Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi (BAİBÜ) Mengen Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Berker Çiftçi’nin girişimiyle hayata geçirilen Tohum Ambarı projesi, ata tohumlarının korunması ve yeniden üretime kazandırılması açısından örnek bir model sunuyor.
Üniversite öncülüğünde yaklaşık 500 çiftçiye ücretsiz olarak dağıtılan ata tohumları arasında yer alan ve 12 bin yıllık geçmişiyle bilinen Iza (siyez) buğdayı, bugün Mengen’de yüzlerce dönüm arazide ekilerek bölgesel bir üretim zincirine dönüştü.
Berker Çiftçi, Tohum Ambarı’nda yürütülen çalışmaların aynı zamanda güçlü bir toplumsal hafızaya dayandığını vurgulayarak, her yıl 18 Mart Çanakkale Zaferi Haftası’nda da ücretsiz tohum dağıtıldığını söyledi.
Tohum Ambarı’nda geliştirilen modelin, üniversite–çiftçi iş birliği temelinde büyüdüğünü vurgulayan Çiftçi, çalışmanın, yalnızca korumaya değil üretim, eğitim ve uygulamaya dayalı bir ekosistem oluşturmaya odaklandığını ifade etti.
"12 bin yıllık miras: Iza Buğdayı"
Tohum Ambarı’ndaki en kıymetli türlerden biri, insanlık tarihinin ilk kültüre alınmış buğdayı olarak bilinen Iza (siyez) buğdayı. Sürecin sahadaki yansımalarını üreticiler de doğruluyor.
Babahızır Köyü’nde çiftçilik yapan Şeref Kabasakal, 4 yıl önce Seben’den temin edilen Iza buğdayının bugün Mengen’de geniş alanlarda ekildiğini; üretimin her yıl artarak devam ettiğini söyledi.
Rüknettin Köyü’nden Hikmet Kazan, bölgede “kaplıca” olarak adlandırılan bu kadim buğday türünün hem verimi hem de geleneksel bulgur üretimindeki yeriyle önemini koruduğunu dile getirdi.
Sebenli üretici Reşat Demirel, buğdayın organik yöntemlerle üretimine odaklandıklarını belirterek, “Amaç, bu kadim mirası kimyasal girdilerden uzak, sertifikalı organik üretimle geleceğe taşımak. Seben’de başlayan süreç, Mengen’de genişleyerek yüzlerce dönümlük bir alana ulaştı.” dedi.
Üretilen Iza buğdayı, taş değirmenlerde öğütülerek un ve bulgur gibi katma değerli ürünlere dönüştürülüyor. Bu sürecin önümüzdeki dönemde bölge ekonomisine daha güçlü katkı sağlaması hedefleniyor.
Akademik mutfaktan uluslararası gastronomiye
Mengen’in köklü aşçılık geleneği, Tohum Ambarı ile bilimsel üretim süreciyle buluşuyor. Iza unundan elde edilen ekmek, simit, biskotti ve benzeri ürünlerin yanı sıra bu kadim buğday, profesyonel mutfaklarda da değerlendirilmeye hazırlanıyor.
Bir otelde görev yapan Mengenli aşçı Çağatay Anıl, Iza buğdayını uluslararası mutfaklara taşımayı hedeflediklerini belirterek, ilk denemelerin Iza buğdayı kullanılarak yapılacak bir “ramen” çalışmasıyla başlayacağını ifade etti.
Bolu’da ekmek üretimi yapan aşçı Melike Kaya da Mengen’de ilaçsız tarım yöntemleriyle üretilen Iza buğdayının una dönüştürülerek tüketiciyle buluşturulmasına yönelik çalışmalar yürüttüklerini belirtti. Kaya, elde edilen Iza ununun kendi işletmelerinde farklı ürünlere dönüştürüldüğünü ifade ederek, grisini, ekmek, kraker ve bisküvi gibi ürünler üzerinde çalıştıklarını, bu kapsamda ürün çeşitliliğini artırmayı hedeflediklerini söyledi.
Yerel yönetimlerden destek
Projenin bölgesel kalkınma ve gıda güvenliği açısından taşıdığı öneme dikkat çeken yerel yöneticiler, üniversite–çiftçi iş birliğinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı.
Mengen Belediye Başkanı Vural Turhan, ata tohumlarına dayalı üretimin stratejik önemine işaret ederken; Mengen Kaymakamı Sercan Yıldız, küçük ölçekte başlayan ekim çalışmalarının kısa sürede geniş alanlara yayılmasının memnuniyet verici olduğunu ifade etti.
Tohum Ambarı’nın kurucusu Berker Çiftçi, önümüzdeki dönemde kurulması planlanan taş değirmen ile “topraktan sofraya” uzanan döngünün tamamlanacağını vurguladı.
Çiftçi, Mengen’in ata tohumlarının bilimsel yöntemlerle korunduğu ve üretildiği örnek bir merkez olmaya devam edeceğini söyledi. (İLKHA)