Çin'in emlak sektöründe hızlı büyümenin sembolü haline gelen Evergrande'ın kurucusu Hui Ka Yan'ın yükselişi ve çöküşü, ülkenin son yıllardaki en dikkat çekici şirket hikayelerinden birine dönüştü.
Bir dönem Asya'nın en zengin insanı olan Hui, 20 Ağustos'ta Çin'in Shenzhen kentindeki mahkemede finansal suçlardan ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 67 yaşındaki Hui'nin kişisel varlıklarına da el konulmasına karar verildi.
Yoksul köyden milyarderliğe
1958'de Çin'in Henan eyaletinde yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Hui Ka Yan, küçük yaşta annesini kaybetti ve büyükannesi tarafından büyütüldü.
Metalurji eğitimi alan Hui, bir devlet çelik fabrikasında teknisyen olarak çalıştı. Çin ekonomisinin hızla dönüşmeye başladığı 1990'lı yıllarda işinden ayrılarak ülkenin güneyine gitti ve emlak sektörüne yöneldi.
Hui, 1996'da Evergrande'ı kurdu. Şirketin büyümesi, Çin'de kentleşmenin hız kazandığı, konut talebinin ve emlak yatırımlarının hızla arttığı döneme denk geldi.
Evergrande, büyük ölçüde borçlanarak arazi satın alan, konut projelerini hızla geliştirip satan ve elde ettiği gelirle yeni projelere yönelen agresif bir büyüme modeli benimsedi.
Şirket 2009'da Hong Kong Borsası'nda işlem görmeye başladı. Zamanla Çin'in yaklaşık 280 kentinde 1300'den fazla projeye ulaştı. 2020'ye gelindiğinde yıllık satışları yaklaşık 700 milyar yuanı, yani yaklaşık 100 milyar doları buldu.
45 milyar dolarlık servetten borç batağına
Evergrande'ın büyümesi Hui'nin servetini de olağanüstü seviyelere taşıdı. Forbes, 2017'de Hui'nin servetini 45,3 milyar dolar olarak hesapladı ve onu o dönemde Asya'nın en zengin kişisi olarak gösterdi.
Hui'nin şirketi yalnızca konut sektöründe faaliyet göstermekle kalmadı. Evergrande elektrikli otomobil, şişelenmiş su ve spor gibi farklı alanlara da yayıldı. Hui ayrıca Guangzhou futbol kulübünü satın alarak kulübe büyük yatırımlar yaptı.
Ancak şirketin hızlı büyümesinin arkasında giderek büyüyen bir borç yükü bulunuyordu.
Evergrande, bankalardan ve tahvil piyasalarından sağladığı finansmanın yanı sıra tedarikçiler, yatırımcılar ve henüz tamamlanmamış konutların satışından elde edilen gelirlerle büyümesini sürdürdü.
Şirketin toplam yükümlülükleri 300 milyar doları aştı.
Çin'in 'üç kırmızı çizgisi' krizi hızlandırdı
Evergrande'ın büyüme modelindeki kırılma 2020'de yaşandı. Çin yönetimi, emlak şirketlerinin aşırı borçlanmasını sınırlamak ve finansal riskleri azaltmak amacıyla 'üç kırmızı çizgi' olarak bilinen yeni borçlanma kurallarını uygulamaya koydu.
Bu düzenlemeler, büyük ölçüde borçlanmaya dayanan Evergrande'ın finansman modelini doğrudan etkiledi.
Şirket likidite sağlamak amacıyla konutlarda indirimlere yönelse de borçlarını, tedarikçilere olan yükümlülüklerini ve konut alıcılarına karşı sorumluluklarını yerine getirmekte giderek daha fazla zorlandı.
Evergrande Aralık 2021'de dış borçlarını ödeyemeyerek temerrüde düştü. Şirketin krizi kısa sürede Çin emlak sektörünün geneline yayılan daha büyük bir borç krizinin sembolü haline geldi.
Hong Kong'daki mahkeme, borçların yeniden yapılandırılmasına yönelik girişimlerin sonuçsuz kalmasının ardından Ocak 2024'te Evergrande'ın tasfiyesine karar verdi. Şirketin hisseleri de daha sonra borsadan çıkarıldı.
İflasın ardından dolandırıcılık soruşturması
Evergrande'ın çöküşü yalnızca borç kriziyle sınırlı kalmadı. Düzenleyici kurumların soruşturmalarında, şirketin ana emlak biriminin 2019 ve 2020 yıllarında gelirlerini yaklaşık 560 milyar yuan, yani 78-80 milyar dolar civarında olduğundan fazla gösterdiği ortaya çıktı.
Yetkililer Hui'yi varlıkları şişirmek, yükümlülükleri gizlemek ve şirket kaynaklarını kötüye kullanmakla suçladı.
Hui, 2023'te polis gözetimine alınırken, Nisan 2026'da yasa dışı fon toplama, halktan yasa dışı şekilde mevduat kabul etme, zimmete para geçirme ve rüşvet gibi suçlamaları kabul etti.
Milyarderlikten ömür boyu hapse
Shenzhen'deki mahkeme 20 Ağustos'ta Hui Ka Yan hakkında ömür boyu hapis cezası verdi. Mahkeme ayrıca kişisel varlıklarına el konulmasına hükmetti.
Evergrande ve bağlantılı şirketlere toplam yaklaşık 15,82 milyar yuan, yani 2,4 milyar dolar civarında para cezası verilirken, Hui'nin iki oğlu da dahil olmak üzere davayla bağlantılı çok sayıda kişi hakkında çeşitli cezalar uygulandı.
Hui Ka Yan'ın hikayesi, Çin'de hızlı kentleşme ve emlak patlamasının neden olduğu devasa servetin, yüksek borç ve agresif büyüme modeliyle nasıl kısa sürede ağır bir finansal çöküşe dönüşebileceğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak kayda geçti. (İLKHA)
