken, MERS, Hanta virüsleri ve leishmania gibi hastalıklara karşı etkili aşı geliştirme çalışmaları devam ediyor.

Vahşi hayvanlar mı evcil hayvanlar mı daha riskli?

Uzmanlar, riskin yalnızca hayvanın türüne bağlı olmadığını, insanla temas ihtimali ve hastalığın şiddetinin de belirleyici olduğunu vurguluyor.

Evcil hayvanlar daha çok kuduz ve bazı parazitlerle ilişkilendirilirken, büyükbaş hayvanlar MERS, bruselloz ve Rift Vadisi Ateşi gibi hastalıkların kaynağı olabiliyor.

Vahşi hayvanlar ise insanlarda daha önce bağışıklık oluşmamış virüsleri taşıyabildikleri için Ebola ve Hanta gibi daha tehlikeli hastalıklarla bağlantılı görülüyor.

Antibiyotik direnci yeni salgın riski oluşturuyor

Uzmanların dikkat çektiği bir diğer büyük tehdit ise antibiyotik direnci.

Dünya Sağlık Örgütü, doğrulanmış her 6 bakteriyel enfeksiyondan birinin geleneksel tedavilere dirençli hale geldiğini belirtiyor.

Dünya genelinde kullanılan antibiyotiklerin yüzde 40 ila 60'ının hayvancılık ve tarımda kullanılması, insanlara bulaşabilecek dirençli bakteri türlerinin ortaya çıkmasına neden olabiliyor.

Bu nedenle birçok bilim insanı, antibiyotik direncini gelecekteki büyük sağlık krizlerinden biri olarak değerlendiriyor.

'Tek Sağlık' yaklaşımı

Uzmanlar, gelecekteki salgınlarla mücadelede insan, hayvan ve çevre sağlığının birlikte ele alınması gerektiğini savunuyor.

'Tek Sağlık' olarak adlandırılan bu yaklaşım, doktorlar, veterinerler ve çevre uzmanlarının ortak çalışmasını öngörüyor.

Erken uyarı sistemleri, güçlü laboratuvar altyapısı ve insan-hayvan sağlığı arasında kurulan ortak takip mekanizmaları, küçük bir salgının küresel krize dönüşmesini engellemede kritik önem taşıyor.

Uzmanlara göre en tehlikeli senaryo yalnızca yeni bir virüsün ortaya çıkması değil hızlı yayılan solunum yolu hastalığı, artan antibiyotik direnci ve zayıf erken uyarı sistemlerinin aynı anda ortaya çıkması.

COVID-19 salgınının ardından dünya salgınlara karşı daha hazırlıklı hale gelse de uzmanlar yeni tehditlere karşı sürekli gözetim ve hazırlığın önemini koruduğunu belirtiyor. (İLKHA)

Deprem sonrası milyonlarca vatandaş yardım organizasyonlarına destek olmak için harekete geçerken, kamu kurumları, İslami sivil toplum kuruluşları ve gönüllü platformlar, depremzedelere ulaşma adına ellerinden gelen gayreti gösterdi.

Bu süreçte en çok tartışılan başlıklardan biri, yardım kuruluşlarına duyulan güven oldu. Özellikle Kızılay'ın bazı faaliyetleri üzerinden başlayan eleştiriler, kısa sürede 'Yardımlar hangi kanaldan ulaştırılmalı?' sorusunu gündeme getirdi.

Kızılay tartışması ve değişen güven algısı

Depremin ardından Kızılay'ın çadır satışıyla ilgili ortaya çıkan tartışmalar, kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı.

Kızılay yönetimi, söz konusu işlemin çadırların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması sürecinde yapılan bir satış olduğunu savunurken, kamuoyunun önemli bir bölümü bu uygulamayı eleştirdi.

Bu tartışma, bazı kesimlerde devlet kurumlarına yönelik güven sorgulamalarını artırdı. Sosyal medya başta olmak üzere bazı platformlarda 'yardımların doğrudan sivil oluşumlar üzerinden yapılması' çağrıları daha fazla görünür hale geldi.

Tam da bu atmosferde Ahbap Derneği ve kurucusu Haluk Levent, deprem yardımları konusunda özellikle seküler kesim tarafından öne çıkan aktör oldu.

Ahbap'ın yükselişi ve Haluk Levent'in kamuoyu desteği

Haluk Levent, sanatçı kimliği, sosyal medya kullanımındaki etkinliği ve daha önce gerçekleştirdiği yardım kampanyalarıyla tanınan bir isimdi.

Deprem sürecinde Ahbap üzerinden yürütülen yardım organizasyonları, seküler kesim tarafından özellikle hükümete karşı tavır almak adına sosyal medyada büyük destek gördü. Kitlelerin yönlendirmesiyle çok sayıda vatandaş bağışlarını Ahbap aracılığıyla ulaştırmayı tercih etti.

Ahbap, kısa süre içerisinde yalnızca bir yardım kuruluşu olarak değil, bazı kesimler için alternatif bir dayanışma modeli olarak görülmeye başladı.

Bu süreçte Haluk Levent'in kişisel olarak güven duyulan biri olduğu söylemleri, derneğin algısında önemli bir rol oynadı. Kamuoyunda oluşturulan imaj, Levent'in görünürlüğü, iletişim tarzı ve toplumsal olaylarda aktif rol almasıyla güçlendi.

Ahbap ve Haluk Levent için denetim tartışması

6 Şubat depremlerinin ardından Ahbap Derneği, kısa sürede büyük miktarda bağışın yönlendirildiği önemli sivil toplum yapılarından biri haline geldi.

Büyük ölçekli bağışların yönetildiği her yapıda olduğu gibi Ahbap'ın da faaliyetleri, mali süreçleri ve karar mekanizmalarının daha kapsamlı şekilde denetlenmesi gerektiği yönünde tartışmalar zaman zaman gündeme geldi.

Ahbap'ın, bu ölçekteki bir yapıya uygun şekilde daha kapsamlı ve düzenli denetimlerden geçirilmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler hep sonuçsuz kaldı.

Yeterli şeffaflık ve bağımsız kontrol mekanizmalarının bulunmamasının, olası usulsüzlük ve suistimal risklerine zemin hazırlayabileceği ifade edildi.

Bir kuruluşun belli kesimler tarafından güvenilir bulunması, denetim ihtiyacını ortadan kaldırmıyordu. Aksine milyonlarca kişinin desteğini alan, afet dönemlerinde kritik sorumluluk üstlenen yapıların daha yüksek şeffaflık standartlarına tabi olması gerekiyordu.

Daha önceki tartışmalar

Haluk Levent'in geçmişinde yalnızca hukuki süreçler değil, ticari faaliyetleri ve geçmişte yaşadığı mali sorunlar da zaman zaman gündeme geldi.

Özellikle müzik kariyerinin ilk dönemlerinde yaşadığı ekonomik sıkıntılar, borçlar ve ticari girişimleri hakkında çeşitli haberler yayımlandı.

Haluk Levent hakkında kamuoyuna yansıyan en güncel hukuki süreç, karşılıksız çek düzenlediği iddiasıyla açılan dava oldu.

İstanbul Anadolu 24. İcra Ceza Mahkemesi'nde görülen davada, Levent'in 2025 yılında düzenlediği iki çekin karşılıksız çıktığı gerekçesiyle yargılandığı belirtildi. Mahkeme, iki ayrı çek yönünden toplam yaklaşık 70 milyon TL adli para cezasına hükmetti ve ayrıca çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı uygulanmasına karar verdi.

Dosyaya konu çeklerin biri için yaklaşık 50 milyon TL, diğeri için yaklaşık 20 milyon TL tutarında adli para cezası verildiği aktarıldı.

Bu dosya, Ahbap Derneği faaliyetlerinden ayrı olarak Haluk Levent'in kişisel/ticari işlemleri kapsamında değerlendirildi.

Haluk Levent gözaltına alındı

Haluk Levent, Ahbap Derneği adına toplanan deprem bağışlarının yurt dışına kaçırıldığı ve amacı dışında kullanıldığı iddialarına yönelik soruşturma kapsamında dün gözaltına alındı. Hakkında ortaya atılan başlıca iddialar ve suçlamalar şunlar oldu:

Bahis oynama: Levent'in, 2020-2026 yılları arasında dernek kurucularından olan şüpheli Alper Çelik'in hesaplarını kullanarak yasal bahis sitelerinde yaklaşık 990 milyon lira tutarında işlem yaptığı ve 390 milyon lira kaybettiği öne sürüldü.

Paraların amacı dışına çıkarılması: Ahbap Derneği'nden yüksek tutarlardaki bağışların, asistanı Yeliz Kaya dahil olmak üzere üçüncü şahısların kişisel banka hesaplarına aktarıldığı tespit edildi.

Gayrimenkul usulsüzlükleri: Depremzedeler adına bağış vaadiyle mağdurlardan gayrimenkul alındığı, bu mülklerin önce asistanın üzerine yapılıp 4 gün içinde farklı şüphelilere devredildiği ve yaklaşık 60 milyon dolarlık mağduriyete neden olduğu iddia edildi.

Mesajlaşma ve 'hastalık' iddiası: Soruşturma dosyasında yer alan dijital yazışmalarda, Levent'in asistanına mide kanseri olduğuna dair dedikodular yayması yönünde talimat verdiği ve senetlerle ilgili endişeler üzerine asistanından kendisi için 'ağlayarak sesli mesaj atmasını' istediği öne sürüldü.

Bu iddialar bağlamında, Levent 'Dernekler Kanunu'na muhalefet', 'suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama' ve 'örgüt üyeliği' suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı.

Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar

Son 24 saatte ortaya çıkan ağır iddialar ve Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar, Haluk Levent'i destekleyen geniş kitlelerde derin bir hayal kırıklığı ve özeleştiri sürecini tetikledi.

Yıllarca kurulan 'güven' imajının yerini, şeffaflık sorgulamaları ve toplumsal şikayetler aldı.

Özellikle 6 Şubat depremleri sonrasında yaraları sarmak için seferber olan vatandaşlar, toplanan milyonlarca liralık bağışın amaç dışı kullanıldığı veya şahsi hesaplara aktarıldığına dair iddialar karşısında büyük bir şok yaşadı.

İnsanların en zor anlarında uzattığı yardım elinin, kişisel çıkarlar ve yasa dışı bahis gibi iddialarla yan yana anılması kamuoyunda derin bir üzüntüye neden oldu.

Levent'in daha önceki ticari siciline ve yargılandığı karşılıksız çek davalarına rağmen, sivil toplumun en büyük yardım organizasyonlarından birinin tek bir kişiye endeksli bırakılması büyük bir hata olarak görülüyor.

Destekçiler, zor zamanlarda ortaya konan çaba ile kişileri 'kutsallaştırma' refleksinin yanlışlığını tartışıyor.

Asrın felaketinde İslami STK'lar sahadaydı

6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin ilk anlarından itibaren birçok yerel ve köklü İslami sivil toplum kuruluşu da kriz merkezlerini harekete geçirerek bölgeye intikal etti.

Eğitimli ekipler enkazlarda can kurtarma çalışmalarına katılırken, vakıf gönüllüleri depremzedelere manevi danışmanlık hizmeti sağladı.

Kurulan devasa mobil aşevleri ve sabit mutfaklar sayesinde yüzbinlerce insana günlük sıcak yemek ve ekmek ikramı yapıldı.

Battaniye, kışlık giysi, ısıtıcı, soba, tüp, hijyen setleri ve çadır/konteyner gibi kritik malzemeler en ücra köylere kadar ulaştırıldı.

Şeffaflık, toplumsal güven ve halkın takdiri

İslami STK'ların afet bölgesindeki en büyük avantajı, toplumun her kesiminde var olan köklü güven ilişkisi ve yerel teşkilatların hızlı hareket kabiliyeti oldu.

Yardımların doğrudan ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasındaki titizlik, bağışçıların bu kurumlara olan teveccühünü artırdı.

Özellikle şeffaflık ilkesini merkeze alan bu kurumlar, topladıkları bağışları, lojistik maliyetlerini ve dağıtım raporlarını düzenli olarak kamuoyu ile paylaştı. Kurumlar, faaliyetlerini şeffaf raporlarla açıklarken, halkın artan güveniyle yardım bütçelerini ve lojistik kapasitesini katbekat artırma başarısı gösterdi.

Toplum nezdinde bu kuruluşların övülmesinin temel sebepleri arasında ideolojik ya da siyasi bir ayrım gözetmeksizin sahada enkaz başından çadır kentlere kadar her noktada bizzat bulunmalarıydı.

Bu pratik ve fedakâr yaklaşım, halkın gönlünde taht kurmalarını ve kriz anında kurumlarla (AFAD, Kızılay) uyumlu bir şekilde seferber olmalarını sağladı.

Yıpratıcı kampanyalara karşı sahadaki hakikat

İslami sivil toplum kuruluşları, 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerde arama kurtarma, sıcak yemek, barınma ve psiko-sosyal destek alanlarında devasa bir sınavı başarıyla verdi.

İlk andan itibaren sahaya inen yüzlerce vakıf ve dernek, kaynakların yerlerine ulaşmasındaki şeffaflıkları ve haklarında hiçbir olumsuz iddia çıkmamasıyla toplum nezdindeki güvenilirliklerini ispatladı.

Bu yardım organizasyonlarının en büyük başarısı, toplanan ayni ve nakdi bağışların kuruşu kuruşuna, tamamen belgelendirilebilir ve denetlenebilir şekilde depremzedelere ulaştırılması oldu. Organizasyonların yürüttüğü faaliyetlerin şeffaflığı, afetin getirdiği kaotik ortamda dahi vatandaşın bu kurumlara olan itimadını sarsılmaz kıldı.

Deprem sonrasında yaşanan bazı tartışmalara ve zaman zaman kurumları yıpratmaya yönelik karalama kampanyalarına rağmen, İslami kuruluşlar polemiklere girmek yerine enerjilerini tamamen sahaya ve yardımlara odakladı. Faaliyetlerini kesintisiz ve lekesiz bir şekilde tamamlamaları, bu kurumların zor zamanlarda nasıl hızlı ve güvenilir bir refleks gösterebileceğinin en somut delili oldu.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır

Körü körüne 'bizdendir' diyerek yapılan sorgusuz sualsiz desteklerin ne denli büyük bir yıkıma neden olabileceği, Haluk Levent ve AHBAP soruşturması ile bir kez daha acı biçimde gözler önüne serildi.

Toplumsal kriz anlarında refleks olarak ortaya konan dayanışma ruhu, maalesef şeffaflıktan uzak, popülist figürlerin kişisel ajandalarına kurban edildi.

6 Şubat depremleri gibi büyük bir felaketin ardından halkın dişinden ve tırnağından artırdığı milyarlarca liralık bağış, insanlara umut olmak yerine maalesef karanlık bir para trafiğinin merkezinde yer aldı.

Dernek hesaplarından asistanların hesaplarına aktarılan milyonlar, lüks harcamalar ve yasal bahis iddiaları, toplumun en saf ve temiz duygularının nasıl istismar edilebileceğinin somut birer kanıtı oldu.

Bu tablodaki en büyük suç ortaklarından biri de sorgulama yetisini kaybeden kitlelerdir. Sırf aynı siyasi, ideolojik veya kültürel gruptan olduğu için bir kişiyi hatasız ve kusursuz görmek, en büyük toplumsal hastalıklardan biridir. Bu kör inanç, figürlere hata yapma lüksü tanır.

Haluk Levent örneği bize şu acı gerçeği net bir şekilde göstermiştir: Kutsallaştırılan her birey, denetimden kaçtığı an yozlaşmaya açıktır. İyilik yapmak, şeffaflık zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Toplanan her kuruşun hesabı, en ince ayrıntısına kadar kamuoyuna açıklanmalıdır.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır. Yanlış yapan bir figürü 'bendendir' diye savunmak, bir sonraki vurguna doğrudan zemin hazırlamaktır.

Sonuç olarak; duygusal manipülasyonlarla inşa edilen sahte kahramanlık hikayelerinin sonu her zaman hüsrandır. Toplum olarak bireylerin ideolojilerine veya popülaritelerine değil, atılan somut adımlara, kurumsal liyakate ve hesap verebilirliğe odaklanmayı öğrenmek zorundayız. (İLKHA)

Siyonist rejimin istihbarat birimleri tarafından en öncelikli hedeflerden biri olarak gösterilen Deyf, onlarca yıl süren takip ve suikast girişimlerine rağmen Kassam Tugayları'nın askeri yapılanmasının başında kaldı.

Aralarında İzzeddin el-Kassam Tugayları ve Kudüs Seriyyeleri gibi 12 direniş grubunun oluşturduğu Ortak Operasyon Odası'nın genel komutanlığını yapan Deyf, konuştuğu ile değil daha çok yaptıkları ile adından söz ettirdi.

Üstün askeri yeteneği ve stratejik hamleleri ile Gazze direnişinin en etkili komutanlarından biri olarak öne çıkan İzzeddin el-Kassam Tugayları Komutanı Muhammed Deyf, Filistin direniş tarihinin en fazla takip edilen şahsiyetleri arasında yer aldı.

