İran'ın bugün bölgesel askeri dengeleri etkileyen güçlü füze kapasitesinin arkasındaki en önemli isimlerden biri Hasan Tahrani Mukaddem olarak kabul ediliyor. İran İslam Cumhuriyeti'nin balistik füze programının kurucusu olarak görülen Mukaddem, askeri çevrelerde ve İran medyasında "İran füzelerinin babası" olarak anılıyor. Yaklaşık otuz yıl boyunca İran'ın füze programını şekillendiren Mukaddem, ülkenin dışa bağımlı askeri yapısını değiştirmeyi hedefleyen stratejik bir vizyon ortaya koydu.
Mütevazı bir hayattan füze programının zirvesine
1959 yılında Tahran'da dünyaya gelen Hasan Tahrani Mukaddem, mütevazı bir ailede büyüdü. Babası terzilik yapıyordu. Mukaddem çocukluk ve gençlik yıllarını Tahran'ın Şukufe ve Baharestan bölgelerinde geçirdi.
Lise eğitiminde sanayi ve teknik alanlara yönelen Mukaddem, 1979 yılında sanayi mühendisliği alanında eğitimini tamamladı. Aynı yıl İran'da gerçekleşen İslam Devrimi'nin etkisiyle siyasi ve toplumsal hareketlerin içinde yer aldı. Devrimden sonra kurulan İran Devrim Muhafızları saflarına katılarak askeri kariyerine başladı.
İran-Irak Savaşı ve füze arayışı
1980 yılında patlak veren İran-Irak Savaşı, Mukaddem'in askeri kariyerinde belirleyici bir dönüm noktası oldu. Savaşın ilk yıllarında İran ordusu ciddi bir silah ve teknoloji eksikliği yaşıyordu. Özellikle Irak'ın Sovyet yapımı balistik füzelerle İran şehirlerini hedef alması, Tahran yönetimini yeni arayışlara yöneltti. Bu dönemde Mukaddem, İran'ın kendi füze kapasitesini geliştirmesi gerektiğine inanan askeri isimlerin başında geliyordu.
İran'ın elindeki sınırlı sayıdaki Scud füzelerini inceleyen Mukaddem ve ekibi, bu füzeler üzerinde tersine mühendislik çalışmaları yürüttü. Amaç, dışa bağımlılığı azaltmak ve yerli bir füze programı kurmaktı. İran'ın o dönem karşı karşıya olduğu uluslararası ambargolar ve askeri izolasyon, bu hedefi daha da zorlaştırıyordu. ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımlar ve askeri teknolojinin ülkeye ulaşmasını engelleyen politikalar, Tahran'ı kendi savunma sanayisini kurmaya zorladı.
Uluslararası iş birliği ve yerli savunma sanayisi
Bu süreçte İran, farklı ülkelerden teknik destek almaya çalıştı. Suriye, Libya ve Kuzey Kore gibi ülkelerle kurulan askeri ilişkiler sayesinde İran mühendisleri füze teknolojisi konusunda deneyim kazandı. Mukaddem bu iş birliklerinden elde edilen bilgi ve tecrübeyi yerli üretim altyapısına dönüştürmeye çalıştı. İran Devrim Muhafızları bünyesinde kurulan araştırma ve geliştirme merkezleri, ilerleyen yıllarda ülkenin füze programının omurgasını oluşturdu.
1980'li yılların ortasında Mukaddem, İran Devrim Muhafızları bünyesinde füze ve topçu sistemlerinin geliştirilmesinden sorumlu ekiplerin başına geçti. Onun liderliğinde kurulan araştırma merkezleri, İran'ın ilk yerli füze projelerinin ortaya çıkmasını sağladı. Bu çalışmaların sonucunda İran, Sovyet yapımı Scud füzelerini temel alan Şahab serisi füze projelerini geliştirmeye başladı.
