“HeroRATS” olarak adlandırılan bu hayvanlar, özellikle son yıllarda mayın ve patlayıcı tespitinde önemli bir rol üstleniyor.
Kamboçya, 20. yüzyılın ikinci yarısındaki çatışmaların ardından dünyanın en yoğun mayınlı bölgelerinden biri haline geldi. Resmi verilere göre ülkede milyonlarca kara mayını döşendi ve bugüne kadar 1 milyondan fazla mayın ile milyonlarca patlayıcı temizlendi. Ancak hâlâ geniş alanların risk altında olduğu belirtiliyor.
Uzmanlara göre bu durum, hem can kayıplarına hem de tarım ve yerleşim alanlarının kullanılamamasına neden oluyor.
Belçika merkezli sivil toplum kuruluşu APOPO tarafından eğitilen Afrika dev keseli fareları, güçlü koku alma yetenekleri sayesinde patlayıcılarda bulunan TNT gibi kimyasalları tespit edebiliyor.
Eğitim süreci yaklaşık 9 ay sürerken, fareler belirli bir alan üzerinde sistematik şekilde hareket ederek patlayıcı kokusu aldıklarında toprağı eşeleyerek işaret veriyor. Daha sonra uzman ekipler bu noktaları inceleyerek mayınları güvenli biçimde imha ediyor.
Uzmanlar, farelerin mayın temizliğinde kullanılmasının birkaç önemli avantaj sağladığını belirtiyor. Hafif olmaları nedeniyle mayınları tetiklemiyorlar, metal yerine doğrudan patlayıcıyı algıladıkları için yanlış alarm oranı düşük, geniş alanları hızlı tarayabiliyorlar; bir fare kısa sürede yüzlerce metrekareyi kontrol edebiliyor ve eğitim maliyetleri, mayın arama köpeklerine kıyasla daha düşük.
Bu özellikler, özellikle geniş ve düşük yoğunluklu mayınlı arazilerde fareleri etkili bir alternatif haline getiriyor.
Associated Press’in 2025 tarihli haberine göre, bu fareler Kamboçya’da sahada aktif olarak görev yapıyor ve uzman ekipler tarafından güvenilir olarak değerlendiriliyor.
Fareler, patlayıcı kokusunu aldıklarında hızlı ve doğru tepki vermeleri sayesinde mayın temizleme çalışmalarının hızlanmasına katkı sağlıyor.
Bu alandaki en dikkat çekici örneklerden biri, 2025 yılında 109 mayın tespit ederek rekor kıran Ronin adlı fare oldu.
Uzmanlar, farelerin tek başına yeterli olmadığını, geleneksel yöntemlerle birlikte kullanıldığını vurguluyor. Yoğun bitki örtüsü veya zorlu arazi koşulları, bu hayvanların performansını sınırlayabiliyor.
Bu nedenle mekanik temizleme araçları, metal dedektörleri ve insan ekipleriyle entegre bir çalışma yürütülüyor.
APOPO’nun çalışmaları yalnızca mayın tespitiyle sınırlı değil. Aynı fareler tüberküloz teşhisi ve kaçakçılıkla mücadele gibi farklı alanlarda da kullanılabiliyor.
Uzmanlara göre bu yöntem, düşük maliyetli ve etkili olması nedeniyle gelecekte daha fazla ülkede uygulanabilir.
Kamboçya örneği, hayvanların doğru eğitimle insani krizlerin çözümünde nasıl etkili olabileceğini gösteriyor. Farelerin mayın temizleme çalışmalarındaki rolü, hem teknolojik hem de biyolojik çözümlerin birlikte kullanıldığı yeni bir yaklaşımın öne çıktığını ortaya koyuyor. (İLKHA)