Yıllar boyunca gizlilik prensibiyle hareket eden Deyf, askeri alanda geliştirdiği yöntemlerle sadece Filistin sahasında değil, uluslararası basında da hakkında en fazla haber yapılan isimlerden biri oldu. Siyonist rejim güvenlik kurumları, onu Gazze'deki askeri kapasitenin gelişiminde kilit isimlerden biri olarak değerlendirdi.

Filistinli direniş gruplarının 7 Ekim'de işgal rejimine yönelik başlattığı Aksa Tufanı operasyonu, sadece siyonist rejimle ilgili algıları yıkmadı. Kartondan kaplan rejimin ve destekçilerinin yıllar yılı Müslümanlara aşıladığı ümitsizlik prangalarını da kırdı.

İslam düşmanı şer cephenin yoğun silah ve istihbarat desteği verdiği, dünyanın dört bir yanından destekçilerin yardımına koştuğu işgal rejimi, Gazze'nin tünellerinde büyük bir direnişle karşı karşıya kaldı.

Mukaddes belde Kudüs'ün özgürlüğü ve Filistin'in kurtuluşu için mücadele eden direniş yapılanmasının askeri lideri Deyf, 2021 yılındaki Kudüs'ün Kılıcı operasyonuyla Filistin direniş tarihinde yeni bir dönemin kapısını araladı.

Bu süreçte direniş grupları, yalnızca saldırılara karşılık veren bir yapı olmadığını, gerektiğinde stratejik operasyonlar düzenleyebilecek kapasiteye sahip olduğunu gösterdi. Aksa Tufanı operasyonuyla birlikte direniş güçleri, işgal altındaki Filistin topraklarına yönelik kapsamlı bir operasyon başlattı. Operasyon sırasında bazı bölgelerde kontrol sağlandı, bazı siyonistler esir alınarak Gazze'ye götürüldü.

Aksa Tufanı operasyonu, sonraki süreçte bölgedeki askeri ve siyasi dengeleri değiştiren gelişmelerden biri olarak kayıtlara geçti.

Misafir Muhammed

Gerçek adı Muhammed Diyab İbrahim el-Mısri'dir. Ebu Halid künyesini kullanan Deyf, Filistinliler arasında 'Muhammed Deyf' yani 'misafir' anlamına gelen lakabıyla tanındı.

Bu lakabın ortaya çıkışının, 1990'lı yıllarda siyonist rejimin istihbaratından korunmak amacıyla sürekli yer değiştirmesi ve farklı evlerde kalmasından kaynaklandığı aktarılır. Güvenlik nedeniyle hiçbir yerde uzun süre kalmayan Deyf, adeta sürekli misafir olarak yaşadığı için bu isimle anılmaya başladı.

Aksa Tufanı operasyonunun ardından Muhammed Deyf ismi dünya kamuoyunda daha fazla duyuldu. Ancak uluslararası basının yıllarca hakkında haber yaptığı bu komutanın hayatı boyunca çok az görüntüsü yayımlandı. Bu durum, onun bilinçli bir gizlilik politikasıyla hareket ettiğinin en dikkat çekici göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.

Muhammed Deyf, 1965 yılında Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'a bağlı el-Kubeybe köyünde dünyaya geldi. Babası Hacı Diyap el-Mısri'nin gözetiminde İslami bir eğitim alan Deyf, gençlik yıllarında Filistin direniş hareketleriyle tanıştı.

HAMAS kurulmadan önce İhvan-ı Müslimin Hareketinin Filistin yapılanması içerisinde yer alan Deyf, 1987 yılında başlayan Birinci İntifada sürecinde aktif rol aldı. HAMAS'ın kuruluşundan itibaren hareket içerisinde faaliyet gösteren Deyf, Filistin direnişinin farklı aşamalarında görev üstlendi.

1989 yılında siyonist rejim tarafından esir alınan Deyf, yaklaşık 16 aylık esaretin ardından serbest bırakıldı. Bu dönemden sonra askeri yapılanma içerisinde daha etkin görevler almaya başladı.

1991 yılında Şehid Salah Şehade öncülüğünde kurulan HAMAS'ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın teşkilatlanma sürecinde yer alan Deyf, askeri mühendislik, operasyon planlama ve örgütlenme alanlarında çalışmalar yürüttü.

Filistin direnişinin önemli isimlerinden mühendis Yahya Ayyaş ile birlikte Kassam Tugayları'nın askeri kapasitesinin geliştirilmesi sürecinde rol alan Deyf, 1996 yılında Yahya Ayyaş'ın siyonist rejim tarafından düzenlenen suikastla şehid edilmesinin ardından Kassam Tugayları içerisinde daha belirgin bir konuma yükseldi.

Yaşayan Şehid

2002 yılında İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın kurucusu Salah Şehade'nin siyonist rejim tarafından şehid edilmesinin ardından Muhammed Deyf, Kassam Tugayları'nın askeri komutanlığı görevini üstlendi.

Bundan sonraki süreçte hayatı tamamen gizlilik içinde geçen Deyf, Filistin direnişinin en önemli askeri figürlerinden biri haline geldi. Siyonist rejimin güvenlik birimleri tarafından yıllarca aranan ve 'birinci derecede hedef' olarak görülen Deyf, buna rağmen uzun süre yakalanmadan faaliyetlerini sürdürdü.

Uluslararası basında 'gölge komutan' olarak tanımlanan Deyf'in en dikkat çekici özelliklerinden biri, yıllarca görüntü vermeden, telefon ve elektronik takip yöntemlerinden uzak durarak hareket etmesiydi. Hakkında çok az bilgi bulunması, hatta uzun yıllar boyunca yalnızca birkaç fotoğrafının ortaya çıkması, onu en gizemli askeri liderlerden biri haline getirdi.

Bütün faaliyetleri büyük gizlilik içinde olan Deyf'in hayatı HAMAS ve İzzeddin el-Kassam Tugayları ile bütünleşmiştir. Kassam Tugayları ne ise Muhammed Deyf de odur.

Tüm hayatını Filistin davasına adadığı belirtilen Deyf, diğer direniş liderleri gibi defalarca suikast girişiminin hedefi oldu. 2001, 2002, 2003 ve 2006 yıllarında kendisine yönelik saldırılar düzenlendi. Helikopterler ve savaş uçaklarıyla gerçekleştirilen saldırılarda siyonist rejim, hedeflediği sonucu elde edemedi.

Bu saldırılardan birinde ağır yaralandığı, bir gözünü ve bir bacağını kaybettiği iddia edildi. Ancak HAMAS, Deyf'in sağlık durumu hakkında hiçbir zaman ayrıntılı bilgi paylaşmadı. Bu durum, onun hakkında oluşan 'yaşayan şehid' tanımlamasını daha da güçlendirdi.

Deyf'in yıllarca hayatta kalması, siyonist rejimin askeri ve istihbarat kapasitesine karşı direniş yapılanmasının güvenlik anlayışının bir göstergesi olarak değerlendirildi. Siyonist rejimin en gelişmiş takip sistemlerine, hava saldırılarına ve istihbarat operasyonlarına rağmen uzun süre bulunamaması, onun adını Filistin direniş tarihinde özel bir yere taşıdı.

Dünyanın en çok konuştuğu isimlerden biri haline gelen ve işgal rejimi ile ABD'nin arananlar listesinde yer alan Deyf'in bugüne kadar yalnızca birkaç fotoğrafı kamuoyuna yansıdı.

2011 yılında annesi Halime Hanım vefat ettiğinde taziyesine katılmadığı aktarıldı. Bazı Filistinliler ise onun cenazeye kimliğini gizleyerek katıldığını ileri sürdü. 2022 yılında babası Hacı Diyap el-Mısri vefat ettiğinde de HAMAS Siyasi Büro üyeleri cenaze töreninde yer aldı ancak Deyf yine kamuoyu önüne çıkmadı.

Ağustos 2014'te siyonist rejim ile Filistinli gruplar arasında Gazze'de savaş devam ederken, Muhammed Deyf'in ailesinin bulunduğu ev savaş uçakları tarafından bombalandı.

Saldırıda Muhammed Deyf'in eşi Vidad Asfura, kızı Sare ve 7 aylık oğlu Ali şehid edildi.

Siyonist rejim saldırının hedefinin Muhammed Deyf olduğunu açıkladı. Dönemin siyonist rejim askeri istihbarat yetkilileri, saldırıda ağır bombalar kullanıldığını ve Deyf'in hedef alındığını duyurdu. Ancak saldırıdan sağ kurtulması, onun yıllarca devam eden gizlilik ve güvenlik yöntemlerinin bir başka örneği olarak değerlendirildi.

Bazı analizlerde ise saldırının yalnızca Deyf'i hedef almakla kalmadığı, ailesinin de hedef alınarak direniş lideri üzerinde psikolojik baskı oluşturulmaya çalışıldığı ifade edildi.

Saldırı sonrası Kassam Tugayları Sözcüsü Ebu Ubeyde yaptığı açıklamada, 'Ateşkes girişimi düşük yaptı ve bugün şehid edilen Ali ed-Deyf ile birlikte defnedildi.' ifadelerini kullandı.

Deyf'in ailesinin verdiği kayıplar, onun direniş çizgisinden vazgeçmediğinin bir göstergesi olarak sıkça dile getirildi. Kayınvalidesi de saldırı sonrası yaptığı açıklamada, 'Ben kızımı o büyük komutana verirken elbette bütün bunların hesabını yapmıştım.' ifadeleriyle ailesinin bu yoldaki kararlılığını anlattı.

Düşmanını çok iyi tanıyordu

İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın kurulduğu 1991 yılından itibaren siyonist rejimin hedefinde olan Deyf, yıllar boyunca düşmanının askeri kapasitesini, istihbarat yöntemlerini ve zayıf noktalarını analiz eden bir komutan olarak tanımlandı.

30 yılı aşkın süre boyunca siyonist rejimin en önemli hedeflerinden biri olan Deyf, 7 Ekim 2023 tarihinde başlayan Aksa Tufanı operasyonunun duyurusunu yapan isim oldu.

Uzman değerlendirmelerinde, operasyonun yalnızca askeri bir saldırı olmadığı, uzun yıllar boyunca Gazze'de oluşturulan askeri yapılanmanın, istihbarat ağlarının ve operasyon kabiliyetlerinin sonucu olduğu belirtildi.

Deyf, 2017 yılında HAMAS'ın Gazze sorumluluğuna getirilen Yahya Sinvar ile birlikte hareket etti. Askeri ve siyasi kanat arasında kurulan koordinasyonun, Filistin direnişinin stratejisinde önemli bir unsur olduğu ifade edildi.

Ortadoğu uzmanı Filistinli gazeteci Abdulbari Atvan da konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

'Geçtiğimiz yıllar boyunca Filistin milleti, güçlü, bilgili ve düşmanını iyi tanıyan bir liderlik eksikliğinden kaynaklanan büyük bir boşluktan acı çekti. Ancak gelinen aşamada Yahya Sinvar ve İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın komutanı Muhammed Deyf, Filistinliler için bu liderliği oluşturmayı başardı. Bu iki kişinin öne çıkan özelliklerinden biri de siyonist düşmanı çok iyi tanımalarıdır.'

Az konuşur çok iş yapardı

HAMAS hareketinin kuruluşundan bu yana Filistin özgürlük mücadelesinin içerisinde yer alan Muhammed Deyf, kamuoyunun karşısına çok az çıkan, açıklamalarını genellikle ses kayıtları aracılığıyla yapan bir komutan olarak bilindi.

Yıllar boyunca görüntü vermekten kaçınan Deyf, askeri liderliğini sessizlik ve gizlilik üzerine kurdu. Uluslararası basında hakkında yapılan değerlendirmelerde, onun en belirgin özelliklerinden birinin 'görünmeden etkili olabilmek' olduğu vurgulandı.

Sahadaki etkisi, yaptığı açıklamaların sayısından çok aldığı kararlar ve uygulanan operasyonlarla ölçüldü. Bu nedenle Filistinliler arasında 'az konuşan, çok iş yapan komutan' olarak anıldı.

Aralarında İzzeddin el-Kassam Tugayları ve Kudüs Seriyyeleri gibi 12 direniş grubunun oluşturduğu Ortak Operasyon Odası'nın genel komutanlığını yapan Deyf, yıllar boyunca farklı direniş grupları arasında askeri koordinasyonun sağlanmasında önemli rol oynadı.

2014 yılında Filistin ile siyonist rejim arasında yaşanan savaş öncesinde yayımlanan ses kaydında Deyf, 'Bizim insanlarımız özgürlük ve onur içinde yaşamadıkça işgal güçleri kendini güvende hissedemeyecek.' ifadelerini kullanmıştı.

Bu savaş sürecinde Gazze'den düzenlenen saldırılar ve direniş gruplarının askeri kapasitesi, siyonist rejimin güvenlik algısında önemli değişikliklere neden oldu.

HAMAS'ın kuruluşunun 35'inci yılı münasebetiyle Gazze'de düzenlenen programa gönderdiği ses kaydında da Filistin halkının birlik içerisinde hareket etmesinin önemine vurgu yapan Deyf, siyonist işgalcilere yönelik şu ifadeleri kullanmıştı:

'Ey bizim topraklarımızdaki zavallılar! Sizin atalarınız bile azgınlıklarının zirvesine çıkmalarına ve kirli siyonizm ideolojisine tam bağlılıklarına rağmen yine de halkımızı yurdundan söküp atmayı ve onun kimliğini yok etmeyi başaramadılar. Siz bugün onlardan daha zayıf ve daha korkak durumda iken atalarınızın başaramadığını mı başaracaksınız? Sizin sonunuz bu toprakları terk etmek ve buradaki işgalinize son vermek olacaktır.'

Aksa Tufanı'nın sesi oldu

7 Ekim 2023 tarihinde Filistin direniş gruplarının başlattığı Aksa Tufanı operasyonunun duyurusu, Muhammed Deyf'in ses kaydıyla yapıldı.

Yaklaşık 30 yıl boyunca gizlilik içerisinde hareket eden Deyf, o gün yayımlanan mesajında operasyonun başladığını duyurarak, bunun Mescid-i Aksa'ya yönelik saldırılara, Gazze kuşatmasına ve Filistin halkına yönelik uygulamalara karşı bir karşılık olduğunu ifade etti.

Deyf, yayımlanan kayıtta ilk saldırı dalgasında 5 bin füze ve roket atıldığını açıkladı.

İşgalcilerin Filistinli sivillere yönelik saldırılarına dikkat çeken Deyf 'Bugün El-Aksa'nın, ümmetimizin ve kahraman mücahitlerimizin öfkesi patladı.' ifadelerini kullandı.

Aksa Tufanı operasyonu, Deyf'in yıllarca üzerinde çalıştığı askeri stratejinin en büyük hamlesi olarak değerlendirildi. Operasyon, yalnızca askeri sonuçlarıyla değil, bölgede yıllardır devam eden siyasi ve güvenlik dengeleri üzerindeki etkisiyle de uluslararası gündemin merkezine oturdu.

Şehadeti ve geride bıraktığı miras

Muhammed Deyf'in hayatı boyunca yürüttüğü mücadele, 2024 yılında düzenlenen bir saldırının ardından sona erdi.

Siyonist rejim ordusu, Gazze'nin güneyindeki Han Yunus bölgesine yönelik saldırıda Muhammed Deyf'in hedef alındığını açıkladı. Saldırı sonrasında HAMAS, uzun süre Deyf'in akıbeti hakkında açıklama yapmadı.

Daha sonra Kassam Tugayları tarafından yapılan açıklamada Muhammed Deyf'in şehid olduğu duyuruldu.

Yaklaşık 30 yılı aşkın süre boyunca takip edilen, birçok suikast girişiminden kurtulan ve hayatının büyük bölümünü gizlilik içinde geçiren Deyf'in şehadeti, Filistin direnişi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirildi.

Onu destekleyen kesimler tarafından 'yaşayan şehid' olarak tanımlanan Deyf, şehadetinden sonra da Filistin direnişinin sembol isimlerinden biri olarak anılmaya devam etti.

Kassam Tugayları içerisindeki askeri yapılanmanın gelişimi, tünel sistemlerinin oluşturulması, operasyon planlamaları ve direniş grupları arasındaki koordinasyon gibi başlıklarda adı geçen Deyf, Filistin tarihinde en fazla konuşulan askeri liderlerden biri oldu.

'Kılıcı kılıcın önüne koy...'

Muhammed Deyf'in adı, Filistin direniş marşları ve sloganlarında da yer aldı.

'Kılıcı kılıcın önüne koy, bizler Muhammed Deyf'in adamlarıyız' sloganı, bir bağlılık ifadesi olarak kullanıldı.

Bu slogan, Filistin direniş taraftarları tarafından bir komutana duyulan güvenin ve mücadeleye bağlılığın sembollerinden biri haline geldi.

'Kılıcı kılıcın üstüne koy, biz Muhammed Deyf'in adamlarıyız.'

Kılıca yönel, kılıcını kullan.

Biz Muhammed Deyf'in adamlarıyız.

Ölümden korkmaz halde yaratıldık.

Aslımızda var kılıca bağlılık. (İLKHA)

1992 yılında Bosna Hersek'in bağımsızlığını ilan etmesinin ardından ülkede Boşnaklar, Sırplar ve Hırvatlar arasında çatışmalar başladı. Bosna'daki savaşın temel hedeflerinden biri, Boşnak Müslümanların yaşadığı bölgeleri ele geçirmek ve bu bölgelerde demografik yapıyı değiştirmek oldu.