Şahab füzeleri ve stratejik dönüşüm
1990'lı yıllar İran füze programı açısından önemli bir sıçrama dönemi oldu. Bu dönemde geliştirilen Şahab-1 ve Şahab-2 füzeleri, İran'ın kısa menzilli balistik kapasitesini güçlendirdi. Daha sonra geliştirilen Şahab-3 ise yaklaşık 2000 kilometre menzile ulaşarak İran'ın askeri caydırıcılığını ciddi şekilde artırdı. Bu füze sistemi, İran'ın bölgesel askeri stratejisinde kritik bir rol oynamaya başladı.
Mukaddem yalnızca mevcut sistemleri geliştirmekle kalmadı, aynı zamanda İran'ın uzun vadeli füze stratejisini de şekillendirdi. Katı yakıtlı füze teknolojisine geçiş, bu stratejinin en önemli adımlarından biri oldu. Katı yakıtlı füzeler, sıvı yakıtlı sistemlere göre daha hızlı hazırlanabiliyor ve daha kolay taşınabiliyordu. Bu özellikler, İran'ın askeri operasyon kabiliyetini önemli ölçüde artırdı.
Yerli füze teknolojisinin temelleri
Mukaddem'in yürüttüğü çalışmalar sayesinde İran, zamanla Zilzal ve Siccil gibi farklı füze sistemleri geliştirdi. Bu projeler İran'ın savunma sanayisinde yerli üretim kapasitesinin artmasına katkı sağladı. Aynı zamanda İran'ın uzay programına giden yolun da bu altyapı sayesinde açıldığı ifade ediliyor. Uydu fırlatma roketlerinde kullanılan bazı teknolojilerin, füze programında geliştirilen motor sistemlerinden türetildiği biliniyor.
İranlı yetkililer, ülkenin füze gücünü ulusal güvenliğin en önemli unsurlarından biri olarak görüyor. ABD'li askeri yetkililer de İran'ın füze kapasitesinin bölgedeki en ciddi askeri tehditlerden biri olduğunu sık sık dile getiriyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın eski komutanlarından General Kenneth McKenzie, İran'ın füze programının zaman içinde nitelik ve nicelik bakımından ciddi şekilde büyüdüğünü ifade etmişti.
Gizemli patlama ve ölümü
Hasan Tahrani Mukaddem, uzun yıllar boyunca İran Devrim Muhafızları bünyesinde farklı görevlerde bulundu ve sonunda füze programının başındaki en etkili isimlerden biri haline geldi. İran'da birçok askeri ve teknik kadronun yetişmesinde rol oynadı. Bu nedenle İran savunma sanayisinin kurumsal yapısının oluşmasında da önemli katkıları olduğu kabul ediliyor.
Mukaddem'in hayatı 12 Kasım 2011 tarihinde meydana gelen gizemli bir patlama ile sona erdi. Tahran yakınlarında bulunan bir Devrim Muhafızları füze üssünde gerçekleşen patlama sonucunda Mukaddem ve beraberindeki çok sayıda askeri personel hayatını kaybetti. İranlı yetkililer olayın bir kaza olduğunu açıklasa da uluslararası medyada bunun sabotaj veya suikast olabileceğine dair iddialar gündeme geldi.
İran füze programının mimarı
O günden sonra İran'da Hasan Tahrani Mukaddem, savunma sanayisinin sembol isimlerinden biri olarak anılmaya devam etti. İranlı yetkililer ve askeri çevreler onun kurduğu altyapının bugün İran'ın gelişmiş füze sistemlerinin temelini oluşturduğunu ifade ediyor. Günümüzde İran'ın geliştirdiği uzun menzilli ve hipersonik füze projelerinin arkasındaki teknik mirasın önemli bir kısmının Mukaddem'in çalışmalarına dayandığı belirtiliyor.
Bu nedenle Hasan Tahrani Mukaddem yalnızca bir askeri mühendis değil, aynı zamanda İran'ın savunma stratejisinin şekillenmesinde etkili olan tarihi figürlerden biri olarak görülüyor. İran'da onun adı, ülkenin füze programının kurucusu ve mimarı olarak anılmaya devam ediyor. (İLKHA)