Sırp güçleri tarafından yürütülen saldırılar sırasında kuşatma altına alınan birçok şehir ağır bombardımanlara maruz kaldı. Srebrenitsa da bu süreçte stratejik öneme sahip bölgelerden biri haline geldi.

Birleşmiş Milletler, 1993 yılında Srebrenitsa'yı 'güvenli bölge' ilan etti. Ancak bu karar, tarihin en büyük soykırımlarından birinin yaşanmasını engelleyemedi. Aksine, silahsızlandırılmış ve uluslararası koruma altında olduğu belirtilen şehir, 1995 yılında büyük bir katliama sahne oldu.

Temmuz 1995: Srebrenitsa'da insanlık tarihine geçen soykırım

11 Temmuz 1995 tarihinde General Ratko Mladiç komutasındaki Sırp güçleri Srebrenitsa'ya girdi.

Şehirde bulunan binlerce Boşnak sivil, Birleşmiş Milletler bünyesindeki Hollandalı askerlerin koruması altındaki bölgeye sığındı. Ancak uluslararası güçlerin müdahale etmemesi sonucu Srebrenitsa savunmasız kaldı.

Sırp güçleri, kadın ve çocukları bölgeden ayırırken erkek ve erkek çocuklarını topladı. Günler içerisinde binlerce Boşnak erkek sistematik şekilde öldürüldü.

Katliam sırasında yaklaşık 8 bin 300'den fazla Boşnak Müslüman hayatını kaybetti. Cesetlerin izlerini kaybettirmek amacıyla toplu mezarlar açıldı, cenazeler farklı bölgelere taşındı ve delillerin yok edilmesine çalışıldı.

Srebrenitsa, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da yaşanan en büyük soykırım olarak kayıtlara geçti.

Güvenli bölgenin sessizliği: Dünya neden müdahale etmedi?

Srebrenitsa trajedisinin en acı yönlerinden biri sadece katliamın kendisi değil, uluslararası toplumun yaşananlara karşı sergilediği sessizlik oldu.

Birleşmiş Milletler tarafından 'güvenli bölge' ilan edilen bir yerde binlerce insanın öldürülmesi, uluslararası sistemin büyük bir başarısızlığı olarak değerlendirildi.

Dönemin Batılı ülkeleri, bölgede yaşanan gelişmeleri yakından takip etmelerine rağmen etkili bir müdahalede bulunmadı. Birleşmiş Milletler barış gücü askerlerinin yeterli yetkiye sahip olmaması ve askeri müdahale konusunda isteksizlik göstermesi, katliamın önünü açtı.

Srebrenitsa, dünya kamuoyuna şu soruyu bıraktı:

'Uluslararası kuruluşlar gerçekten sivilleri korumak için mi vardır, yoksa siyasi çıkarların şekillendirdiği yapılar mıdır?'

Bu soru bugün Gazze başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan krizlerde yeniden gündeme gelmektedir.

Soykırımın arka planı: Etnik temizlik politikası

Srebrenitsa'da yaşananlar, sadece savaş sırasında meydana gelen rastgele bir saldırı olarak değerlendirilmedi.

Uluslararası mahkemeler, Srebrenitsa'da yaşananları Boşnak nüfusu bölgeden tamamen ortadan kaldırmaya yönelik sistematik bir planın parçası olarak ele aldı.

Sırp güçlerinin amacı, Bosna'nın doğusundaki Müslüman nüfusun varlığını sona erdirmek ve bölgenin demografik yapısını değiştirmekti.

Evlerinden edilen insanlar, toplama kamplarında işkence gördü, kadınlara yönelik sistematik saldırılar yaşandı ve binlerce kişi zorla göç ettirildi.

Srebrenitsa, bu politikanın en kanlı sembolü oldu.

Katliam sorumluları nasıl yargılandı?

Srebrenitsa katliamının ardından uluslararası kamuoyunun baskısıyla savaş suçlularının yargılanması için süreç başladı.

Birleşmiş Milletler tarafından kurulan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, katliamın sorumlularını yargıladı.

Sırp siyasi liderlerinden Radovan Karadziç ve askeri komutanlardan Ratko Mladiç, soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan mahkûm edildi.

Mahkeme süreçleri, Srebrenitsa'da yaşananların bireysel saldırılar değil, organize ve sistematik suçlar olduğunu ortaya koydu.

Ancak birçok mağdur yakını için verilen cezalar hiçbir zaman kaybettikleri yakınlarını geri getirmedi.

Bosna'da hâlâ kayıp kişilerin cenazeleri toplu mezarlardan çıkarılmaya devam ederken, binlerce aile yakınlarının akıbetini öğrenmeyi bekliyor.

Srebrenitsa: Zulüm karşısında insanlığın imtihanı

Aradan geçen yıllara rağmen Srebrenitsa'nın acısı kapanmış değil.

Her yıl 11 Temmuz'da binlerce kişi, katledilen yakınlarını anmak için Srebrenitsa'ya gelir. Yeni bulunan toplu mezarlar, geçmişte yaşananların unutulmadığını gösterir.

Srebrenitsa, dünyaya önemli bir uyarı bırakmıştır: Irkçılık ve nefret söylemi kontrol edilmediğinde büyük felaketlere dönüşebilir.

Bugün insanlık Srebrenitsa'yı anarken sadece geçmişi hatırlamamalı, benzer trajedilerin dünyanın herhangi bir yerinde tekrar yaşanmaması için sorumluluk almalıdır.

Çünkü Srebrenitsa'nın en büyük dersi şudur:

Bir yerde adalet yoksa, başka yerlerde de güvenli bir gelecek kurmak mümkün değildir.

Srebrenitsa, unutulmaya çalışıldıkça hatırlatılması gereken bir gerçekliktir. Her yeni toplu mezar, her teşhis edilen kurban, yalnızca geçmişin değil, bugün hâlâ yaşanmakta olan adaletsizliklerin de bir hatırlatıcısıdır. (İLKHA)

1987 yılında Moskova'da mühendislik eğitimine başladı. 1991'de Moskova'daki hükümet darbesi sırasında Boris Yeltsin taraftarları arasında yer aldı.

Adını ilk defa Çeçenistan'da yaşananları dünyaya duyurmak için bir Rus uçağını kaçırarak Ankara'ya indirdiğinde duyurdu.

1992 yılında Cevher Dudayev'in emri ile Abhazya'ya gönderilen Çeçen birliklerin komutanı iken, Abhazya'nın Gürcü işgalinden kurtulmasında birinci dereceden etkili olan Kafkas Halkları Konfederasyonu (KHK) birliklerinin komutanlığına getirildi. Abhazya'nın ardından Çeçenistan'a dönerek Dudayev'e karşı muhalefete geçen Rus yanlısı silahlı birliklerin dağıtılmasında etkili oldu.

1994 yılı aralık ayında Rusların Çeçenistan'ı işgal etmesiyle Çeçen komutanların en önemlilerinden biri haline geldi.

1995 yılı başında Rus savaş uçakları Şamil'in Vedeno'daki evini bombalayarak ailesinden 11 kişiyi şehid etti.

Rus güçlerin sivillere karşı giriştikleri katliamların en üst seviyelere ulaştığı Haziran 1995'de, yaşananları dünya kamuoyuna duyurabilmek için 150 savaşçının Budennovsk kentine düzenlediği eylemi yönetti.

1996 yılı Nisan ayında Çeçen Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi. Ve Rus güçleri Çeçenistan'ı boşaltmaya mecbur eden Grozni operasyonunu komuta etti.

1998'de Grozni'de yapılan Çeçen-Dağıstan Halkları Kongresi'nde başkan seçildi. Kongrenin ikinci toplantısında alınan kararla 1 Ağustos 1999'da kurulan İslam Şûrâsı'nın başkanlığına getirildi.

1999'da Rusya'nın Çeçenistan'ı yeniden işgali üzerine Çeçenistan'a dönerek Doğu Cephesi komutanlığı görevini sürdürmeye başladı. İkinci savaş sırasında da başkent Grozni'yi savunan Basayev, kentten çekilirken yaralanmış, bacağının bir kısmı kopmuştu.

Basayev, Devlet Başkanı Dokka Umarov'un emrinde Çeçenistan Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı görevini sürdürmekteyken 10 Temmuz 2006 tarihinde, İnguşetya'nın Ekazevo köyünde, bulunduğu askeri konvoydaki bir patlayıcının infilak etmesi sonucu şehid oldu. (İLKHA)

Sadece şehirler değil sağlık, eğitim, ekonomi ve sosyal hayat da bu süreçte ağır darbe aldı. Ortaya çıkan tablo, klasik bir çatışma tanımının çok ötesinde, kuşatılmış bir coğrafyada katliam, soykırım ve sistematik bir insani çöküşe işaret ediyor.

250 bin şehit ve yaralı

Resmî verilere göre 73 binin üzerinde Filistinli şehit oldu. Bu kayıpların geride bıraktığı sosyal yıkım ise çok daha derin; on binlerce kadın dul kaldı, 58 binden fazla çocuk ise ebeveynlerinden en az birini ya da her ikisini kaybetti.

Öte yandan 173 binden fazla yaralı bulunuyor. Bunların yaklaşık 42 bini ağır yaralı olarak hayatta kalma mücadelesi veriyor. Sağlık altyapısının çökmesi nedeniyle bu kişilerin önemli bir bölümü için tedavi imkânı ya çok sınırlı ya da tamamen erişilemez durumda.

Gazze'de 1000 gün boyunca süren saldırıların en ağır bedelini siviller ödedi. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar saldırıların doğrudan hedefi haline gelirken, on binlerce insan şehit oldu, yüz binlercesi ise yaralandı veya kalıcı sakatlıklarla karşı karşıya kaldı.

Ancak bu tablo yalnızca rakamlarla sınırlı değil. Aile yapılarının parçalanması, toplumsal hafızanın kopması ve kuşaklar arası travmanın derinleşmesi, Gazze'de yaşanan krizin uzun vadeli etkilerini daha da ağırlaştırıyor.

Sürekli yerinden edilme dalgaları, halkı defalarca göçe zorlayarak 'kalıcı bir yerinden edilme döngüsü' oluşturmuş durumda.

Bu tablo, Gazze'de yalnızca fiziksel değil, kuşaklar arası bir travmanın da oluştuğunu gösteriyor.

Çöken sağlık sistemi

Gazze'de sağlık sistemi, 1000 günlük süreçte en ağır darbe alan alanlardan biri oldu. Hastaneler, kapasitesinin çok üzerinde hasta kabul etmek zorunda kalırken, ilaç ve tıbbi malzeme eksikliği kritik seviyelere ulaştı.

Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler ve acil servisler birçok noktada ya tamamen devre dışı kaldı ya da sınırlı imkanlarla hizmet vermeye çalışıyor.

Sağlık çalışanları, sürekli bombardıman ve yetersiz imkanlar altında görev yaparken, tıbbi sistemin sürdürülebilirliği giderek imkânsız hale geliyor.

Gazze'de sağlık altyapısının yaklaşık yüzde 94'ü ciddi şekilde zarar görmüş durumda. Hastaneler ya kapasitesinin çok üzerinde çalışıyor ya da işlevsiz hale gelmiş durumda.

Bu nedenle kritik hastalar için tek seçenek çoğu zaman yurt dışı tedavi olurken, bu süreç de hem izin mekanizmaları hem de sınır kapılarındaki kısıtlamalar nedeniyle büyük ölçüde tıkanmış durumda.

On binlerce hasta, zamanla yarışarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Açlık, gıda krizi ve çocukların kırılganlığı

Gazze'deki en kritik başlıklardan biri, abluka nedeniyle temel ihtiyaçlara erişimin ciddi şekilde kısıtlanmasıdır. Gıda, temiz su, yakıt ve hijyen malzemelerine erişimde yaşanan kriz, geniş bir nüfusu doğrudan etkiliyor.

Açlık ve yetersiz beslenme, özellikle çocuklar arasında ölümcül sonuçlar doğururken, su kıtlığı ve hijyen eksikliği bulaşıcı hastalık riskini artırıyor.

Aynı zamanda zorunlu göçlerin oluşturduğu yoğun kalabalık alanlar, halk sağlığı açısından yeni bir kriz alanına neden oluyor. Bu durum, Gazze'de insani krizin artık yalnızca 'savaş koşulları' ile açıklanamayacak kadar derinleştiğini gösteriyor.

Gazze'de tarım alanlarının büyük bölümünün zarar görmesi ve yardım akışının sınırlanması, gıda krizini derinleştirdi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre yüz binlerce insan ciddi gıda güvensizliği içinde yaşıyor. Özellikle çocuklar, hamileler ve emziren anneler bu krizin en kırılgan kesimini oluşturuyor.

Yetersiz beslenme, yalnızca bir sağlık sorunu değil aynı zamanda uzun vadeli fiziksel ve zihinsel gelişim üzerinde kalıcı etkiler bırakacak bir kriz haline gelmiş durumda.

Eğitim ve gelecek kaybı

Savaş ve yıkım, eğitim sistemini de büyük ölçüde durdurdu. Yüz binlerce çocuk okullarına erişemiyor.

Okulların büyük kısmının zarar görmesi veya kullanılamaz hale gelmesi, Gazze'de 'eğitimsiz bir nesil' riskini gündeme taşıyor.

Bu durum, yalnızca bugünü değil, bölgenin uzun vadeli sosyal ve ekonomik geleceğini de doğrudan etkiliyor.

Altyapı felaketi: Şehirlerin çöküşü

Gazze'de altyapı sistemleri büyük ölçüde tahrip edilmiş durumda. Su şebekeleri, kanalizasyon hatları, elektrik altyapısı ve yollar ciddi hasar görmüş veya tamamen kullanılamaz hale gelmiş bulunuyor.

Tarım alanlarının zarar görmesi ise gıda üretimini neredeyse durma noktasına getirdi. Bu durum, dış yardıma bağımlılığı artırırken, bölgenin kendi kendine yetebilme kapasitesini ortadan kaldırıyor.

Gazze'de su şebekelerinin büyük bölümü zarar görmüş durumda. Temiz suya erişim ciddi şekilde kısıtlanırken, elektrik altyapısı ve yol ağları da ağır hasar aldı.

Buna ek olarak konut stokunun büyük kısmı ya tamamen yıkıldı ya da kullanılamaz hale geldi. Milyonlarca insan yerinden edilerek geçici barınma alanlarına sığındı.

Bu durum, bölgeyi sadece insani değil, aynı zamanda yapısal olarak da yaşanamaz hale getirmiş durumda.

Uzmanlara göre bu yıkım, yalnızca mevcut hayatı değil, gelecekteki yeniden inşa sürecini de onlarca yıl sürebilecek bir krize sürüklüyor.

Abluka ve sözde insani yardım koridorları

İnsani yardım girişlerinin yetersizliği ve ablukanın devam etmesi, Gazze'deki krizin en önemli yapısal nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Temel gıda maddeleri, tıbbi ekipmanlar ve yaşam malzemelerinin girişindeki kısıtlamalar, sahadaki insani felaketin etkisini katlayarak artırıyor.

Bu durum, uluslararası insani yardım mekanizmalarının etkinliği konusunda ciddi tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Sanayi ve ticaret altyapısının büyük ölçüde zarar görmesi, ekonomik faaliyetleri neredeyse durdurdu. İşsizlik oranı yüzde 80'lere yaklaşırken, hane halklarının gelir kaynakları büyük oranda ortadan kalktı.

Bu tablo, Gazze'de insani yardım bağımlılığını daha da artırırken, ekonomik toparlanma ihtimalini de son derece zorlaştırıyor.

Kudüs ve Mescid-i Aksa çevresinde artan gerilim

Mescid-i Aksa çevresinde yaşanan gelişmeler, 1000 günlük sürecin sadece Gazze ile sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

İbadet alanlarına yönelik baskınlar ve kısıtlamalar, bölgedeki gerilimi sürekli canlı tutuyor.

Kudüs'te uygulanan politikalar ise yalnızca güvenlik bağlamında değil, aynı zamanda demografik ve siyasi kontrol stratejilerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Batı Şeria genelinde yerleşim politikalarının genişlemesi, Filistin coğrafyasının parçalanmasını hızlandırıyor.

Yerleşimlerin yayılması, kontrol alanlarının genişlemesi ve hareket özgürlüğünün daraltılması, bölgedeki siyasi ve sosyal dengeyi daha da kırılgan hale getiriyor.

Son işgal ve ilhak politikaları Batı Şeria ve çevresinde demografik yapının ciddi şekilde değişmesine yol açtı. Nüfusun yerinden edilmesi, aile yapılarının parçalanması ve kültürel sürekliliğin zayıflaması, bölgenin sosyolojik dokusunu derinden etkiliyor.

Bu süreç, yalnızca fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda toplumsal hafızanın da aşınması anlamına geliyor.

Filistinli esirler

Filistinli esirlere yönelik uygulamalar, 1000 günlük sürecin en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Uzayan tutsaklıklar, 'idari gözaltı' uygulamaları ve belirsiz yargı süreçleri tepkilere neden oluyor. Bu durum, uluslararası hukuk tartışmalarında da önemli bir yer tutuyor.

Gazze'de yaşanan süreç, aynı zamanda güçlü bir toplumsal hafıza ve semboller zinciri oluşturdu. HAMAS başta olmak üzere Filistinli grupların lider kadrolarından 'şehit' olarak anılarak toplumsal hafızada önemli bir yer edindi.

Bu figürler, yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik bir sürekliliğin sembolleri olarak görülüyor.

Dünyanın sessizliği

Tüm bu veriler, uluslararası toplumun krize verdiği tepkinin yetersizliği tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, sahadaki insani durumun daha da ağırlaşmasına neden oluyor.

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası toplumun Gazze krizine yönelik tepkisi, 1000 günlük süreçte sıkça eleştirilerin odağı oldu.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, karar mekanizmalarının yavaşlığı ve sahaya yönelik etkili müdahale araçlarının sınırlılığı, krizin çözümünü geciktiren temel faktörler arasında gösteriliyor.

Bu durum, uluslararası sistemin insani krizler karşısındaki etkinliği konusunda ciddi bir meşruiyet tartışması doğurmuş durumda.

Sonuç: Rakamların ötesinde bir yıkım

Gazze'de 1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, yalnızca istatistiklerden ibaret değil, bir toplumun hayat alanlarının, geleceğinin ve hafızasının ağır biçimde tahrip edilmesidir.

Süregelen saldırılar, toplumda ağır psikolojik travmalara yol açtı. Çocuklar başta olmak üzere geniş bir nüfus kitlesi ciddi ruhsal çöküş belirtileriyle karşı karşıya.

Aile yapılarının parçalanması, kayıpların büyüklüğü ve sürekli göç hali, kuşaklar arası travmayı derinleştirdi.

Bu kriz, sadece bugünün değil, gelecek on yılların da belirleyici insani ve siyasi sorunlarından biri olmaya devam edecek nitelikte bir yıkım olarak değerlendiriliyor.

1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, çok katmanlı bir insani, siyasi ve sosyal çöküşün göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Yıkılan şehirler, çöken sağlık sistemi, açlık, susuzluk ve kitlesel yerinden edilme, tüm bu unsurlar birleştiğinde Gazze'yi uzun vadeli bir kriz döngüsüne mahkûm ediyor.

Uluslararası sistemin etkisizliği ise bu döngünün kırılmasını her geçen gün daha da zorlaştırıyor. (İLKHA)

Tarihin unutulmaz hadiselerinden biri olan Şeyh Said Kıyamı; 13 Şubat 1925'te, Dara Hênê (Hani) vilayetinin Eglê (Eğil) bucağına bağlı Piran (Dicle) köyünde başladı. Osmanlı'nın çöküşünden sonra İslam'a verilen zararlardan endişe eden ve endişesini de gittiği her yerde dile getiren Şeyh Said Efendi, sahip olduğu her şeyi bu mücadele uğruna feda etti.

Şeyh Said ve 46 yareninin, 29 Haziran 1925'te Şark İstiklal Mahkemeleri tarafından Diyarbakır'da idam edilmelerinin üzerinden 101 yıl geçse de İslam adına verilen bu mücadeleyi Müslüman Kürd halkı hiçbir zaman unutmadı.

'Değersiz dallarda asılmama pervam yoktur. Muhakkak ki mücadelem Allah ve dini içindir' sözünü tarihe kazıyan Şeyh Said Efendi'nin mücadelesi, bazı kesimlerin dillendirdiği gibi kavmi ve entinisiteye dayanan bir süreç de değildi.

Şeyh Said Efendi kimdir?

1865, bir rivayete göre ise 1866 yılında Elazığ'ın Palu ilçesinde dünyaya geldi. Çocukluğunu, Palu ve Hınıs'ta geçirdi. Babası Şeyh Mahmud Fevzi'nin o zamanlar Palu, Piran ve Hınıs'ta medreseleri vardı. İlmi tahsilini babası Şeyh Mahmud Fevzi'nin medreselerinde, bölgenin en birikimli âlimlerinin yanında yapan Şeyh Said, Palu'da Şeyh Hasan, Muş'ta Molla Muhammed, Malazgirt'te Molla Musa ve Molla Abdulhamid'in yanında okudu. Şeyh Said özel bir eğitime tabi tutularak en yetenekli mollalardan İslami ilimler alanında ciddi bir eğitim aldı ve medresede ders vermeye başladı. Babasının vefatıyla medrese ve tekke hizmetlerini yürütme vazifesi, ailenin büyüğü olan Şeyh Said'e kaldı.

Şeyh Said, kendi dönemindeki âlimler içerisinde en muteber âlimler arasındadır. Klasik medrese usulüne vakıf olan Şeyh Said Efendi'nin, astronomi, felsefe, geometri (hendese), matematik gibi ilimleri de iyi bildiği belirtilmektedir.

Şeyh Said'in Kürtçenin Kırmanci ve Zazaki lehçelerinin yanı sıra Arapça, Farsça, Türkçe, Urduca ve Ermenice dillerini bildiği nakledilir. Ermeniceyi, Palu ve Hınıs'ta yaşayan Ermenilerden öğrenmiştir. Şeyh Said Efendi hakkında; Hıristiyanlığa ciddi derecede vakıf olduğu da söylenir. Ermeniler birçok konuda anlaşmazlığa düştüklerinde Şeyh'in yanına gelirler ve onun hakemliğinde problemlerini hallederlerdi.

Kemalist rejimin İslam ve İslami değerlere saldırıları kıyama neden oldu

Tarihin unutulmaz hadiselerinden olan Şeyh Said Kıyamı; 13 Şubat 1925'te, Dara Hênê (Hani) vilayetinin Eglê (Eğil) bucağına bağlı Piran (Dicle) köyünde başladı.

Halifeliğin kaldırılması, 'Türk Ulus Devleti'nin oluşturulması ve yeni sistemin dayatmaları sonucu, İslami kurumlar kapatılmış, İslami eğitim sistemi lağvedilmişti. Bu gidişatın zulüm olduğuna ve buna karşı durulması gerektiğine inanan Şeyh Said Efendi, kıyamdan çok daha önce bölge şeyh ve ağalarına gönderdiği mektuplarda, Kemalist sistemden şikâyet ediyor, ayağa kalkma (kıyam) fikri öneriyordu.

Ayaklanmanın niteliğine vakıf olmak adına Şeyh Said'in bazı mektuplarına göz atılabilir. Urfa'daki Milli Aşireti Reisi Halil Bey'e gönderdiği mektupta, Şeyh Said Efendi şu ifadelere yer verir:

'Şimdiki hükümet İslam Hilafetini, Saltanatı, meşihatı İslamiye'yi (Şeyhülislam Makamı) ve ilim medreselerini ilga etmiş, Evkaf Nezaretini (Vakıflar Bakanlığı) kâfirlik maarifine ilca etmiş (çevirmiş), kadınlık mesturunu (örtünme) kaldırmış, zinayı ve içki içilmesini, kadınların yabancılarla dans yapmasını mübah kılmış, bu gibi fuhşiyata mahsus mesela dans salonu, tiyatro, sinema, bar ve umumhane gibi geniş binalar inşa etmişler, Allah (celle celaluhu) ve Resulünün (sallallahu aleyhi ve sellem) dini olan dinimizle istihza (alay) etmekte bulunmuşlar, onların namına olarak ahkâmı İslamiyeyi tahkir ve İslamiyet'in esaslarını değiştirmişler, erkânı sarsmışlar, dine karşı ve bu din erbabına karşı ilan-ı harp eylemişler. Allah Taala din ve Şeriatın intikamını almaya başlamıştır. Himmetinizden muavenet talebinde bulunuyorum, bütün aşiretlerinize bildiriniz.'

Kıyamın başlangıcı

Şeyh Said, yeni rejimin yapısından hiç hoşnut değildir. İslam ve İslami değerlere saldırıları nedeniyle Kemalist rejime karşı koymayı düşünür. Nitekim 27 Aralık 1924'te Hınıs'tan Kırıkhan köyüne gelir. Mir Selim-ê Zirkani ile bölgenin tüm ileri gelenleri, Şeyh Said Efendi'yi burada ziyaret eder. Şeyh Said Efendi, kıyam kararını ilk olarak burada açıklar. Bu karar, 'Şeriat-i Ğarra-i Ahmediyye' için harekete geçmektir.

15 Ocak günü Genç'e geçen Şeyh Said, burada bulunduğu yedi gün içinde, Solhan, Melikhan, Karakoçan, Çan nahiyesi şeyhleri, Karlıova, Cibran aşireti reisi ve Genç ağaları ile bir araya gelir. Burada yapılan istişareler, alınan önemli kararlar, hemen her tarafa bildirilir.

Durumdan haberdar olan Kemalist rejim, kıyamı doğmadan boğmak için Piran'da bir provokasyon sahneye koyar. Şeyh Said'in 1926'da başlaması öngörülen kıyamı erken doğuma zorlanır.

Devlet tarafından hazırlanmış 12 kişilik bir müfreze, Şeyh Said Efendi Piran'da bir düğündeyken oraya gelir. Yöredeki mahkûmlar da herkes gibi Şeyh Said Efendi'yi dinlemek için gelmiştir. Askeri müfreze, 'Mahkûmları götüreceğiz' diye ısrar eder ve silah patlatır. Çıkan çatışmada, Hasan Tahsin isminde bir müfreze mülazımı ölür, birkaç asker yaralanır, diğerleri esir alınır. Böylece kıyam, zamanından önce başlamış olur.

'Bu kıyam, İslam'ın bu topraklarda yeniden hâkim kılınması içindir'

Şeyh Said kıyamı, kısa bir sürede üç koldan yayılmaya başlar. Kıyamın en büyük eksikliği askeri önderliğin olmayışıdır. Kıyam saflarındaki Miralay Halid Bey ve arkadaşlarının bir yıl önceden gözaltına alınması, askeri tecrübesi olmayan kıyam önderlerinin taktik ve strateji geliştirmesini engeller.

Kıyam rehberi Şeyh Said, 14 Şubat 1925 günü, yani Piran hadisesinden bir gün sonra ilk yazılı emrini verir:

'Bismillahirrahmanirrahim. Bizler İslam'ın ve İslam Peygamberi'nin yüceltileceği ve zalim Mustafa Kemal'in kendi eliyle kurduğu hükûmetin zevale uğratılacağı ve onların yeryüzünden silineceği bir zamana girmiş bulunuyoruz. Cihat etmek her Müslümana farzdır. Bu kıyam, İslam'ın bu topraklarda yeniden hâkim kılınması içindir. Bu çağrı, sizin Müslüman kabilenizin bu büyük cihada katılması içindir. Bu davete içtenlikle 'Lebbeyk' diyeceğinize inanıyorum.

Ey insanlar! İslam'ı bu kâfirlere karşı koruyalım. Aksi takdirde bu kâfir hükûmet, bizi de kendisi gibi yapacaktır. Bunun için, ona karşı cihat etmek farzdır.

Emir'el- Mûcahidin Seyyid Mûhammed Said el- Naqşibendi'

Piran'daki olay duyulur duyulmaz, Kürdistan'ın bütün aşiret reisleri Karakoçan'ın Çan nahiyesinde toplanıp karar alır. Bölgenin tanınmış âlimlerinden Şeyh Ahmed Efendi'nin türbesinin yanında, kıyama ihanet edilmemesi için Kur'an-ı Kerim üzerine yemin edilir. Bu plan gereğince cepheler ve bu cephelerin komutanları belirlenir.

Kemalist rejimin oyunları

Hareketin başlangıcında Fethi Okyar, kıyama biraz daha ılımlı baktığı için, Mustafa Kemal'in emri ile istifa ettirilip onun yerine 'Biz hocaları ortadan kaldırmadıkça, hiçbir şey yapamayız' diyen İsmet İnönü, başbakan yapılır. Takrir-i Sükûn kanunu çıkarılarak Şark İstiklal Mahkemeleri kurulur.

Müslümanların, Şeyh Said önderliğindeki kıyamını silahla durduramayacağını anlayan Kemalist rejim, para karşılığı satın aldığı uşaklarını kıyam erlerinin arasına sokarak hareketin rotasını değiştirmeye çalışır.

Şubat ayının sonlarında bazı aşiretler, Kemalist rejimin tehdit ve telkinleriyle, Şeyh Said'e biat etmelerine rağmen O'nu arkadan vurur. Bu durum, harekette bir dönüm noktası olur ve artık her şey rejimin lehine işlemeye başlar.

Kıyamın Diyarbakır önlerinde durduruluşu acı felaketi getirir. Diyarbakır merkezde rejim tarafından yönetilen provokatörler 'Bıji Şeyh Said' sloganları ile hırsızlık yapar, hatta namusa saldırır. Ne var ki ahali bu durumdan çok da haberdar değildir. Bu provokasyonlar, Diyarbakır halkının Şeyh Said ve yarenlerine istenilen düzeyde yardım edilmesini engeller.

Kaldı ki silah ve teçhizat eksikliği de kıyamın başarısızlığının en büyük nedenlerinden biridir. Çevre illerden ele geçirilen topları kullanabilecek hiç kimse yoktur. Bundan dolayı ele geçirilen ağır silahlar tahrip edilir.

Unutulmayacak büyük ihanet

Şeyh Said'in bacanağı Binbaşı Kasım, Şeyh Said kuvvetleri ile beraber idiyse de aslında Kemalist rejim tarafından satın alınmıştır. Binbaşı Kasım, Şeyh Said ve hareketin seyri hakkında rejime her zaman bilgi verir.

Şeyh Said ve beraberindekiler, 14 Nisan'da, doğuya doğru yola koyulur. 15 Nisan'da Muş'taki Abdurrahman Paşa Köprüsü'ne geldiklerinde, Şeyh Said Efendi, bizzat bacanağı Kasım Bey tarafından esir alınır ve Kemalist rejime teslim edilir.

Bu ihanet Kürt tarihindeki ne ilk ne de son ihanettir. Şeyh Said Efendi, kıyamı süresince 3 kez büyük ihanete uğrar. Biri, Malatya üzerine yürürken Alevilerden, biri Kiğı üzerine yürürken Kürt milliyetçisi Xormek aşiretinden, sonuncusu ve nihai darbeyi ise bacanağı Binbaşı Kasım Bey'den alır.

Şeyh Said savunmasını verir

Daha sonra baskı, zulüm ve katliam dolu günlerde, Şeyh Said ve arkadaşları tutuklanarak Diyarbakır'a getirilir. Ardından Şeyh Said Efendi, zulümleri ve katliamları meşrulaştıran dönemin Şark İstiklal Mahkemelerinde yargılanır. 'Yargılama' sürecinde konuşan Şeyh Said, savunmasında, İslam hukukundan hareketle kıyamın vacip olduğunu, sistemin halka zulmettiğini, küfrün yayılmaya başladığını, İslam'a saldırı olduğunu belirterek hareketinin başlama sebeplerini anlatır.

İdam sehpasına çıkışı

Şeyh Said, bugün Diyarbakır'ın merkez Sur ilçesinde kendi adıyla anılan 'Şeyh Said Meydanı'nda' idam edilir. 101 yıl önce 46 arkadaşıyla beraber idam sehpasına çıkarılan Şeyh Said Efendi'nin yüzünde ve hareketlerinde hiçbir korku ya da tereddüt olmamakla beraber tekbirlerle idam sehpasına gittiği o günün tanıkları tarafından anlatılagelmiştir.

Müslüman halkın dini ve kültürel değerlerine karşı İttihat ve Terakki zihniyetinin başlattığı süreçte yaşanan zulümlere karşı durduğu için hedef alınan Şeyh Said ve yarenlerinin şehid edilmesinin ardından, Müslüman Kürt halkı üzerinde büyük bir zulüm furyası başlatılır.

Sürgünler ve toplu katliamlarla beraber İslami değerlere karşı tasfiye süreci işletilir. Bu dönemde binlerce insan katledilir. Toplumun önderleri konumunda olan birçok âlim idam edilir. Kadın, çocuk, yaşlı demeden insanlar hayattan koparılır.

Kıyam, tamamen İslami bir endişe ile gerçekleştirildi

Şeyh Said'in mücadelesi bazı kesimlerin dillendirdiği gibi kavmi, entinisiteye dayanan bir süreç değildi. Bu anlamda gayret içerisine girenler bu büyük zatı bir bölgeye, bir halka münhasır kılarak milliyetçi/ulusalcı bir karaktere büründürerek, onu Müslüman milletlerden zihni ve duygusal olarak koparmayı hedeflemektedir. Şeyh Said Efendi'nin mücadelesi Kürdistan'a hapsedilecek ve sadece Müslüman Kürd halkının özeline indirgenecek bir kıyam değildi. Bu mücadele tarih boyu var olan hak-batıl mücadelesinin örneklerinden biriydi.

Cumhuriyetin ilanından sonra Hilafet kurumunun lağvedilmesi ve İslami değerlere olan saldırılar, Osmanlı bakiyesi topraklarda tüm Müslüman halklarda olduğu gibi Kürtler üzerinde de çok büyük olumsuz etkilere neden oldu.

Kemalist sistem Türk etnik ulusçuluğunu siyasal sisteme dönüştürürken bu toprakların asli unsuru olan Kürtleri dışlamıştı. Bütün bu gerekçelerin tamamı Şeyh Said hareketine zemin hazırlamıştı. Şeyh Said Efendi ve tüm Kürt ileri gelenleri, durum değerlendirmesi yapmış ve Kemalist rejimin İslam düşmanlığına karşı çıkılmaması durumunda bu vebale ortak olunacağına kanaat etmişlerdi.

'Ne ben Hazreti Hüseyin'den daha değerliyim ne de benim ailem onun ailesinden daha kıymetlidir'

Şeyh Said, mücadelesinin ilk aşamalarında çoğu zaman ailesinden uzak kalıyordu. Zamanını, İslami değerleri ayakta tutma mücadelesine adıyordu. Bu süreçte hanımıyla çok dikkat çekici bir diyalog yaşayan Şeyh Said, şu dersi veriyordu:

'Eğer ben ve bu bastonum yalnız da kalsak ben yine de bunlara karşı çıkacağım. Ne ben Hazreti Hüseyin'den daha değerliyim ne de benim ailem onun ailesinden daha kıymetlidir. Eğer ben bunlara karşı çıkmazsam zebaniler sarığımdan tutup beni cehenneme atarlar, siz o zaman bana yardım edebilecek misiniz? Onlar bana demezler mi 'Ey Said! Allah o kadar mal mülk verdi sana. Sen Allah için ne yaptın? Bunlar Allah'ın emirlerini ayaklar altına almışlar. Evet, ben cihada başladım ve korkanlar, cihat edemeyecekler, hastalar gelmesinler. Bu yol korkakların yolu değildir!'

'Mücadelem Allah ve dini içindir'

Şeyh Said Efendi, idam edilmeden önce varlık gerekçesini ortaya koyarak, 'Değersiz dallarda asılmama pervam yoktur. Muhakkak ki mücadelem Allah ve dini içindir.' şeklindeki tarihi ifadeleri haykırmış, kendinden sonra gelecek nesillere hem davasının mefhumunu anlatmış hem de zalimlerin yüzüne karşı hakkı dile getirmişti. (İLKHA)

1966'dan itibaren siyasi tutukluların gönderilmeye başlanmasıyla birlikte Tedmur, sistematik işkencenin ve infazların merkezi haline geldi.

Hafız Esed'in 1970 yılında iktidara gelmesiyle cezaevi, rejime muhalif Müslümanlar, solcular, milliyetçiler ve farklı siyasi görüşlerden binlerce kişinin tutulduğu bir korku kampına dönüştü.

1980 katliamı: Bir gecede yaklaşık bin 200 tutuklu öldürüldü

Tedmur Cezaevi denildiğinde akla gelen ilk olay, 27 Haziran 1980'de gerçekleştirilen katliam oldu.

Hafız Esed'e yönelik suikast girişiminin ardından kardeşi Rıfat Esed'in komutasındaki Savunma Tugayları cezaevine baskın düzenledi.

İnsan hakları kuruluşlarının tahminlerine göre yaklaşık bin 200 tutuklu saatler içerisinde kurşuna dizilerek öldürüldü.

Cesetlerin büyük bölümü çöl bölgesindeki toplu mezarlara gömüldü.

Katliam, modern Ortadoğu tarihinin en büyük cezaevi infazlarından biri olarak kayıtlara geçti.

İşkencenin adı: 'Karşılama töreni'

Tedmur'a getirilen her tutuklu, daha cezaevine girmeden saatler süren ağır işkenceden geçiriliyordu.

Hayatta kalan eski tutukluların anlatımlarına göre mahkumlar otomobil lastiklerinin içine sokuluyor, ardından yüzlerce kırbaç darbesine maruz bırakılıyordu.

Bazı tanıklar, tutukluların kanalizasyon sularını yalamaya zorlandığını, bunu reddedenlerin ise ölümüne dövüldüğünü aktarıyor.

İşkence yalnızca ilk günle sınırlı kalmıyordu. Gün içinde defalarca dayak, askıya alma, elektrik verme ve psikolojik baskı uygulanıyordu.

Mahkumlar birbirlerini dövmeye zorlanıyor, tedavi edilmelerine izin verilmiyor, en küçük itiraz ise ağır cezalarla karşılık buluyordu.

İnsan yaşamına uygun olmayan hücreler

Eski tutukluların ifadelerine göre Tedmur'daki koğuşlar insanların yaşayabileceği koşullardan tamamen uzaktı.

Kalın beton duvarlarla çevrili, havasız ve aşırı kalabalık koğuşlarda yüzlerce kişi aynı alanı paylaşmak zorunda bırakılıyordu.

Penceresi bulunmayan hücrelerde yaşanan boğulma vakaları nedeniyle tavana küçük açıklıklar açıldı. Ancak bu açıklıklar havalandırma amacıyla değil, gardiyanların mahkumları 24 saat gözetleyebilmesi için kullanılıyordu.

Mahkumların tavana bakması dahi yasaktı.

Sessizlik zorunluydu

Cezaevinde yüksek sesle konuşmak, toplu yürümek, dini ibadet yapmak hatta koğuş içinde normal şekilde hareket etmek bile yasaktı.

Tutuklular yalnızca fısıldayarak konuşabiliyor, aile görüşmeleri ise ya hiç yaptırılmıyor ya da rüşvet karşılığında birkaç dakikayla sınırlandırılıyordu.

Görüş sırasında cezaevindeki işkenceden söz edenler yeniden ağır işkenceye maruz kalıyordu.

Mahkemeler dakikalar içinde ölüm kararı veriyordu

Tedmur'da kurulan askeri saha mahkemeleri, hukuki bir yargılamadan çok infaz mekanizması olarak çalışıyordu.

Eski tutukluların anlatımlarına göre sanıklar gözleri bağlı şekilde mahkeme salonuna çıkarılıyor, kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmeleri isteniyordu.

İnkâr edenler yeniden işkenceye götürülüyor, kabul edenlerin dosyası ise çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede sonuçlandırılıyordu.

Ardından idam kararı okunuyor ve infaz süreci başlıyordu.

On binlerce infaz iddiası

Eski tutukluların ortak tanıklıklarına göre cezaevinde yıllarca haftanın belirli günlerinde toplu idamlar gerçekleştirildi.

İdam edilenler onlarca kişilik gruplar halinde darağaçlarına çıkarılıyor, cesetleri daha sonra Tedmur çölündeki toplu mezarlara taşınıyordu.

Hayatta kalan bazı eski tutuklular, kendi kayıtlarına göre yıllar içerisinde infaz edilenlerin sayısının 25 ila 35 bin arasında olabileceğini öne sürüyor.

Bu rakamlar bağımsız biçimde doğrulanamamış olsa da Tedmur'un, Esed rejiminin en büyük infaz merkezlerinden biri olduğu konusunda insan hakları kuruluşları arasında geniş görüş birliği bulunuyor.

Beşar Esed döneminde yeniden açıldı

2001 yılında kapatılan Tedmur Cezaevi, Suriye devriminin başlamasının ardından 2011'de yeniden faaliyete geçirildi.

Bu kez rejim karşıtı göstericiler, aktivistler ve muhalifler cezaevine gönderildi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün verilerine göre cezaevinde kısa süre içinde yaklaşık 2 bin 500 tutuklu bulunuyordu.

2015 yılında DAİŞ'in Tedmur'u ele geçirmesinden önce tutuklular başka cezaevlerine nakledildi. Örgüt daha sonra cezaevini patlayıcılarla havaya uçurdu.

Hak savunucuları ise cezaevinin yıkılmasının, Esed rejiminin işlediği suçların fiziksel delillerinin de büyük ölçüde ortadan kaldırılmasına yol açtığını savundu.

Hafızalarda silinmeyen bir sembol

Bugün Tedmur Cezaevi ayakta olmasa da Suriye'de Esed ailesi döneminde yaşanan sistematik işkence, zorla kaybetme, keyfi infaz ve ağır insan hakları ihlallerinin en güçlü sembollerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

İnsan hakları örgütleri, Tedmur'da yaşananların bağımsız biçimde araştırılması, toplu mezarların ortaya çıkarılması ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi çağrılarını sürdürüyor. (İLKHA)

Açlık artık yalnızca boş kalan sofralarla değil, insan onurunu hedef alan ağır bir sınavla da kendini gösteriyor.

Bir öğün yemek, bir ailenin umudu haline geldi

Gazze'de aylardır süren kuşatma, yıkım ve yerinden edilme dalgası, halkın hayat koşullarını tarihin en ağır insani krizlerinden birine dönüştürdü.

Bir zamanlar kendi emeğiyle geçinen, çocuklarının ihtiyaçlarını karşılayabilen aileler bugün bir öğün yemek bulabilmek için büyük bir mücadele veriyor.

Bu süreçte yardım mutfakları, binlerce aile için sadece sıcak yemek dağıtan merkezler olmadı.

Aynı zamanda toplumun ayakta kalmasını sağlayan son sosyal dayanışma ağlarından biri haline geldi.

Birçok aile için bu mutfaklardan alınan bir kap yemek, gün boyunca tüketilebilen tek öğün anlamına geliyordu.

Ancak sınır kapılarının kapalı tutulması, yardım girişlerinin kısıtlanması ve yakıt sıkıntısı nedeniyle bu merkezlerin önemli bölümü faaliyetlerini durdurdu ya da ciddi şekilde azaltmak zorunda kaldı.

Böylece Gazze'de zaten kırılgan olan hayat koşulları daha da ağırlaştı.

Açlık yalnızca mideyi değil, insanın ruhunu da yaralıyor

Gazze'de yaşanan tabloyu yalnızca bir gıda krizi olarak değerlendirmek eksik kalıyor.

Çünkü bölgede yaşananlar, insanların gündelik hayatlarını ve psikolojilerini derinden etkileyen bir insani çöküşe dönüşmüş durumda.

Birçok aile, çocuklarına yiyecek bulamamanın çaresizliğiyle karşı karşıya kalırken, yardım istemek zorunda kalmanın verdiği psikolojik yükü de taşıyor.

Özellikle savaş öncesinde düzenli bir gelire sahip olan aileler için bu durum daha da ağır hissediliyor.

Gazze toplumunda yıllardır güçlü olan dayanışma kültürü ve insan onuruna verilen önem, bugün açlığın en sert darbelerinden birini alıyor.

İnsanlar yalnızca karınlarını doyurmaya değil, aynı zamanda onurlarını koruyarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Pazarlarda fiyatlar ulaşılmaz seviyelere çıktı

Bölgede sınırlı miktarda bulunan gıda ürünleri ise çoğu ailenin satın alma gücünün çok üzerine çıkmış durumda.

Un, pirinç, yağ ve temel ihtiyaç malzemeleri birçok kişi için lüks haline gelirken, karaborsa piyasaları da fiyatları daha da yukarı taşıyor.

Gazze'de artık pazara gitmek sıradan bir alışveriş faaliyeti olmaktan çıktı.

İnsanlar çoğu zaman ihtiyaç duydukları ürünleri alamadan geri dönüyor.

Birçok aile, elindeki son birikimleri de tüketmiş durumda.

Ekonomik çöküş, savaşın yıkıcı etkileriyle birleşince bölgede gelir elde etme imkanları da neredeyse tamamen ortadan kalktı.

İş yerlerinin büyük bölümü ya yıkıldı ya da faaliyet gösteremez hale geldi. Bu nedenle aileler yalnızca pahalı ürünlerle değil, gelir eksikliğiyle de mücadele ediyor.

Yemek bulunsa bile pişirmek başka bir sorun

Gazze'deki krizin bir diğer boyutu ise yakıt ve tüp gaz eksikliği.

Bölgede yaşayanlar çoğu zaman yiyecek bulsalar bile bunu pişirecek imkanlardan mahrum kalıyor.

Yakacak odun ve karton parçaları günlük hayatın vazgeçilmez unsurları haline gelirken, birçok aile plastik ve çeşitli atıkları yakarak yemek hazırlamaya çalışıyor. Bu durum özellikle çocuklar ve yaşlılar için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor.

Çadırların ve hasarlı evlerin içine dolan yoğun duman, solunum yolu hastalıklarını artırırken, insanların hayat koşullarını daha da ağırlaştırıyor.

Gazze'de hedef yalnızca bedenler değil

Uzmanlar ve insan hakları kuruluşları uzun süredir Gazze'deki açlık krizinin yalnızca insani yardım eksikliğiyle açıklanamayacağını vurguluyor.

Çünkü bölgede yaşananlar, insanların günlük yaşamlarını sürdürebilme kapasitesini sistematik biçimde aşındırıyor.

Bir toplumun eğitimli, üretken ve çalışkan bireylerini günün büyük bölümünü ekmek arayarak geçirmek zorunda bırakmak, sadece ekonomik bir sorun değil aynı zamanda sosyal ve insani bir yıkım anlamına geliyor.

Bugün Gazze'de birçok anne ve baba, çocuklarının açlığını giderebilmek için imkansızlıklarla mücadele ederken, aynı zamanda ailelerinin onurunu korumaya çalışıyor.

Bu nedenle bölgede yaşanan kriz yalnızca gıda eksikliğiyle değil, insanlık onuruna yönelik ağır bir sınav olarak da değerlendiriliyor.

Açlıkla birlikte büyüyen sessiz çığlık

Gazze'de her geçen gün daha fazla aile yardım mutfaklarının yeniden açılmasını ve insani yardım girişlerinin artırılmasını bekliyor.

Çünkü birçok kişi için mesele artık hayat standartlarının düşmesi değil, hayatta kalabilmek.

Saldırılar, yıkım ve kuşatma altında geçen ayların ardından Gazze halkı bugün yalnızca bir lokma ekmek için değil, insan olarak kalabilmek için mücadele veriyor.

Açlığın gölgesinde büyüyen bu sessiz çığlık, dünyanın gözleri önünde yaşanan en ağır insani trajedilerden biri olarak kayıtlara geçiyor. (İLKHA)

Ömer Muhtar'ın ailesi, 'Şehitler Şeyhi' olarak anılan direniş liderinin mirasını yaklaşık bir asırdır yazılı belgelerden çok sözlü anlatılarla koruyor.

Aile üyeleri, Muhtar'ın yalnızca tarih kitaplarında yer alan bir figür olmadığını, ev içinde anlatılan hikâyeler, anılar ve kuşaktan kuşağa aktarılan tanıklıklarla yaşatıldığını belirtiyor. Bu anlatımların, özellikle kadın aile bireyleri aracılığıyla yeni nesillere ulaştığı ifade ediliyor.

Bir vefatın açtığı daha büyük soru: Hafıza nasıl korunur?

Libya'da Ömer Muhtar'ın torunlarından Selime Muhtar'ın hayatını kaybetmesi, ilk bakışta ailevi bir kayıp gibi görünse de aslında çok daha geniş bir soruya kapı araladı: Bir milletin direniş hafızası nasıl ayakta kalır?

Çünkü Ömer Muhtar'ın hikâyesi yalnızca 20. yüzyıl başındaki İtalyan sömürgeciliğine karşı verilen bir mücadele değil aynı zamanda kimlik, onur ve bağımsızlık fikrinin nesiller boyunca taşınmasıdır.

Onun İslami mücadelesi, Libya toplumunda sadece tarih kitaplarına değil evlerin içine, aile sohbetlerine ve gündelik anlatılara yerleşmiş bir hafıza formuna dönüşmüştür.

Senûsî direnişi: Bir askeri mücadeleden daha fazlası

Ömer Muhtar'ın liderliğini yaptığı Senûsî direnişi, klasik anlamda bir savaşın ötesinde, bir toplumun var olma iradesini temsil eder.

Yaklaşık 20 yıl boyunca süren bu mücadele, modern sömürgecilik karşısında yerel direnişin en organize örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Muhtar'ın stratejisi yalnızca askeri değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmaya dayalıydı.

Çöl coğrafyasını iyi kullanması, küçük birliklerle büyük bir imparatorluğa karşı direnmesi ve sürekli hareket kabiliyeti, onu tarihsel olarak farklı bir yere taşımıştır.

1931 yılında idam edilerek şehit edilmesi bu direnişi bitirmemiş, aksine sembolik bir güç haline getirmiştir.

Bugün Libya'da ve Arap dünyasında Ömer Muhtar, 'yenilmeyen irade' ve 'onurlu direniş' kavramlarının karşılığı olarak görülür.

Sözlü tarih: Arşivlerden daha güçlü bir hafıza

Haberde öne çıkan en önemli unsur, bu mirasın yalnızca yazılı belgelerle değil, sözlü anlatılarla korunmasıdır.

Muhtar ailesi içinde aktarılan hikâyeler, yalnızca biyografik detaylar değil aynı zamanda bir dönemin ruhunu taşıyan tanıklıklardır.

Bu anlatılar, sömürge döneminde yaşanan baskıları, dağınık direniş hücrelerini ve toplumsal dayanışmayı canlı tutmaktadır.

Burada dikkat çeken nokta, kadınların rolüdür. Aile içi hafızanın taşınmasında kadınların merkezî bir konumda olduğu görülmektedir.

Bu durum, birçok toplumda olduğu gibi Libya'da da tarihsel hafızanın sadece savaş alanlarında değil, ev içinde üretildiğini göstermektedir.

Ömer Muhtar'ın mirası neden hâlâ güçlü?

Ömer Muhtar'ın etkisinin bugün hâlâ güçlü olmasının birkaç temel nedeni vardır:

Birincisi, mücadelesinin 'İslami bir tam bağımsızlık' fikrine dayanmasıdır. Muhtar, yalnızca bir işgale karşı değil, emperyalist bir yaşam biçiminin dayatılmasına karşı da direnmiştir.

İkincisi, kişisel yaşamındaki sadelik ve adalet anlayışıdır. Onun hakkında aktarılan anlatılarda, güç ve otoriteye değil, ahlaki ilkelere dayalı bir liderlik modeli öne çıkar.

Üçüncüsü ise sembolleşme gücüdür. İdamı, tarihsel olarak bir son değil, kolektif hafızada bir başlangıç noktası haline gelmiştir.

Bu nedenle Muhtar, sadece Libya'nın değil, sömürgeciliğe karşı İslami direnişin evrensel simgelerinden biri olarak kabul edilir.

Aile hafızasından ulusal hafızaya

Selime Muhtar'ın vefatı, aslında bir dönüşüm sürecini de görünür kılıyor: Aile hafızasının yavaş yavaş ulusal hafızaya karışması.

Muhtar ailesi için bu miras hiçbir zaman 'özel bir ayrıcalık' olarak görülmedi. Aksine, bu tarih Libya halkının ortak belleğinin bir parçası olarak kabul edildi.

Bu yaklaşım, Ömer Muhtar'ın şahsiyetinin bireysel bir kahramanlık hikâyesinin ötesine geçmesini sağlamıştır.

Bugün onun adı yalnızca Libya'da değil, birçok ülkede özgürlük mücadelesinin sembolü olarak anılıyorsa, bunun nedeni tam da bu kolektif sahiplenmedir.

Hafızanın geleceği: Yazılı kayıtlar ve sözlü anlatılar arasında

Araştırmacılar, Ömer Muhtar'ın mirasının geleceğinin iki ana eksene bağlı olduğunu vurguluyor: Sözlü anlatıların korunması ve yazılı arşivlerin güçlendirilmesi.

Çünkü sözlü tarih, duyguyu ve yaşanmışlığı taşırken yazılı kaynaklar bu hafızayı kalıcı hale getiriyor.

Bu iki alan birlikte çalışmadığında, tarih parçalı ve eksik kalabiliyor.

Selime Muhtar gibi hafıza taşıyıcılarının kaybı ise bu sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Bir direnişten daha fazlası

Ömer Muhtar'ın hikâyesi, yalnızca bir sömürge karşıtı direniş değil aynı zamanda bir halkın kimliğini, onurunu ve bağımsızlık iradesini nasıl koruduğunun da hikâyesidir.

Bugün onun mirası, yalnızca tarih kitaplarında değil, Libya'nın evlerinde, anlatılarında ve kolektif hafızasında yaşamaya devam ediyor.

Ve bu miras, bir kişinin değil, bir halkın hafızası olarak varlığını sürdürüyor. (İLKHA)

Milyarlarca dolarlık bütçeler, gelişmiş savaş uçakları, helikopterler ve eğitim programları bu sürecin temel unsurları olarak sunuldu.

Ancak sahadaki gerçeklik, bu iddianın çok daha karmaşık bir tabloya karşılık geldiğini gösterdi.

Amerikan askerlerinin, teknik personelinin ve lojistik ağının geri çekilmesiyle birlikte, geride çoğu zaman uçamayan uçaklar, bakımsız helikopterler ve hızla çözülen askeri yapılar kaldı.

Bu durum, yalnızca iki ülkeye özgü bir askeri başarısızlık olarak değil, ABD'nin farklı coğrafyalarda uyguladığı güvenlik mimarisinin yapısal bir sorunu olarak da tartışılıyor.

'Uçak vardı ama hava gücü yoktu'

Modern savaşlarda hava gücü yalnızca uçak envanteriyle ölçülmüyor.

Bir savaş uçağının veya helikopterin etkin biçimde görev yapabilmesi için sürekli bakım zinciri, yedek parça tedariki, eğitimli teknisyenler, mühimmat lojistiği, radar sistemleri ve entegre komuta-kontrol altyapısı gerekiyor.

Afganistan ve Irak'ta kurulan sistemler ise bu bileşenlerin önemli bir kısmında dış desteğe bağımlı şekilde tasarlandı.

Uçaklar yerel ordulara teslim edildi ancak bu uçakların sürdürülebilirliğini sağlayan teknik ekosistem büyük ölçüde Amerikan yüklenicilerine ve danışmanlarına bağlı kaldı.

Sonuçta ortaya çıkan yapı, bağımsız bir hava kuvvetinden çok, dış destek sürdüğü sürece çalışabilen bir sistem oldu.

Afganistan: Bakım zinciri çöktüğünde hava gücü de çöktü

Afganistan'da 2021 yazında yaşanan hızlı çöküş, bu modelin en çarpıcı örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Mücahitlerin ilerleyişi sırasında Afgan hava unsurları teknik olarak hâlâ envanterdeydi ve pilotlar görev uçuşları yapabiliyordu.

Ancak kritik sorun pilot eksikliğinden ziyade bakım ve lojistik altyapının sürdürülemez hale gelmesiydi.

Amerikan destekli bakım şirketlerinin ve teknik ekiplerin sahadan çekilmesiyle birlikte:

-Helikopterlerin büyük bölümü onarılamaz hale geldi.

-Yedek parça akışı durdu.

-Uçaklar hangarlarda beklemeye başladı.

-Operasyonel sorti sayısı hızla düştü.

Özellikle Black Hawk helikopterleri gibi gelişmiş platformlar kısa sürede kullanılamaz hale geldi.

Hava desteğinin kesilmesi, sadece teknik bir soruna neden olmadı. Cephedeki birliklerin mühimmat ve ikmal erişimi zayıfladı, yaralı tahliyeleri aksadı ve kuşatma altındaki noktalar desteklenemez hale geldi.

Bu durum, askeri çözülmeyi hızlandıran en önemli faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Psikolojik kırılma ve savaşın çözülmesi

Afganistan'daki çöküşün yalnızca teknik değil, psikolojik bir boyutu da olduğu vurgulanıyor.

Askeri unsurların hava desteğini kaybetmesi, sahadaki birliklerde 'stratejik yalnızlık' algısını güçlendirdi.

Bu algı, birçok askerin savaşın sonucunun değişmeyeceğine inanmasına ve direnç kapasitesinin düşmesine yol açtı.

Böylece askeri çöküş, teknik sorunlarla psikolojik kırılmanın birleşimiyle hızlandı.

ABD'nin müdahale modeli: Güvenlik mi, bağımlılık mı?

ABD'nin Afganistan ve Irak'ta uyguladığı model, uzun süredir farklı çevrelerde tartışma konusu.

Eleştirel analizlere göre Washington, bir yandan sözde müttefik ordular oluşturmayı hedeflerken diğer yandan bu orduların tamamen bağımsız hale gelmesini stratejik olarak riskli görüyor.

Çünkü bağımsızlaşan askeri yapıların zamanla Amerikan çıkarlarından farklı politikalar geliştirebileceği değerlendiriliyor.

Bu nedenle kurulan sistemlerde genellikle kontrollü bir bağımlılık ilişkisi oluşuyor.

Silah sistemleri veriliyor ancak bakım altyapısı dışarıda kalıyor.

Pilotlar eğitiliyor ancak operasyonel planlama dış desteğe bağlı kalıyor.

Gelişmiş platformlar sağlanıyor ancak kritik yazılım ve parça zinciri korunuyor.

Bu yapı, bazı uzmanlar tarafından 'tam kapasite transferi değil, yönetilen bağımlılık' olarak tanımlanıyor.

İşgal edilen ülkelerde istikrarsızlık

ABD'nin Afganistan ve Irak'taki askeri varlığı yalnızca ordu inşasıyla sınırlı kalmadı.

Müdahaleler, aynı zamanda iç savaş dinamiklerini, güç boşluklarını ve uzun süreli siyasi istikrarsızlık süreçlerini de beraberinde getirdi.

Eleştirel yaklaşımlara göre, ABD'nin farklı coğrafyalarda yürüttüğü işgaller:

-Devlet kurumlarının zayıflamasına,

-Silahlı grupların çoğalmasına,

-Güç boşluklarının oluşmasına,

-Uzun süreli güvenlik krizlerine zemin hazırladı.

Irak: F-16'lar ve yarım kalan kapasite

Irak'ta 2003 sonrası yeniden inşa edilen hava kuvvetleri, bu modelin bir diğer örneği oldu.

Bağdat yönetimi milyarlarca dolar harcayarak F-16 savaş uçakları gibi gelişmiş platformlar satın aldı.

Ancak bu sistemlerin işletilmesinde benzer bir bağımlılık yapısı ortaya çıktı.

Bakım, yazılım, mühimmat entegrasyonu ve teknik eğitim süreçlerinin önemli bölümleri uzun süre yabancı danışmanlara bağlı kaldı.

DAİŞ ile mücadele döneminde Irak hava unsurları operasyonlara katılsa da yüksek teknolojiye sahip platformların sahadaki etkinliği çoğu zaman sınırlı kaldı.

Daha basit ve sürdürülebilir hava araçları operasyonel yükün önemli kısmını taşıdı.

Asıl mesele: Teknoloji değil kurumsal kapasite

Afganistan ve Irak deneyimlerinin ortaya koyduğu en temel tartışma noktası, savaş gücünün yalnızca teknolojiyle ölçülemeyeceği gerçeği oldu.

Bir hava kuvvetinin gerçek kapasitesi teknik insan kaynağına, sürdürülebilir bakım sistemine, kurumsal sürekliliğe, bağımsız lojistik zincirine bağlıdır.

Bu unsurların eksikliği, en gelişmiş uçakların bile kısa sürede işlevsiz hale gelmesine yol açabilir.

Sonuç: Gökyüzünde güçlü, yerde kırılgan sistemler

Afganistan ve Irak örnekleri, modern askeri müdahalelerin en kritik tartışmalarından birini yeniden gündeme taşıdı: Bağımsız ordu inşası gerçekten mümkün mü, yoksa bu süreç doğası gereği bağımlılık mı üretiyor?

Ortaya çıkan tabloya göre, milyarlarca dolarlık yatırımlar ve gelişmiş silah sistemleri tek başına sürdürülebilir bir askeri güç oluşturmaya yetmedi.

Destek mekanizması çöktüğünde, gökyüzünde modern görünen sistemler bile kısa sürede yerde işlevsiz bir yapıya dönüşebildi.

Ve bu durum, modern savaşların en pahalı unsurunun aslında uçaklar değil, onları ayakta tutan görünmez insan ve kurum ağı olduğunu bir kez daha ortaya koydu. (İLKHA)

Mesele, 'hukuki bir dosya' olmaktan çıkıp, Tunus'un 2011 sonrası siyasi düzeninin yeniden tanımlandığı bir dönüm noktasına dönüşmüş gözüküyor.

Yargıdan öte siyasal mühendislik tartışması

Gannuşi hakkında verilen müebbet hapis ve ek ağır cezalar, sadece bir siyasetçinin yargılanması olarak değil, Tunus'ta devrim sonrası kurulan çoğulcu siyasi alanın daralmasının sembolü olarak değerlendiriliyor.

Muhalefet ve insan hakları çevreleri, özellikle 'gizli yapılanma' dosyası gibi uzun süredir gündemde tutulan suçlamaların somut delillerle netleşmemesini, sürecin siyasi karakterini güçlendiren bir unsur olarak görüyor.

Bu çerçevede mahkemelerin verdiği kararlar, salt hukuk uygulaması değil devletin muhalif aktörlerle ilişkisini yeniden tanımlayan bir mekanizma olarak okunuyor.

Yani tartışma artık 'Suç var mı yok mu?' sorusundan ziyade 'Yargı siyasetin neresinde duruyor?' sorusuna evrilmiş durumda.

2021 sonrası kırılma ve merkezileşen güç yapısı

Yapılan değerlendirmelerde en kritik dönüm noktası olarak 25 Temmuz 2021 süreci öne çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Kays Said'in parlamentoyu askıya alması ve ardından anayasal ve kurumsal yapıda yaptığı değişiklikler, Tunus'ta yarı-parlamenter dengeleri büyük ölçüde ortadan kaldırdı.

Bu süreçten sonra muhalefet, sadece siyasi rekabet alanının daralmasıyla değil, aynı zamanda yargı ve güvenlik mekanizmalarının siyasal alana daha fazla entegre olmasıyla karşı karşıya kaldı.

Açılan davalar, verilen cezalar ve tutuklamalar, muhalif çevreler tarafından 'siyasi alanın yeniden dizayn edilmesi' olarak tanımlanıyor.

Bu çerçevede Gannuşi dosyası, bireysel bir dava olmaktan çıkarak, devrim sonrası siyasi düzenin sembolik olarak yeniden yazıldığı bir sürecin merkezine yerleşiyor.

Gannuşi figürü: Sadece bir lider değil, bir dönemin temsili

Gannuşi'nin bu kadar merkezi bir hedef haline gelmesi, yalnızca siyasi pozisyonuyla değil, temsil ettiği tarihsel rol ile de açıklanıyor.

Nahda Hareketi'nin Tunus siyasetindeki ağırlığı, devrim sonrası geçiş sürecinde oynadığı rol ve uzlaşmacı siyaset dili, onu sadece bir parti lideri değil, aynı zamanda bir 'siyasi dönem simgesi' haline getirdi.

Bu nedenle ona yönelik sert yargı kararları, muhalefet açısından yalnızca bir kişiye değil, aynı zamanda 2011 sonrası 'demokratik' deneyime yönelik bir müdahale olarak görülüyor.

Gannuşi'nin hem içeride yargı süreçleriyle hedef alınması hem de dışarıda akademik ve siyasi çevrelerde 'düşünür-siyasetçi' olarak karşılık bulması, bu gerilimi daha da görünür hale getiriyor.

Yargı bağımsızlığı tartışmasının merkezde olması

Tunus'taki tartışmaların bir diğer boyutu, yargı bağımsızlığı meselesi.

Muhalifler, anayasal değişiklikler sonrası yargının yürütme organına daha açık hale geldiğini, bunun da siyasi davaların niteliğini etkilediğini belirtiyor.

Bu noktada kritik soru şu: Yargı süreçleri gerçekten kriminal suçları mı hedefliyor, yoksa siyasi aktörlerin tasfiyesi için mi kullanılıyor?

İktidar kanadı bu iddiaları reddederken, muhalefet ve uluslararası insan hakları kuruluşları Tunus'ta siyasi özgürlüklerin gerilediğini ve yargının giderek daha fazla politik alanın parçası haline geldiğini ifade ediyor.

Siyasi alanın daralması ve kutuplaşmanın derinleşmesi

Gelişmelerin bir diğer sonucu, Tunus'ta zaten kırılgan olan siyasi dengelerin daha da sertleşmesi.

Ekonomik sorunlar, işsizlik ve sosyal gerilimler devam ederken, siyasi rekabet alanının daralması toplumsal kutuplaşmayı artırıyor.

Muhalefetin bastırılması, kısa vadede siyasal alanı sadeleştiriyor gibi görünse de uzun vadede temsil krizini derinleştirme riski taşıyor.

Çünkü 'demokratik' sistemlerde muhalefetin dışlanması, sadece siyasi aktörleri değil, toplumun farklı kesimlerinin temsil kanallarını da zayıflatıyor.

Kays Said yönetimi: Güç yoğunlaşması tartışması

Cumhurbaşkanı Kays Said'in siyasi sistemi yeniden şekillendirirken yargı mekanizmasını muhalefeti zayıflatmak için kullandığı ve ülkede giderek daha merkezileşmiş bir yönetim modeli inşa ettiği belirtiliyor.

Muhalefet ve çok sayıda insan hakları çevresi, son yıllarda açılan davalar ve verilen ağır cezaları tekil hukuki süreçler olarak değil, siyasi alanın yeniden düzenlenmesinin bir parçası olarak değerlendiriyor.

Bu çerçevede özellikle Nahda ve diğer muhalif aktörlere yönelik yargı süreçlerinin, siyasi rekabeti daraltan bir işlev gördüğü ifade ediliyor.

Eleştirilerde ortak vurgu, yargının bağımsız bir denetim mekanizması olmaktan çıkarak, siyasi tasfiyenin aracı haline geldiği yönünde.

Bu değerlendirme, özellikle 2021 sonrası artan tutuklamalar ve siyasi dosyalarla birlikte daha güçlü bir zemine oturmuş durumda.

'Tek merkez' tartışması

25 Temmuz 2021'de parlamentonun askıya alınması ve ardından anayasal düzenin yeniden yapılandırılması, Tunus'ta güç dengelerini köklü biçimde değiştirdi.

Cumhurbaşkanı Kays Said'in geniş yürütme yetkilerini elinde toplaması, muhalefet tarafından 'tek adam yönetimine geçiş' olarak tanımlanıyor.

Bu süreçte yasama ve yürütme arasındaki denge mekanizmalarının zayıfladığı, siyasi partilerin etkisinin azaldığı ve devletin karar alma yapısının daha merkezi bir yapıya dönüştüğü yönünde değerlendirmeler öne çıkıyor.

Eleştirmenlere göre bu dönüşüm, 'demokratik' çoğulculuğun alanını daraltarak siyasi rekabeti sınırlayan bir yapı oluşturdu.

Muhalefetin tasfiyesi

Siyasi muhalefet, özellikle Nahda başta olmak üzere farklı akımlara yönelik operasyonları 'siyasi tasfiye süreci' olarak nitelendiriyor.

Bu çerçevede yargı kararları, yalnızca bireysel suçlamalar değil, aynı zamanda siyasi alanın yeniden dizayn edilmesinin araçları olarak görülüyor.

Bu iddialar, Tunus'ta siyasi partilerin faaliyet alanının daraldığı, muhalif seslerin artan biçimde yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldığı ve kamusal tartışma alanının sınırlı hale geldiği yönündeki gözlemlerle birlikte dile getiriliyor.

Uluslararası baskının sınırlı kalması

Dikkat çeken bir diğer unsur ise Tunus'taki gelişmelere yönelik uluslararası tepkilerin görece sınırlı kalması.

İnsan hakları kuruluşları ve bazı Batılı çevreler zaman zaman yargı bağımsızlığı ve siyasi özgürlükler konusunda eleştiriler yöneltse de bu eleştirilerin somut ve güçlü bir siyasi baskı mekanizmasına dönüşmediği değerlendiriliyor.

Bu durum, Kays Said yönetiminin dış politik dengeleri gözeterek belirli bir manevra alanı koruduğu yorumlarını da beraberinde getiriyor.

Özellikle ekonomik kriz, göç yönetimi ve bölgesel güvenlik başlıklarının, Tunus'a yönelik uluslararası yaklaşımda belirleyici olduğu ifade ediliyor.

Sonuç: İki Tunus arasında gerilim

Bugün Tunus'ta yaşanan tablo, iki farklı siyasi tasavvurun çatışması olarak okunabilir:

Bir tarafta, devrim sonrası kazanımlar üzerine inşa edilmiş, çoğulculuğu ve siyasi rekabeti esas alan bir Tunus tasavvuru; diğer tarafta ise daha merkezi, daha kontrollü ve siyasi alanı daraltan bir devlet modeli.

Gannuşi ve Nahda etrafında yoğunlaşan davalar, bu iki model arasındaki gerilimin en görünür sembolüne dönüşmüş durumda.

Bu nedenle mesele artık sadece bir liderin yargılanması değil Tunus'un gelecekte nasıl bir devlet olacağı sorusudur.

Ve bu soru, ülkenin sadece bugünkü siyasetini değil, uzun vadeli kurumsal kimliğini de belirleyecek. (İLKHA)

İşgal ordusunun tanklar, zırhlı araçlar ve gelişmiş hava savunma sistemleriyle kurduğu askeri üstünlük, Hizbullah'ın düşük maliyetli ama yüksek etkili FPV dron saldırılarıyla ciddi şekilde sınanıyor.

İşgal ordusuna mensup bir askerin babasının 'Güney Lübnan adeta bir drone av sahası' sözleri, sahadaki askeri durumdan çok daha fazlasını anlatıyor.

Bu ifade, artık savaşın sadece ateş gücüyle değil, görünmezlik, ani saldırı kapasitesi ve psikolojik baskı üzerinden şekillendiğini ortaya koyuyor.

Teknolojik üstünlüğün kırılganlığı

İşgal ordusu uzun yıllar boyunca hava gücü, radar sistemleri ve elektronik harp kapasitesi sayesinde bölgesel askeri üstünlüğünü korudu. Ancak FPV tipi dronların ortaya çıkışı bu denklemi önemli ölçüde değiştirdi.

Bu dronlar, askerî açıdan bakıldığında son derece basit bir teknolojiye dayanıyor.

Genellikle sivil kullanım için geliştirilen, düşük maliyetli ve hızlı üretilebilen sistemler.

Buna karşın etkileri, klasik yüksek maliyetli savunma sistemlerinin ötesine geçebiliyor.

Bazı dronların maliyeti yüzlerce dolar seviyesinde kalırken, bunları durdurmak için kullanılan füze sistemleri ve elektronik harp ekipmanlarının maliyeti on binlerce doları buluyor.

Bu da sahada ciddi bir 'maliyet asimetrisi' oluşturuyor.

Elektronik harp etkisiz kalıyor

En kritik dönüşüm ise kontrol sistemlerinde yaşanıyor.

Son dönemde kullanılan bazı FPV dronlar fiber optik kablolarla kontrol ediliyor.

Bu sistemde komutlar radyo frekansıyla değil, fiziksel bir kablo üzerinden iletildiği için elektronik karıştırma yöntemleri büyük ölçüde etkisiz hale geliyor.

Bu durum, işgal ordusunun yıllardır güvendiği elektronik savaş kapasitesinin sınırlı kaldığı yeni bir alan oluşturuyor.

Radarlar küçük ve kompozit malzemelerden üretilen bu dronları tespit etmekte zorlanırken, alçak irtifada ve çok hızlı hareket eden hedefler hava savunma sistemlerinin 'kör noktalarına' giriyor.

Savaşın görünmeyen boyutu: Psikolojik çöküş

Sahadaki en dikkat çekici değişimlerden biri ise askerlerin psikolojik durumunda yaşanıyor.

İşgal medyasına yansıyan ifadelerde askerlerin sürekli tetikte olduğu, gökyüzüne bakmadan hareket edemedikleri ve en küçük sesin bile tehdit olarak algılandığı görülüyor.

Bazı askerlerin 'tek yapabildiğimiz şey dua etmek' şeklindeki sözleri, askeri disiplinin ötesinde bir psikolojik kırılmaya işaret ediyor.

Modern savaşlarda teknolojik üstünlük kadar, askerlerin moral ve güven hissi de belirleyici bir unsur haline geliyor.

Bu noktada FPV dronlar yalnızca fiziksel hasar üretmiyor aynı zamanda sürekli bir belirsizlik ve korku haline neden olarak savaş alanının psikolojisini yeniden şekillendiriyor.

Güney Lübnan: Yeni nesil savaş laboratuvarı

Güney Lübnan'daki çatışmalar, aslında daha geniş bir askeri dönüşümün parçası olarak değerlendiriliyor.

Bu bölge, düşük maliyetli insansız sistemlerin büyük ordulara karşı ne kadar etkili olabileceğinin test edildiği bir alan haline gelmiş durumda.

Hizbullah'ın özellikle ileri karakolları, zırhlı birlikleri ve tahliye hatlarını hedef alan saldırıları, klasik cephe savaşını zorlaştıran bir stratejiye dayanıyor.

Amaç yalnızca kayıp verdirmek değil, aynı zamanda hareket kabiliyetini kısıtlamak ve sürekli bir tehdit algısına neden olmak.

Bu yönüyle Güney Lübnan, Ukrayna savaşında görülen FPV drone kullanımının Orta Doğu'ya taşınmış bir versiyonu olarak da değerlendiriliyor.

Teknolojik savaşın sınırları

İşgal ordusunun elindeki gelişmiş sistemlere rağmen sahada kesin bir çözüm üretilememesi, modern savaşın temel bir gerçeğini yeniden gündeme getiriyor: Teknoloji tek başına mutlak üstünlük sağlamıyor.

Daha ucuz, daha hızlı uyarlanabilen ve taktik esneklik sağlayan sistemler, büyük ve pahalı askeri yapıları zorlayabiliyor.

Özellikle elektronik harp karşısında dayanıklı hale getirilen yeni nesil dronlar, bu dengenin daha da kırılgan hale geldiğini gösteriyor.

Sonuç: Değişen savaş paradigması

Güney Lübnan'da yaşananlar, yalnızca bir sınır çatışması değil, aynı zamanda savaşın doğasının değiştiği bir dönüm noktasını temsil ediyor.

Tanklar, zırhlı araçlar ve hava savunma sistemleri hâlâ önemli ancak artık tek başına belirleyici değil.

Küçük, ucuz ve yüksek hassasiyetli dronlar, sahadaki en güçlü orduların bile hareket alanını daraltabiliyor.

İşgal askerlerinin kendilerini 'gökyüzünden gelen görünmez bir tehdit karşısında şansa bağlı yaşıyor gibi' hissetmeleri, bu yeni savaş paradigmasının en çarpıcı özeti olarak öne çıkıyor.

Güney Lübnan bugün, yalnızca bir çatışma hattı değil aynı zamanda geleceğin savaşlarının nasıl olacağına dair sert ve gerçek bir laboratuvar haline gelmiş durumda. (İLKHA)

Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında varılan anlaşma, iltica başvurusu reddedilen veya ülkede kalma hakkı bulunmayan göçmenlerin daha hızlı şekilde sınır dışı edilmesini hedefliyor.

Yeni düzenleme kapsamında AB üyesi ülkeler, birlik sınırları dışında 'geri dönüş merkezleri' kurmak için üçüncü ülkelerle ikili anlaşmalar yapabilecek.

Bu merkezlerde tutulacak göçmenlerin daha sonra geldikleri ülkelere gönderilmesi planlanıyor.

Avrupa sınırlarını dışarıdan korumaya hazırlanıyor

Avrupa basınında yer alan bilgilere göre Almanya, Avusturya, Hollanda, Danimarka ve Yunanistan başta olmak üzere birçok ülke, geri gönderme merkezlerine ev sahipliği yapabilecek ülkelerle görüşmeler yürütüyor.

Bu ülkelerin büyük bölümünün Afrika kıtasında bulunduğu belirtiliyor.

İtalya'nın Arnavutluk ile yaptığı ve düzensiz göçmenlerin Arnavutluk'taki merkezlerde tutulmasını öngören anlaşma ise yeni modelin öncüsü olarak gösteriliyor.

Brüksel yönetimi, yeni düzenlemelerin sınır dışı süreçlerini hızlandıracağını ve reddedilen iltica başvurularının ardından yaşanan hukuki ve idari tıkanıklıkları azaltacağını savunuyor.

Trump dönemine benzetildi

Ancak insan hakları örgütleri ve göç alanında çalışan kuruluşlar, Avrupa'nın giderek daha sert ve güvenlik odaklı bir göç anlayışına yöneldiğini belirtiyor.

Hak savunucuları, düzensiz göçmenlerin Avrupa dışındaki merkezlerde tutulmasının, Donald Trump döneminde ABD'nin uyguladığı tartışmalı göç politikalarını hatırlattığını ifade ediyor.

Eleştirilerde, göçmenlerin hukuki destekten mahrum kalabileceği, uzun süreli idari gözaltı uygulamalarının yaygınlaşabileceği ve sığınma hakkının fiilen zayıflatılabileceği uyarıları öne çıkıyor.

Sağ siyasetin yükselişi etkili oldu

Uzmanlara göre Avrupa'da göç politikalarının sertleşmesinde son yıllarda yükselen sağ ve aşırı sağ partilerin etkisi büyük.

Özellikle 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde göç karşıtı söylemleriyle öne çıkan partilerin güç kazanması, hükümetler üzerindeki baskıyı artırdı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de yeni düzenlemeleri savunurken, 2015 yılında yaklaşık bir milyon göçmen ve sığınmacının Avrupa'ya ulaştığı göç krizinin tekrar yaşanmaması gerektiğini dile getirmişti.

İnsan hakları kuruluşlarından uyarı

İnsan hakları örgütleri ise yeni sistemin, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı'nda güvence altına alınan koruma mekanizmalarını zayıflatabileceğini belirtiyor.

Kuruluşlar, özellikle savaş, işkence veya siyasi baskı riski bulunan ülkelere yapılacak geri göndermelerin ciddi insani sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunurken, Avrupa'nın sınır güvenliği ile insan hakları arasındaki dengeyi koruması gerektiğini vurguluyor.

Yeni göç paketi, Avrupa'nın düzensiz göçle mücadelede daha sert araçlara yöneldiğini ortaya koyarken, kıtanın önümüzdeki yıllarda göç ve insan hakları ekseninde daha yoğun tartışmalara sahne olacağının işaretlerini veriyor.

Göçün ardındaki zorunluluk göz ardı ediliyor

Uzmanlar, Avrupa'ya ulaşmaya çalışan insanların büyük bölümünün ülkelerini keyfi nedenlerle değil, savaş, iç karışıklık, siyasi istikrarsızlık, yoksulluk ve güvenlik sorunları nedeniyle terk etmek zorunda kaldığına dikkat çekiyor.

Afrika, Ortadoğu ve Asya'nın çeşitli bölgelerinden yola çıkan milyonlarca kişi, yaşadıkları ülkelerde hayatlarını sürdürebilecek temel şartları bulamadıkları için tehlikeli göç rotalarına yöneliyor.

Avrupa'da hayat çoğu zaman sanıldığı kadar kolay değil

Göçmenler Avrupa'ya ulaştıktan sonra da ciddi sorunlarla karşı karşıya kalıyor.

Birçok ülkede geçici kamplarda veya kalabalık merkezlerde yaşamak zorunda kalan göçmenler, iş bulma, barınma, sağlık hizmetlerine erişim ve toplumsal uyum gibi alanlarda önemli güçlükler yaşıyor.

Ayrımcılık ve yabancı düşmanlığı da göçmenlerin karşılaştığı temel sorunlar arasında yer alıyor.

Küresel krizlerin sorumluluğu tartışılıyor

Göç hareketlerinin nedenleri üzerine yapılan değerlendirmelerde, birçok ülkenin bugün karşı karşıya bulunduğu siyasi ve ekonomik sorunların tarihsel arka planına da dikkat çekiliyor.

Uzun yıllar süren sömürgecilik politikaları, dış müdahaleler, vekâlet savaşları, kaynakların kontrolü için yürütülen mücadeleler ve adaletsiz küresel ekonomik düzenin, birçok bölgede istikrarsızlığı derinleştirdiği belirtiliyor.

Bu nedenle bazı uzmanlar, göçü yalnızca bir güvenlik meselesi olarak değil, küresel adalet ve sorumluluk çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini savunuyor.

Dayanışma çağrısı

İnsan hakları kuruluşları ise göç tartışmalarında güvenlik kaygılarının yanı sıra insani boyutun da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurguluyor.

Kuruluşlar, savaşlardan, açlıktan ve yoksulluktan kaçan insanların her şeyden önce temel haklara sahip bireyler olduğuna dikkat çekerek, devletlerin sınır güvenliğini sağlarken insan onurunu koruyan politikalar geliştirmesi gerektiğini ifade ediyor.

Uzmanlara göre göç meselesinin kalıcı çözümü, yalnızca sınırları daha sıkı korumaktan değil, insanların kendi ülkelerinde güvenli ve insanca yaşayabilecekleri şartların oluşturulmasından geçiyor. (İLKHA)

1648 yılında Avrupa'daki din savaşlarını sona erdiren Vestfalya Antlaşması'nın imzalandığı ve bu nedenle 'barış şehri' olarak anılan Osnabrück'te bulunan Volkswagen fabrikası, bugün otomobil yerine askeri sistemler üretmeye hazırlanıyor.

Siyonist rejim merkezli Rafael şirketiyle yürütülen görüşmeler kapsamında fabrikanın Demir Kubbe hava savunma sisteminin bileşenlerini, ağır askeri kamyonları, fırlatma platformlarını ve enerji sistemlerini üretmesi planlanıyor.

Yaklaşık 2 bin 300 kişinin çalıştığı fabrikanın mevcut haliyle kapanması gündemdeydi.

Bu nedenle Volkswagen açısından tercih, otomobil ile silah arasında değil, silah üretimi ile fabrikanın tamamen kapanması arasında yapıldı.

Ancak mesele yalnızca bir fabrikanın kaderi değil.

Avrupa'nın otomotiv devi alarm veriyor

Bir zamanlar Avrupa ekonomisinin lokomotifi olan otomotiv sektörü son yılların en ağır krizlerinden geçiyor.

Volkswagen 2025 yılında faaliyet kârının yüzde 53 eridiğini açıkladı. Şirket aynı dönemde Almanya'da 35 bin kişiyi işten çıkarma planını duyurdu.

Daha çarpıcı tablo ise Peugeot, Citroen, Fiat, Chrysler, Jeep ve Opel gibi markaları bünyesinde barındıran Stellantis'te ortaya çıktı. Şirket 2025 yılında 22,3 milyar avroluk zarar açıkladı.

Bu rakamlar yalnızca şirket bilançolarındaki bozulmayı göstermiyor. Avrupa'nın onlarca yıldır kurduğu sanayi modelinin sarsıldığını da ortaya koyuyor.

Çin, Avrupa'nın evine girdi

Krizin en önemli nedenlerinden biri Çin'in yükselişi.

Bir dönem yalnızca düşük maliyetli üretici olarak görülen Çinli markalar artık Avrupa'nın kendi pazarında Avrupalı üreticilerle rekabet ediyor.

Özellikle Çinli elektrikli araç üreticileri BYD ve Leapmotor son yıllarda Avrupa pazarında hızlı büyüme kaydetti.

Çinli üreticilerin satışları birçok geleneksel Avrupalı markayı geride bırakmaya başladı.

Üstelik Avrupa Birliği'nin ek gümrük vergilerine rağmen Çin araçlarının fiyat avantajı devam ediyor.

Elektrikli araç yatırımları beklenen sonucu vermedi

Avrupalı şirketler milyarlarca avroluk yatırımla elektrikli araç dönüşümüne hazırlanmıştı.

Yeni üretim bantları kuruldu, batarya fabrikaları açıldı, motor teknolojileri geliştirildi.

Ancak tüketici talebi şirketlerin öngördüğü hızda artmadı.

Sonuç olarak firmalar hem elektrikli araçlara yatırım yapmak hem de içten yanmalı motorları üretmeye devam etmek zorunda kaldı. Bu durum maliyetleri katladı.

Trump'ın tarifeleri son darbeyi vurdu

Sorunlar bununla da sınırlı kalmadı.

Donald Trump yönetiminin Avrupa otomobillerine yüzde 25 ek gümrük vergisi getirmesi kıta üreticilerine milyarlarca dolarlık maliyet yükledi.

Volkswagen tek başına milyarlarca dolar zarar açıklarken, birçok şirket ABD pazarındaki rekabet gücünü kaybetmeye başladı.

Tam da bu noktada savunma sanayisi şirketler için cazip bir çıkış yolu olarak ortaya çıktı.

Savaş ekonomisinin cazibesi

Savunma sanayisinin sunduğu imkanlar otomotiv sektörünün sahip olmadığı avantajlar içeriyor.

Devlet garantili siparişler.

10 ila 15 yıl süren uzun vadeli sözleşmeler.

Yüksek kâr marjları.

Sürekli artan bütçeler.

Bu nedenle kapanma riski altındaki fabrikalar için silah üretimi adeta bir can simidine dönüşmüş durumda.

Renault'nun Fransa'daki tesislerinde saldırı tipi uzun menzilli insansız hava araçları üretilmeye başlanması, Alman KNDS şirketinin 175 yıllık tren fabrikasını tank üretim merkezine dönüştürmesi ve Rheinmetall'in otomotiv tesislerini askeri üretime yönlendirmesi bu sürecin parçaları olarak görülüyor.

Avrupa neden yeniden silahlanıyor?

Bu dönüşümün arkasında yalnızca ekonomik nedenler yok.

Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında Avrupa'nın güvenlik algısı köklü şekilde değişti.

NATO ve Avrupa ülkelerinin askeri yetkilileri, önümüzdeki yıllarda Rusya ile daha geniş kapsamlı bir çatışma riskinin bulunduğunu savunuyor.

Almanya, Polonya, Baltık ülkeleri ve İskandinav devletleri savunma harcamalarını rekor seviyelere çıkarıyor.

NATO'nun yeni hedefleri doğrultusunda birçok Avrupa ülkesi milli gelirlerinin yüzde 5'ine yaklaşan savunma harcamaları planlıyor.

Bu da savunma sanayisine yüz milyarlarca avroluk yeni kaynak aktarılması anlamına geliyor.

Asıl soru: Bu dönüşün geri dönüşü var mı?

Analizin en dikkat çekici noktası burada ortaya çıkıyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında tank üreten fabrikalar yeniden otomobil üretmeye dönmüştü.

Ancak bugün durum farklı.

Çünkü Avrupa'nın otomotiv sektörü geçici bir durgunluk yaşamıyor; yapısal bir krizle karşı karşıya bulunuyor.

Bir kez savunma sanayisine geçen fabrikanın yeniden otomobil üretimine dönmesi ekonomik açıdan giderek daha zor hale geliyor.

Askeri üretim için kurulan tedarik zincirleri, devlet sözleşmeleri, güvenlik izinleri ve uzman iş gücü zamanla kalıcı bir yapıya dönüşüyor.

Bu nedenle birçok uzman Avrupa'nın yeni bir 'askeri-sanayi kompleksi' inşa ettiğini düşünüyor.

Eisenhower'ın uyarısı yeniden gündemde

1961 yılında görevden ayrılan ABD Başkanı ve eski general Dwight D. Eisenhower, Amerikan toplumunu 'askeri-sanayi kompleksi' konusunda uyarmıştı.

Eisenhower, savunma sanayisinin zamanla siyaseti ve ekonomiyi yönlendirecek ölçüde güç kazanabileceğini söylemişti.

Bugün bazı analistler Avrupa'nın benzer bir sürece girdiğini savunuyor.

Savunma şirketlerinin Brüksel'deki lobi faaliyetlerinin son yıllarda hızla artması da bu tartışmaları güçlendiriyor.

Avrupa yeni bir döneme giriyor

Volkswagen'in otomobil yerine füze sistemleri üretmeye hazırlanması, Renault'nun saldırı İHA'larına yönelmesi veya tren fabrikalarının tank üretmesi ilk bakışta birbirinden bağımsız kararlar gibi görünebilir.

Ancak bu örnekler bir araya getirildiğinde Avrupa'nın ekonomik ve stratejik önceliklerinde tarihi bir değişim yaşandığı görülüyor.

Kıta, bir yandan Rusya'dan kaynaklanan güvenlik endişelerine karşı hazırlık yaparken diğer yandan sanayi üretiminin önemli bir bölümünü savaş ekonomisine entegre ediyor.

Bugün Avrupa'da birçok fabrika kapanmamak için silah üretimine geçiyor.

Fakat uzun vadede ortaya çıkacak tablo çok daha derin bir soruyu gündeme getiriyor:

Eğer bir ekonominin büyümesi, fabrikalarının çalışması ve milyonlarca kişinin istihdamı giderek savunma harcamalarına bağlanırsa, o ekonomi barış dönemlerinde aynı dinamizmi sürdürebilir mi?

Avrupa'nın önündeki asıl sınav da tam olarak burada başlıyor.

Bu dönüşüm, kıtayı daha güvenli hale getirebilir. Ancak aynı zamanda Avrupa'nın geleceğini, varlığını sürdürebilmek için sürekli tehdit algısına ihtiyaç duyan yeni bir ekonomik düzene de bağlayabilir.

Bu nedenle bugün otomobil fabrikalarında yaşanan değişim yalnızca sanayi politikası değil, Avrupa'nın gelecek on yıllarını şekillendirecek tarihsel bir kırılma olarak görülüyor. (İLKHA)

Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan ve çatışmalarda cinsel şiddet içeren raporun ardından Tel Aviv yönetiminin BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile ilişkileri askıya alma kararı alması, yeni bir diplomatik krize yol açtı.

BM raporunda yer alan değerlendirmeler, siyonist rejim ile Rusya'nın da yer aldığı bazı aktörlerin 'çatışmalarda cinsel şiddet' şüphesiyle listeye alınmasını içerirken, Tel Aviv yönetimi bu kararı 'yanlı ve siyasi' olarak nitelendirdi.

Siyonist rejim sözde Dışişleri Bakanlığı raporu sert ifadelerle eleştirerek Birleşmiş Milletleri 'taraflı bir yapı' olmakla suçladı.

BM ile kopan ilişkiler ve sertleşen söylem

Siyonist rejimin BM Genel Sekreteri ve kurumlarıyla ilişkilerini askıya alması, uluslararası arenada alışılmadık bir adım olarak değerlendirildi.

Tel Aviv yönetimi, raporun 'gerçek dışı ve kasıtlı' olduğunu savunurken, BM ise iddiaların sahadaki doğrulanmış bulgulara dayandığını açıkladı.

BM yetkilileri, özellikle Gazze ve Batı Şeria'daki 'gözaltı' süreçlerinde cinsel şiddet ve kötü muamele iddialarına ilişkin çok sayıda doğrulanmış vaka bulunduğunu belirtti.

Buna rağmen siyonist rejim, iddiaları reddederek uluslararası kuruluşları 'siyasi baskı aracı' olmakla suçlamayı sürdürdü.

Uluslararası kurumlarla uzun süredir devam eden kriz

Siyonist rejimin BM ile yaşadığı gerilim yeni değil.

İşgalciler, yıllardır İnsan Hakları Konseyi'ni 'sistematik olarak taraflı olmakla' suçlarken, 2025 yılında konseye üyeliğini sonlandırmıştı.

UNESCO ile yaşanan kriz de benzer şekilde derinleşmiş, Filistin'in üyeliği sonrası başlayan anlaşmazlıklar 2017'de ABD ile birlikte siyonist rejimin örgütten çekilmesine kadar uzanmıştı.

Tel Aviv yönetimi, özellikle Kudüs ve Filistin topraklarındaki kültürel miras kararlarını 'tarihi bağları yok saymak' olarak değerlendirirken, UNESCO bu kararların uluslararası hukuka dayandığını savunmuştu.

Uluslararası Ceza Mahkemesi ve 'hesaplaşma' süreci

Siyonist rejim ile Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) arasındaki gerilim de giderek tırmanıyor.

Filistin'in Roma Statüsü'ne taraf olmasıyla birlikte mahkemenin yetkisini tanımayan siyonist rejim, son yıllarda hakkında açılan soruşturmaları 'siyasi motivasyonlu' olarak nitelendiriyor.

Özellikle Gazze savaşına ilişkin yürütülen süreçte üst düzey işgalci yetkililer hakkında olası savaş suçu soruşturmaları gündeme gelirken, Tel Aviv yönetimi mahkemenin yetkisini reddederek uluslararası hukuk mekanizmalarına karşı sert bir pozisyon aldı.

'Seçici tanıma' ve artan diplomatik çatışma

Uzmanlara göre siyonist rejim, uluslararası kurumlarla ilişkilerinde 'çıkar temelli yaklaşım' izliyor.

Tel Aviv, kendi tezlerine uygun kararları desteklerken, aleyhine olan rapor ve kararları ise 'gayrimeşru' ilan ediyor.

Bu durum özellikle BM, UCM ve UNESCO gibi kurumlarla ilişkilerde sürekli krizlere yol açarken, Filistin meselesi bu çatışmanın merkezinde yer alıyor.

Filistinli yetkililer ise uluslararası toplumun daha etkin adımlar atması gerektiğini vurguluyor.

Sonuç: Derinleşen bir kırılma hattı

Siyonist rejim ile uluslararası hukuk mekanizmaları arasındaki gerilim, yalnızca diplomatik bir anlaşmazlık olmaktan çıkıp yapısal bir çatışmaya dönüşmüş durumda.

BM raporlarına yönelik tepkiler, kurumlarla bağların askıya alınması ve soruşturmalara verilen sert yanıtlar, bu kırılmanın daha da derinleştiğine işaret ediyor.

Uzmanlar, mevcut tablonun uluslararası hukuk düzeninin geleceği açısından kritik bir eşik oluşturduğunu ve bu gerilimin önümüzdeki dönemde daha da sertleşebileceğini değerlendiriyor. (İLKHA)

Bir yandan devletlerin internet erişimini kısıtlayan politikaları, diğer yandan artan askeri gerilimler, 'küresel ve açık internet' fikrini giderek daha tartışmalı hale getiriyor.

Uzmanlara göre Çin'in 'siber egemenlik' modeli bu dönüşümün en belirgin örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

'Büyük Güvenlik Duvarı' sistemiyle dış platformlara erişimin sınırlandırılması, devlet kontrollü yerel dijital ekosistemlerin oluşmasına zemin hazırlarken, benzer uygulamaların farklı ülkelerde de yaygınlaştığı belirtiliyor.

Bu eğilim, 'splinternet' olarak adlandırılan parçalı internet yapısının güçlendiğine işaret ediyor.

Küresel ağın kırılgan omurgası: Deniz altı kablolar

İnternet trafiğinin yüzde 99'undan fazlası deniz altı kablolar üzerinden taşınıyor.

Bu nedenle özellikle Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Umman Körfezi gibi stratejik geçiş noktaları, küresel dijital iletişimin en hassas bölgeleri olarak kabul ediliyor.

Uzmanlar, bu kabloların bilinen güzergâhlardan geçtiğini ve bu durumun onları olası çatışma veya sabotajlara karşı savunmasız hale getirdiğini belirtiyor.

Bu hatlarda yaşanabilecek bir kesintinin yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte internet hızını ve hizmet akışını ciddi biçimde etkileyebileceği ifade ediliyor.

Çin modeli ve dijital kontrolün yayılması

Çin'in geliştirdiği kapalı internet modeli, yalnızca kendi sınırları içinde değil, farklı ülkelerde de dijital kontrol sistemlerinin yayılmasına yol açıyor.

Bazı ülkelerin Çin yapımı gözetim ve filtreleme teknolojilerini kullanması, internetin küresel standartlardan uzaklaşmasına neden olan bir diğer unsur olarak değerlendiriliyor.

Benzer şekilde Rusya ve İran gibi ülkelerde de yerel platformların teşvik edilmesi, yabancı dijital servislerin sınırlandırılması ve 'izinli internet' uygulamalarına yönelim, küresel ağın bütünlüğünü zayıflatan gelişmeler arasında gösteriliyor.

Yeni dönem: Parçalı ve güvenlik odaklı internet

Uzmanlara göre internet artık tek bir yapıdan ziyade, siyasi bloklara ve güvenlik bölgelerine ayrılan parçalı bir sisteme dönüşüyor.

Bu süreçte hem devletlerin veri kontrolü hem de kritik altyapıların güvenliği ön plana çıkarken, küresel dijital ağın geleceği konusunda ciddi belirsizlikler oluşuyor.

Deniz altı kabloların yanı sıra alternatif iletişim hatları ve uydu sistemleri gündeme gelse de mevcut altyapının yerini tamamen alabilecek bir çözümün kısa vadede mümkün olmadığı belirtiliyor.

Bu durum, internetin geleceğinde hem teknik hem de jeopolitik kırılganlıkların artabileceğine işaret ediyor.

Çin modeli ve 'siber egemenlik' eğilimi

Çin'in geliştirdiği kapalı internet modeli, yalnızca teknik bir altyapı tercihi değil, aynı zamanda siyasi bir kontrol mekanizması olarak değerlendiriliyor.

'Büyük Güvenlik Duvarı' ile dış platformlara erişimin sınırlandırılması, devlet denetimli yerel dijital ekosistemlerin oluşmasını sağladı.

Uzmanlara göre bu model, bazı ülkeler tarafından örnek alınarak 'siber egemenlik' anlayışının yayılmasına zemin hazırlıyor ve küresel internetin ortak yapısını zayıflatıyor.

Splinternet: Tek ağdan parçalı dijital düzene geçiş

'Splinternet' kavramı, internetin tek bir küresel ağ olmaktan çıkıp devlet politikalarına göre ayrışan dijital alanlara bölünmesini ifade ediyor.

Sosyal medya platformlarına erişim kısıtlamaları, yerli alternatif uygulamaların teşviki ve içerik filtreleme sistemleri, bu parçalanmayı hızlandıran temel unsurlar arasında gösteriliyor.

Bu durum, bilgi akışının evrenselliğini tartışmalı hale getiriyor.

Dijital altyapı ve yeni güvenlik riskleri

Artan jeopolitik gerilimler, internet altyapısını da doğrudan güvenlik meselesi haline getiriyor.

Deniz altı kabloların yanı sıra veri merkezleri, uydu sistemleri ve bölgesel internet ağları da potansiyel hedefler arasında değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre bu gelişmeler, internetin geleceğinde teknik dayanıklılıkla birlikte siyasi istikrarın da belirleyici olacağını gösteriyor.

ABD-Çin rekabeti ve internetin jeopolitikleşmesi

Küresel internetin parçalanma süreci yalnızca teknik bir dönüşüm değil, aynı zamanda ABD ve Çin arasındaki stratejik rekabetin dijital alana yansıması olarak değerlendiriliyor.

ABD merkezli platformların küresel hakimiyetine karşı Çin'in geliştirdiği kapalı ve kontrol edilebilir internet modeli, iki farklı dijital düzenin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Bu durum, internetin ortak bir 'küresel kamusal alan' olma özelliğini zayıflatıyor.

Veri, güvenlik ve dijital egemenlik yarışı

Günümüzde devletler için internet yalnızca iletişim ağı değil, aynı zamanda veri kontrolü ve ulusal güvenlik meselesi haline gelmiş durumda.

Kullanıcı verilerinin nerede saklandığı, hangi yasalara tabi olduğu ve hangi devletin erişim yetkisine sahip olduğu tartışmaları, ülkeleri kendi dijital altyapılarını kurmaya yöneltiyor.

Bu eğilim, küresel platformların gücünü sınırlandırırken ulusal internet modellerini güçlendiriyor.

Küresel kesinti senaryosu ve ekonomik riskler

Deniz altı kablolarında yaşanabilecek olası kesintiler yalnızca iletişim değil, finans, bankacılık, lojistik ve enerji sistemlerini de doğrudan etkileyebilecek bir zincir reaksiyona neden olabilir.

İnternetin merkezsiz yapısı teorik olarak alternatif yollar sunsa da yüksek trafik yoğunluğu nedeniyle sistemin ciddi yavaşlaması ve hizmet aksaklıkları kaçınılmaz görülüyor.

Uydu internet ve yeni güç dengesi

Starlink gibi uydu tabanlı internet sistemleri, deniz altı kablolara alternatif olarak öne çıksa da bu teknolojilerin maliyet, kapasite ve jeopolitik kontrol sorunları bulunuyor.

Uzmanlara göre gelecekte internet altyapısı tek bir sistem yerine, deniz altı kablolar, kara hatları ve uydu ağlarının birlikte çalıştığı çok katmanlı bir yapıya evrilecek. (İLKHA)